पत्र सूचना कार्यालय

দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা চহৰবোৰত ব্যৱহাৰৰ লগে লগে পানীৰ চক্ৰ শেষ নহয়। ঘৰ, কাৰখানা, চুবুৰিৰ পৰা বৈ অহা পানীক আৱৰ্জনা বুলি গণ্য কৰা উচিত নহয়। সঠিক ব্যৱস্থা স্থাপন কৰিলে ব্যৱহৃত পানী সংগ্ৰহ, পৰিশোধন, পুনঃব্যৱহাৰ আৰু উৎদপাদনমূলক কামত খটুৱাব পাৰি। এই পৰিৱৰ্তনে স্বচ্ছ ভাৰত মিছন-নগৰ (এছ.বি.এম.-ইউ.)-ৰ অধীনত নগৰীয়া অনাময়ৰ ক্ষেত্ৰত এক নতুন পন্থাক আগুৱাই লৈ গৈছে। ইয়াৰ মূলতে আছে ব্যৱহৃত পানী ব্যৱস্থাপনা (ইউ.ডব্লিউ.এম.), যিয়ে ব্যৱহৃত পানী পৰিশোধন কৰা, অপৰিশোধিত নলা-নৰ্দমা পানীৰ উৎসত প্ৰৱেশ কৰাত বাধা দিয়া আৰু ইয়াক নিৰাপদে পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰাত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। এই প্ৰক্ৰিয়াত নলা পৰিশোধন প্লাণ্ট (এছ.টি.পি.)-এ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে, বর্জ্য পানী ব্যৱস্থাপনাক প্ৰাকৃতিক সম্পদ সুৰক্ষা আৰু ভৱিষ্যতে ব্যৱহাৰৰ বাবে পানী সংৰক্ষণৰ সুযোগলৈ ৰূপান্তৰিত কৰে।

এই পদ্ধতিক আৰু অধিক শক্তিশালী কৰি তুলিছে "ৱাটাৰ প্লাছ" প্ৰমাণপত্ৰই, যিয়ে চহৰসমূহৰ বাবে ঘৰুৱা আৰু বাণিজ্যিক স্থানৰ পৰা বর্জ্য পানী পৰিচালনাৰ বাবে নিৰ্দেশনা প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ বাবে বর্জ্য পানী পৰিৱেশত এৰি দিয়াৰ আগতে নিৰ্ধাৰিত মান অনুসৰি ভালদৰে পৰিশোধন কৰিব লাগিব। ইয়াৰ ভিতৰত কেৱল পৰিশোধনৰ আন্তঃগাঁথনিয়েই নহয়, চহৰসমূহে নিজৰ জলসম্পদ কেনেকৈ পৰিকল্পনা আৰু পৰিচালনা কৰে সেয়াও অন্তৰ্ভুক্ত। নগৰীয়া স্থানীয় সংস্থাসমূহক বর্জ্য পানীৰ পুনৰ ব্যৱহাৰৰ বাবে দীৰ্ঘম্যাদী, চহৰ পৰ্যায়ৰ পৰিকল্পনা প্ৰস্তুত কৰিবলৈ ক্ষমতা প্ৰদান কৰা হৈছে। স্পষ্টভাৱে নিৰ্ধাৰিত দায়িত্ব আৰু প্ৰযুক্তিগত উন্নতিয়ে চহৰসমূহক তেওঁলোকৰ চিকিৎসা ব্যৱস্থাৰ ক্ষমতা আৰু ফলপ্ৰসূতা সৰ্বাধিক কৰাত সহায় কৰিছে। মুকলিত মলত্যাগ (অ.ডি.এফ.) প্লাছ প্লাছ  প্ৰট’কলসমূহে মলৰ গেদ আৰু ছেপ্টেজকে ধৰি সকলো নলা-নৰ্দমাৰ নিৰাপদ ব্যৱস্থাপনা আৰু পৰিশোধনৰ মূল্যায়ন কৰি এই পদ্ধতিক আৰু অধিক শক্তিশালী কৰে

এই ব্যৱস্থাসমূহে একেলগে বহনক্ষম অনাময় আৰু বৃত্তাকাৰ অৰ্থনীতিৰ ভেটি স্থাপন কৰিছে, য’ত ব্যৱহৃত পানীক সম্পদ হিচাপে পৰিচালনা কৰিব পৰা যাব। এছ বি এম ২.০ৰ অধীনত সৰু চহৰত নলা পৰিশোধন গোট স্থাপনৰ বাবে ১১,৭৮৫ কোটি টকাৰ প্ৰকল্পত অনুমোদন জনোৱা হৈছে। এই প্ৰকল্পসমূহে প্ৰতিদিনে ৪৯০০ মিলিয়ন লিটাৰ প্ৰতিদিন (এম.এল.ডি.) পৰিশোধন ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰিব। ইয়াৰ দ্বাৰা ব্যৱহৃত পানীৰ ফলপ্ৰসূ ব্যৱস্থাপনাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় আন্তঃগাঁথনি সম্প্ৰসাৰিত হ’ব।

ব্যৱহৃত পানীয়ে ক’ত দ্বিতীয় জীৱন বিচাৰি পায়

বর্জ্য পানী ব্যৱস্থাপনাই এতিয়া গতানুগতিক পৰিশোধন আৰু নিষ্কাশন পদ্ধতিৰ ধাৰণাৰ ঊৰ্ধ্বলৈও সম্প্ৰসাৰিত হৈছে। বিভিন্ন চহৰে নিজৰ আন্তঃগাঁথনি, পানীৰ প্ৰয়োজনীয়তা আৰু স্থানীয় পৰিস্থিতিৰ লগত খাপ খোৱা পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰিছে। এই প্ৰক্ৰিয়াত পৰিশোধিত পানী কৃষি, উদ্যান শস্য, উদ্যোগ, পথ চাফাই, হ্ৰদ সজীৱ কৰাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। জয়পুৰ, ইন্দোৰ, চুৰাট আৰু নৱী মুম্বাইৰ দৰে চহৰৰ অভিজ্ঞতাই এই বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ পদ্ধতিসমূহৰ কিছুমানক উজ্জ্বল কৰি তুলিছে।

জয়পুৰ : বৃহৎ পৰিসৰৰ পানী পুনৰ ব্যৱহাৰৰ বাবে অভিযান্ত্ৰিকীকৰণ

২০২০-২৩ বৰ্ষৰ ভিতৰত ৰাজস্থানৰ জয়পুৰৰ ২২.৫০ হেক্টৰ ভূমিত নিৰ্মিত ডেহলাৱাছ চুৱেজ ট্ৰিটমেণ্ট প্লাণ্ট (এছ.টি.পি.)ৰ সৰ্বাধিক নলা পৰিশোধন ক্ষমতা ২১৫ এমএলডি। ইয়াত বর্জ্য পানী ভালদৰে পৰিশোধন কৰি পুনৰ ব্যৱহাৰযোগ্য সম্পদলৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হয়, যাৰ ফলত বৃত্তাকাৰ অৰ্থনীতি আৰু পানী সংৰক্ষণৰ প্ৰসাৰ ঘটে। এই উচ্চ প্ৰযুক্তিৰ উদ্যোগটো ছুপাৰভিজনেৰী কণ্ট্ৰ’ল এণ্ড ডাটা একিউজিচন (এছ.চি.এ.ডি.এ.) ব্যৱস্থাৰ সৈতে সম্পূৰ্ণৰূপে স্বয়ংক্ৰিয়।

জয়পুৰ এছ.টি.পি.ত বৰ্তমান অতি কাৰ্যক্ষম ছিকুৱেন্সিং বেটচ ৰিয়েক্টৰ (এছ.বি.আৰ.) আছে। এই প্ৰক্ৰিয়াত বর্জ্য পানী ক্ল’ৰিন টেংকত পোৱাৰ আগতে আংশিক ফ্লুম, প্ৰাথমিক ক্লেৰিফায়াৰ আৰু বেচিনৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়। তাৰ পিছত ইয়াক বিশুদ্ধ পানীলৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হয়। কঠিন আৱৰ্জনাবোৰ প্ৰাথমিক বোকা ঘনকাৰী আৰু স্ক্ৰু প্ৰেছ মেচিন ব্যৱহাৰ কৰি পৃথক কৰা হয়। এছ.টি.পি.ত পৰিশোধন কৰাৰ পিছত বর্জ্য পানীক মূল্যৱান সম্পদ হিচাপে পুনৰ আহৰণ কৰা হয়। ইয়াক জলসিঞ্চন আৰু বিভিন্ন ঔদ্যোগিক প্ৰক্ৰিয়াৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যিটো প্ৰক্ৰিয়াক বর্জ্য পানী পুনঃব্যৱহাৰ বুলি জনা যায়, যিটো অৰ্থনৈতিকভাৱেও লাভজনক। বৰ্তমান পৰিশোধিত পানীৰ কিছু অংশ ওচৰৰ কলনীত বাগিচা আৰু অন্যান্য কামত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বাকী থকা বিশুদ্ধ পানী দ্ৰব্যৱতী নদীত পেলোৱা হয়। লগতে অপৰিশোধিত বর্জ্য পানী যাতে নদীত প্রৱেশ নহয় তাৰ বাবেও ব্যৱস্থা গ্রহণ কৰা হৈছে৷ উদ্ভিদটোৰ চাৰিওফালে এটা সেউজীয়া অঞ্চলও সৃষ্টি কৰা হৈছে, য’ত ৩০ হাজাৰৰো অধিক গছে অঞ্চলটোৰ সেউজ পৰিৱেশ বৃদ্ধি কৰে।

ইন্দোৰঃ ‘ৱাটাৰ প্লাছ’ যাত্ৰাৰ নেতৃত্ব

ব্যৱহৃত পানী ব্যৱস্থাপনাৰ ক্ষেত্ৰত ইন্দোৰৰ পৰিৱৰ্তন আৰম্ভ হৈছিল এটা সহজ লক্ষ্যৰ পৰা : অপৰিশোধিত বর্জ্য পানীক পৰিৱেশৰ পৰা আঁতৰাই ৰখা৷ এই পদ্ধতিয়ে চহৰখনক প্ৰথমবাৰৰ বাবে ৱাটাৰ প্লাছ (Water+) প্ৰমাণপত্ৰ লাভ কৰাত সহায় কৰিছিল। ইয়াৰ পদ্ধতিসমূহে প্ৰদৰ্শন কৰিছিল যে চহৰ পৰ্যায়ত বহনক্ষম অনাময় আৰু ব্যৱহৃত পানী ব্যৱস্থাপনাই কেনেদৰে কাম কৰিব পাৰে। এই আৰ্হিটোৱে বহু সৰু চহৰকো একেধৰণৰ পন্থা গ্ৰহণ কৰিবলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰিছে।

আজি ইন্দোৰৰ নদী বা ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক আৰু মানৱসৃষ্ট পানীৰ নলাবোৰৰ মাজেৰে কোনো অপৰিশোধিত বর্জ্য পানী বৈ নাযায়৷ ২০২০ চনলৈকে চহৰখনত ৩টা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীভূত এছ.টি.পি.ৰ সমান্তৰালভাৱে ৭টা বিকেন্দ্ৰীকৃত এছ.টি.পি. আছিল। ইয়াৰ উপৰিও পৰিশোধিত বর্জ্য পানী কঢ়িয়াই নিয়াৰ বাবে ২০০ কিলোমিটাৰতকৈও অধিক পাইপ নেটৱৰ্ক স্থাপন কৰিছিল৷ ইন্দোৰে একেলগে ভূগৰ্ভস্থ পানী আৰু উপৰিভাগৰ পানী দুয়োটা সংৰক্ষণৰ ব্যৱস্থা শক্তিশালী কৰিলে। ২০২২ চনত আৱাসিক আৰু অনা-আৱাসিক অঞ্চলত ১.২৫ লাখতকৈ অধিক বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ কৰা ইউনিট স্থাপন কৰা হৈছিল। মাত্ৰ চাৰি মাহৰ ভিতৰতে এই কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল। পৰিশোধিত বর্জ্য পানী এতিয়া বাগিচা, পথৰ কাষত ৰোপণ কৰা গছ-গছনি আৰু উদ্যান শস্য আদিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ৰাস্তা ধোৱা আৰু নলাৰ মেচিন চাফা কৰাটো ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

চুৰাট : বর্জ্য পানীক অৰ্থনৈতিক সম্পদলৈ ৰূপান্তৰ কৰা

চুৰাটে বর্জ্য পানীক অৰ্থনৈতিক মূল্যৰ সম্পদ হিচাপে গণ্য কৰি পুনৰ ব্যৱহাৰৰ ধাৰণাটোক আৰু এখোজ আগবঢ়াই লৈ গৈছে৷ চুৰাট পৌৰ নিগমে মুঠ ১১৬ এম.এল.ডি. ক্ষমতাৰে চাৰিটা তৃতীয় পৰ্যায়ৰ শোধন কেন্দ্ৰ (তৃতীয় পৰ্যায়ৰ শোধন কেন্দ্ৰ) স্থাপন কৰিছে। এই প্লণ্টবোৰে মিঠা পানীৰ উৎসৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰাত সহায় কৰিছে। প্ৰত্যক্ষ সেৱা লাইন আৰু টেংকাৰ ফিলিং ষ্টেচনৰ জৰিয়তে ঔদ্যোগিক ব্যৱহাৰ, হ্ৰদ সজীৱ, কৃষি, বৃহৎ পৰিসৰৰ বনানীকৰণ, নলা পৰিষ্কাৰ কৰা আদি বিভিন্ন কামত পৰিশোধিত বর্জ্য পানী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। অত্যাধুনিক ৰবটিক প্ৰযুক্তিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি নিৰ্মাণ কৰা সঁজুলিকে ধৰি ১৭০টা নলা চাফাই মেচিন। এই মেচিনসমূহ নলা-নৰ্দমা চাফা আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

নৱী মুম্বাইঃ চহৰ সেৱাৰ বাবে পৰিশোধিত পানী পুনৰ ব্যৱহাৰ

নৱী মুম্বাইৰ ৱাটাৰ প্লাছ যাত্ৰাত পৰিশোধন আন্তঃগাঁথনি আৰু পৰিশোধিত পানীৰ বৃহৎ পৰিসৰৰ পুনৰ ব্যৱহাৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ই মহাৰাষ্ট্ৰৰ একমাত্ৰ চহৰ যিয়ে পাঁচ তাৰকা ৰেটিং আৰু ৱাটাৰ প্লাছ প্ৰমাণপত্ৰ লাভ কৰিছে। নলা পৰিশোধন প্ৰযুক্তি উন্নীত কৰি ৩০ লাখ জনসংখ্যাৰ বাবে এছ.টি.পি. (নলা পৰিশোধন প্লাণ্ট) আৰ্হি প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াৰ পাম্পিং ষ্টেচনসমূহ, যিয়ে উৎপাদিত নলা-নৰ্দমাসমূহ এছ.টি.পি.সমূহলৈ পৰিবহণ কৰে, শক্তিৰ ব্যয় হ্ৰাস কৰিবলৈ উন্নীতকৰণ কৰা হৈছিল। হটস্পটৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ নলাৰ নেটৱৰ্কৰ প্ৰতিৰোধমূলক ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰা হৈছিল। নৱী মুম্বায়ে নলা-নৰ্দমাৰ লাইন আৰু চেপ্টিক টেংকৰ ১০০% যান্ত্ৰিকভাৱে চাফাই সাধন কৰিছে। নৱী মুম্বাই পৌৰ নিগমে সমগ্ৰ চহৰখনত স্থাপন কৰা লেভেল ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে সকলো চেপ্টিক টেংক কেন্দ্ৰীয়ভাৱে নিৰীক্ষণ কৰে। ৩০%তকৈ অধিক পৰিশোধিত পানী সমগ্ৰ চহৰখনৰ ৩০খনতকৈও অধিক বাগিচাত পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি কঠিন আৱৰ্জনাযুক্ত বাহন, কম্পেক্টৰ, চহৰ পৰিবহণৰ বাছ ধুবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। স্প্ৰিংকলাৰ আৰু ৰোড ডিভাইডাৰতো পৰিশোধিত পানী ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যাৰ ফলত মিঠা পানীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস পায়।

তিৰুপতিঃ পৰিশোধিত পানীৰ বাবে ৰাজহ সংগ্ৰহৰ আৰ্হি

তিৰুপতিয়ে থুকিভাক্কামত নিজৰ নলা পৰিশোধন প্লাণ্ট চলোৱাৰ স্বাৱলম্বী আৰ্হি প্ৰস্তুত কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি চহৰখনক "ৱাটাৰ প্লাছ" হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছে। ১৯ কোটি টকা ব্যয়েৰে নিৰ্মিত এই এছ.টি.পি.ৰ ক্ষমতা ৫০ এমএলডি আৰু ই সমগ্ৰ চহৰখনৰ ১০৪,০৫৭টা পৰিয়ালক সেৱা আগবঢ়ায়। পৰিশোধিত পানীৰ ভিতৰত ২৪ এম.এল.ডি. বিভিন্ন কামত পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই উদ্যোগটোৱে শ্ৰীকলাহস্তী পাইপছ লিমিটেডক ৫ এম.এল.ডি. পৰিশোধিত পানী বিক্ৰী কৰি প্ৰতিমাহে ৬ লাখ টকাৰ নিকা ৰাজহ আহৰণ কৰে। ইয়াৰ উপৰি কৃষি কৰ্মৰ বাবে ১৮ এম.এল.ডি. পৰিশোধিত পানী বিনামূলীয়াকৈ কৃষকক প্ৰদান কৰা হয়। ইউ এল বিয়ে এই পানীৰ এটা অংশ পথ আৰু ৰাজপথ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ বাবেও পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰে। পৰিশোধিত পানীৰ সহায়ত সমগ্ৰ চহৰখনৰ মধ্যমা, উদ্যান, বাগিচা আদিতো পানী দিয়া হয়। এই ব্যৱস্থাসমূহে পৰিশোধিত পানীৰ পুনৰ ব্যৱহাৰ সৰ্বাধিক কৰে। তিৰুপতিৰ এই পদ্ধতিয়ে বর্জ্য পানীৰ পুনৰ ব্যৱহাৰৰ সৈতে ৰাজহ আহৰণকাৰী আৰ্হিৰ সংমিশ্ৰণ ঘটাই এছ.টি.পি.ৰ দীৰ্ঘম্যাদী বহনক্ষম পৰিচালনা নিশ্চিত কৰে।

নগৰীয়া জল আখ্যানৰ এক পৰিৱৰ্তন

ব্যৱহৃত পানী ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত ক্ৰমবৰ্ধমান মনোনিৱেশে চহৰসমূহে নিজৰ পানীৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ প্ৰতি কেনেদৰে দৃষ্টি নিক্ষেপ কৰে তাৰ পৰিৱৰ্তন ঘটাইছে। পৰিশোধন এতিয়া কেৱল প্ৰদূষণ প্ৰতিৰোধৰ কথা নহয়, এয়া উৎপাদনশীল ব্যৱহাৰৰ বাবে পানী উদ্ধাৰ কৰাৰ কথাও। পৰিশোধিত পানী জলসিঞ্চন, উদ্যোগ, উদ্যান শস্য আৰু দৈনন্দিন নগৰীয়া সেৱাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। অধিক চহৰে পৰিশোধন ক্ষমতা শক্তিশালী কৰাৰ লগে লগে আৰু পুনৰ ব্যৱহাৰৰ ব্যৱস্থা গঢ়ি তোলাৰ লগে লগে নগৰীয়া পানী ব্যৱস্থাপনা অধিক বৃত্তাকাৰ আৰু সম্পদ-অনুকূল হৈ পৰিছে। এই পৰিৱৰ্তনে পৰিষ্কাৰ অনাময় ব্যৱস্থা সৃষ্টি কৰাত সহায় কৰে আৰু উপলব্ধ পানীৰ প্ৰতিটো উৎসৰ ব্যৱহাৰক অনুকূল কৰি তোলে।

তথ্যসূত্ৰসমূহ

গৃহ নিৰ্মাণ আৰু নগৰ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়

pdf চাবলৈ ইয়াত ক্লিক কৰক

***

পিআইবি গৱেষণা

KD/RR