पत्र सूचना कार्यालय

এটা দশকৰো অধিক সময় পূৰ্বে, এখন ভাৰতীয় বজাৰৰ মাজেৰে খোজ কাঢ়ি যাওঁতে, কোনো সামগ্ৰী ক্ৰয় কৰাৰ লগত প্ৰায়ে এটা প্লাষ্টিকৰ মোনা পোৱা গৈছিল, যাক সাধাৰণতে পলিথিন বুলি কোৱা হয়। এই মোনাবোৰত শাক-পাচলি, কাপোৰ, খাদ্য আৰু অগণন অন্যান্য ক্ৰয় কৰা সামগ্ৰী কঢ়িয়াই নিয়া হৈছিল।

আজি দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ বজাৰসমূহ ক্ৰমান্বয়ে প্লাষ্টিকমুক্ত হৈ পৰিছে। বহুতো ক্ৰেতাই ঘৰৰ পৰা কাপোৰৰ মোনা লৈ আহে। দোকানীয়ে পুনৰ ব্যৱহাৰযোগ্য বিকল্প আগবঢ়ায়। বাসিন্দাসকলে ঘৰত শুকান আৰু ভিজা আৱৰ্জনা পৃথক কৰে। ঘৰৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা প্লাষ্টিক আৱৰ্জনা পেলোৱা ঠাইলৈ যোৱাৰ পৰিৱৰ্তে পুনৰুদ্ধাৰ কেন্দ্ৰলৈ যায়। ইয়াৰ কিছু অংশ অৱশেষত নতুন সামগ্ৰী হিচাপে পুনৰ ঘূৰি আহিব পাৰে। ভাৰতত কঠোৰ নিয়ম আৰু উন্নত আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে প্লাষ্টিকৰ কাহিনী সলনি কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ হৈছিল। ২ অক্টোবৰ ২০১৪ তাৰিখে আৰম্ভ কৰা স্বচ্ছ ভাৰত অভিযানে আৱৰ্জনা সংগ্ৰহ, পৃথকীকৰণ আৰু পুনৰুদ্ধাৰৰ ব্যৱস্থা শক্তিশালী কৰিছে। ১ জুলাই ২০২২ৰ পৰা চিনাক্ত কৰা একক-ব্যৱহাৰযোগ্য প্লাষ্টিক সামগ্ৰী নিষিদ্ধ কৰা হৈছে।

কিন্তু এই পৰিৱৰ্তন এদিনতে হোৱা নাই, আৰু কেৱল নিয়মৰ বাবেও হোৱা নাই। সজাগতা, স্থানীয় পদক্ষেপ আৰু সম্প্ৰদায়ৰ অংশগ্ৰহণৰ দ্বাৰা সমৰ্থিত সৰু সৰু অভ্যাসৰ জৰিয়তে ই গঢ় লৈ উঠিছে। চহৰ আৰু সম্প্ৰদায়সমূহৰ মাজত এই পদক্ষেপসমূহে দেখুৱাইছে যে সৰু সৰু পৰিৱৰ্তনে কেনেদৰে প্লাষ্টিকৰ যাত্ৰাক নতুন ৰূপ দিব পাৰে। একেলগে, এইবোৰে প্লাষ্টিকৰ সমগ্ৰ যাত্ৰাক সামৰি লয়: হ্ৰাস কৰা, পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰা, ঘূৰাই দিয়া, পুনৰুদ্ধাৰ কৰা আৰু পুনৰ সৃষ্টি কৰা।

হ্ৰাস কৰা: বজাৰক সমাধানৰ অংশ কৰি তোলা

বজাৰ হৈছে এনে এখন ঠাই, য’ত প্ৰতিদিনে পুৱা এটা সৰু অভ্যাস শ শ বাৰ পুনৰাবৃত্তি হয়। তিৰুচিৰাপল্লীত, চহৰ নিগমে বজাৰত অব্যাহত থকা একক-ব্যৱহাৰযোগ্য প্লাষ্টিকৰ ব্যৱহাৰ মোকাবিলা কৰিবলৈ ২০২২ চনত এটা অভিযান আৰম্ভ কৰিছিল।

তিনিখন কৃষক বজাৰ — তেন্নুৰ, কে.কে. নগৰ আৰু ৱৰাইয়ুৰ — য’ত ২২০জন বিক্ৰেতা আছিল, সেইবোৰক নিবিড়ভাৱে জড়িত কৰাৰ বাবে নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল। তিৰুচিৰাপল্লী চহৰ নিগমে বিক্ৰেতাসকলক জড়িত কৰি একক-ব্যৱহাৰযোগ্য প্লাষ্টিকৰ ফলত হোৱা পৰিৱেশগত ক্ষতিৰ বিষয়ে বুজাইছিল আৰু তেওঁলোকক বহনক্ষম বিকল্প গ্ৰহণ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰিছিল। “থুনিপ্পাইথিৰুৱিজাই” (কাপোৰৰ মোনাৰ উৎসৱ) পদক্ষেপে ক্ৰেতাসকলক পুনৰ ব্যৱহাৰযোগ্য কাপোৰৰ মোনা ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ অধিক উৎসাহিত কৰিছিল। ফলাফল আছিল পৰিমাপযোগ্য। তেন্নুৰ বজাৰে এবছৰত ২,২০০ কিলোগ্ৰাম একক-ব্যৱহাৰযোগ্য প্লাষ্টিক এৰাই চলিছিল, আনহাতে কে.কে. নগৰে চাৰি মাহত ৬২০ কিলোগ্ৰাম আৰু ৱৰাইয়ুৰে ছয় মাহত ৩০০ কিলোগ্ৰাম এৰাই চলিছিল।

পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰা: থাইলা এ.টি.এম. — পুনৰ ব্যৱহাৰযোগ্য বিকল্প সহজ কৰি তোলা

কাপোৰৰ মোনা প্লাষ্টিকৰ মোনাৰ এটা সৰল বিকল্প, কিন্তু ইয়াক দৈনন্দিন বজাৰৰ অংশ কৰি তুলিবলৈ সহজে পোৱাৰ ব্যৱস্থা প্ৰয়োজন। মহাৰাষ্ট্ৰৰ ভিটা চহৰত, নগৰ পৰিষদে জনসমাগমপূৰ্ণ স্থানত পাঁচটা “থাইলা এ.টি.এম.” স্থাপন কৰিছে, যাতে ক্ৰেতাসকলক পুনৰ ব্যৱহাৰযোগ্য কপাহী মোনা আগবঢ়াব পৰা যায়।

এই যন্ত্ৰসমূহ ভেণ্ডিং মেচিনৰ দৰে কাম কৰে। ক্ৰেতাই এটা মুদ্ৰা বা নোট ভৰাই দিয়ে আৰু এটা কাপোৰৰ মোনা লাভ কৰে। গ্লোবেল ছিষ্টেম ফৰ ম’বাইল কমিউনিকেচনছ (Global System for Mobile Communications - GSM) প্ৰযুক্তিৰ ওপৰত নিৰ্মিত এই যন্ত্ৰসমূহে দূৰৰ পৰা মোনাৰ উপলব্ধতা নিৰীক্ষণ কৰে আৰু মোনাৰ মজুত নিৰ্ধাৰিত স্তৰৰ তললৈ নামিলে পৰিষদক সতৰ্ক কৰে। এই পদক্ষেপে জীৱিকাৰ সুযোগো সৃষ্টি কৰিছে। স্থানীয় স্ব-সহায়ক গোটৰ মহিলাসকলে যন্ত্ৰসমূহৰ জৰিয়তে যোগান ধৰা মোনাসমূহ চিলাই কৰে। প্ৰায় ৬,০০০খন মোনা বিক্ৰী হৈছে, আৰু সাপ্তাহিক বজাৰত এদিনত প্ৰায় ২০০খন মোনা বিক্ৰী হোৱা দেখা গৈছে।

থাইলা এ.টি.এম. মহাৰাষ্ট্ৰত প্লাষ্টিকৰ ব্যৱহাৰ হ্ৰাস কৰাৰ বৃহত্তৰ প্ৰচেষ্টাৰ অংশ। চহৰসমূহে বজাৰ পৰিদৰ্শন, জৰিমনা, বাটৰ নাট আৰু ৰাজহুৱা অভিযানৰ জৰিয়তে বলৱৎকৰণৰ সৈতে সজাগতাক একত্ৰিত কৰিছে। ইন্দাপুৰত কৰ্তৃপক্ষই ২৫ কিলোগ্ৰাম প্লাষ্টিকৰ মোনা জব্দ কৰি ৯০,০০০ টকাৰ জৰিমনা আৰোপ কৰিছিল। একে সময়তে, সম্প্ৰদায়সমূহে ব্যৱহাৰিক বিকল্পৰ প্ৰচাৰ কৰি আছে। ৱাৰ্ধাত এটা স্ব-সহায়ক গোটে ১৭,০০০খন কাগজৰ মোনা বিতৰণ কৰিছিল, আনহাতে কাপোৰ আৰু মৰাপাটৰ মোনা পুনৰাবৃত্তিমূলক ব্যৱহাৰৰ বাবে উৎসাহিত কৰা হৈছে। একেলগে, এই প্ৰচেষ্টাসমূহে দৈনন্দিন জীৱনত প্লাষ্টিকমুক্ত বিকল্প বাছনি কৰাটো অধিক সহজলভ্য কৰি তুলিবলৈ সহায় কৰিছে।

ঘূৰাই দিয়া: গাখীৰৰ পেকেট ঘূৰাই দিলে লাভ

যদি এটা খালী গাখীৰৰ পেকেটে ঘৰৰ বাবে কিবা এটা ঘূৰাই আনিব পাৰে তেন্তে কেনেকুৱা হ’ব? আন্দামান আৰু নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জত, এটা পুনৰক্ৰয় পদক্ষেপে বাসিন্দাসকলক ব্যৱহৃত প্লাষ্টিকৰ গাখীৰৰ পেকেট পেলাই দিয়াৰ পৰিৱৰ্তে ঘূৰাই দিবলৈ উৎসাহিত কৰিছে।

এনে সংগ্ৰহ কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল, য’ত উপভোক্তাসকলে ব্যৱহৃত পেকেটৰ বিনিময়ত সতেজ গাখীৰ আৰু ৰেহাইকে ধৰি পুৰস্কাৰ লাভ কৰিব পাৰিছিল। সজাগতা অভিযানে বাসিন্দাসকলক অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰিছিল আৰু পুনৰচক্ৰায়ন আৰু দায়িত্বশীলভাৱে নিষ্পত্তিৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত আলোকপাত কৰিছিল। এই প্ৰকল্পটো আন্দামান আৰু নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ সংহত উন্নয়ন নিগম লিমিটেড আৰু শ্ৰী বিজয় পুৰম পৌৰ পৰিষদৰ সহযোগত ৰূপায়ণ কৰা হৈছিল।

এই পদক্ষেপে প্লাষ্টিক আৱৰ্জনাক এক মূল্য প্ৰদান কৰাৰ লগতে মানুহে এক সুসংগঠিত ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে ইয়াক ঘূৰাই দিবলৈ এক প্ৰেৰণা সৃষ্টি কৰে। ২০২৪ চনৰ নৱেম্বৰ মাহলৈকে ১৭,৬০০টা গাখীৰৰ পেকেট সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল আৰু বাসিন্দাসকলক ৩৫২ লিটাৰ গাখীৰ পুৰস্কাৰ হিচাপে দিয়া হৈছিল। এই আৰ্হিটোৱে দেখুৱায় যে এটা সৰল প্ৰেৰণাই কেনেদৰে দায়িত্বশীল আৱৰ্জনা নিষ্পত্তিক এটা সম্প্ৰদায়গত অভ্যাসলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিব পাৰে।

পুনৰুদ্ধাৰ কৰা: য’ত প্লাষ্টিক আৱৰ্জনাই দ্বিতীয় জীৱন লাভ কৰে

প্লাষ্টিক আৱৰ্জনা পুনৰচক্ৰায়নৰ জৰিয়তে বেংগালুৰুক অধিক সেউজীয়া কৰি তোলা হৈছে। কৰ্ণাটক ৰাজ্যিক প্লাষ্টিক সংস্থাৰ মতে, চহৰখনত প্ৰতিজন ব্যক্তিৰ প্ৰতি মাহত প্লাষ্টিকৰ ব্যৱহাৰ প্ৰায় ১৬ কিলোগ্ৰাম। এই পৰিপ্ৰেক্ষিতত, ৰাষ্ট্ৰসংঘ উন্নয়ন কাৰ্যসূচীৰ প্ৰকল্প পৃথিৱী-এ পেলাই দিয়া প্লাষ্টিকক দ্বিতীয় জীৱন প্ৰদান কৰাত সহায় কৰিছে।

এই কাৰ্যসূচীৰ অধীনত, ২০১৯ চনত ছাফাই সাথীসকলৰ বাবে স্বচ্ছতা কেন্দ্ৰ নামৰ এটা সামগ্ৰী পুনৰুদ্ধাৰ সুবিধা স্থাপন কৰা হৈছিল। কেন্দ্ৰটোৱে প্লাষ্টিক আৱৰ্জনা পৃথক কৰে আৰু কুচি কৰা আৰু বেলিং কৰাৰ জৰিয়তে ইয়াক প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰে, যাৰ ফলত প্ৰক্ৰিয়াকৃত সামগ্ৰী পুনৰচক্ৰায়নকাৰীসকলৰ বাবে উপযোগী হয়। ক’ভিড-১৯ মহামাৰীৰ সময়ত এই সুবিধাটোৱে ৭৬জন ছাফাই সাথীকো নিয়োগৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিছিল। সামাজিক সংস্থা হাছিৰু দালাই পৰিচালনা কৰা এই কেন্দ্ৰটোৱে আৱৰ্জনা পুনৰুদ্ধাৰৰ সৈতে জীৱিকাক সংযোগ কৰে।

প্ৰক্ৰিয়াকৃত প্লাষ্টিক ব্যৱহাৰ কৰি পথ, কৃষি জল পাইপ আৰু আচবাব নিৰ্মাণ কৰা হয়। এই পদক্ষেপে প্লাষ্টিক আৱৰ্জনাৰ বোজা হ্ৰাস কৰাত সহায় কৰে আৰু চহৰসমূহক অধিক পৰিষ্কাৰ স্থানলৈ ৰূপান্তৰিত কৰাত অৰিহণা যোগায়। এইদৰে এসময়ত পেলাই দিয়া সামগ্ৰী পুনৰ অৰ্থনীতিত উপযোগী সামগ্ৰী হিচাপে প্ৰৱেশ কৰে আৰু দৈনন্দিন আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনাৰ ক্ষেত্ৰত পৰিৱৰ্তনশীল অৰ্থনীতিৰ ধাৰণাক অধিক ওচৰলৈ লৈ আহে।

পুনৰ সৃষ্টি কৰা: বহু-স্তৰীয় প্লাষ্টিকক দীৰ্ঘস্থায়ী সামগ্ৰীলৈ ৰূপান্তৰিত কৰা

চকলেটৰ মোহৰা আৰু বিস্কুটৰ পেকেটৰ পৰা চিপছ আৰু ছেম্পুৰ চেচেললৈকে, বহু-স্তৰীয় প্লাষ্টিক (Multilayered Plastics - MLPs) দৈনন্দিন পেকেজিঙত ব্যাপকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এইবোৰত প্লাষ্টিক, কাগজ আৰু এলুমিনিয়ামৰ দৰে সামগ্ৰীৰ স্তৰসমূহ একত্ৰিত কৰা হয়, যাৰ ফলত এইবোৰ পৃথক কৰা আৰু পুনৰচক্ৰায়ন কৰা কঠিন হয়। বছৰ বছৰ ধৰি এই আৱৰ্জনাৰ অধিকাংশৰ বাবে লেণ্ডফিলৰ বাহিৰে আন কোনো গন্তব্য নাছিল। অৱশ্যে, পাটিয়ালাই প্লাষ্টিক পুনৰচক্ৰায়ন সুবিধা (Plastic Recycling Facility - PRF)ৰ জৰিয়তে এই পুনৰচক্ৰায়ন কৰাটো কঠিন আৱৰ্জনাৰ বাবে নতুন গন্তব্য বিচাৰি উলিয়াইছে।

চহৰখনত কৰ্প’ৰেট সামাজিক দায়বদ্ধতা-ৰ সহায়ত স্থাপন কৰা এটা পুনৰচক্ৰায়ন সুবিধাত কম মূল্যৰ প্লাষ্টিক আৱৰ্জনা পৃথক, পৰিষ্কাৰ আৰু কুচি কৰি ফ্লেকত পৰিণত কৰা হয়। গৰম আৰু ঠাণ্ডা চাপ প্ৰয়োগৰ জৰিয়তে এই ফ্লেকসমূহ একত্ৰিত কৰি চিপব’ৰ্ড তৈয়াৰ কৰা হয়, যি প্লাইউডৰ পৰিৱেশ-অনুকূল বিকল্প। এই সামগ্ৰী আচবাব, ছাদ আৰু অস্থায়ী আশ্ৰয়স্থলৰ বাবে যথেষ্ট শক্তিশালী, লগতে পানী আৰু উইঁপোকৰ প্ৰতি প্ৰতিৰোধী। প্ৰতিদিনে ১০ টন ক্ষমতাৰে এই সুবিধাই ৭৫ৰ পৰা ১০০খন চিপব’ৰ্ড উৎপাদন কৰে। এই পদক্ষেপে পুনৰচক্ৰায়ন কৰাটো কঠিন প্লাষ্টিকক নতুন উদ্দেশ্য প্ৰদান কৰাৰ লগতে পৰিৱৰ্তনশীল অৰ্থনীতিক সমৰ্থন কৰে আৰু লেণ্ডফিলৰ আৱৰ্জনা হ্ৰাস কৰে।

আগুৱাই যোৱাৰ পথ

স্বচ্ছ ভাৰত অভিযানে উৎসত আৱৰ্জনা পৃথকীকৰণ, ঘৰে ঘৰে সংগ্ৰহ, বৈজ্ঞানিকভাৱে আৱৰ্জনা প্ৰক্ৰিয়াকৰণ আৰু সামগ্ৰী পুনৰুদ্ধাৰৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। এই কাহিনীসমূহে দেখুৱায় যে পৰিৱৰ্তন কেনেদৰে স্থানীয়ভাৱে আৰম্ভ হ’ব পাৰে আৰু বজাৰে কেনেদৰে অভ্যাস সলনি কৰিব পাৰে। ২ অক্টোবৰত স্বচ্ছ ভাৰত অভিযানে বাৰ বছৰ সম্পূৰ্ণ কৰাৰ সময়ত, এই কাহিনীসমূহে দেখুৱায় যে স্থানীয় পদক্ষেপে কেনেদৰে প্লাষ্টিকৰ যাত্ৰা সলনি কৰিব পাৰে। এককসমূহ পৃথক — কিলোগ্ৰাম, মোনা, পেকেট আৰু চিপব’ৰ্ড — কিন্তু দিশ একেটাই: দৈনন্দিন পছন্দসমূহক স্থায়ী পৰিৱৰ্তনলৈ ৰূপান্তৰিত কৰা।

তথ্যসূত্ৰ

গৃহ নিৰ্মাণ আৰু নগৰ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়

PDF চাবলৈ ইয়াত ক্লিক কৰক

******

পিআইবি গৱেষণা

RR