पत्र सूचना कार्यालय

শতিকাজুৰি গংগা ভাৰতৰ সভ্যতা, সংস্কৃতি আৰু দৈনন্দিন জীৱনৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত হৈ আহিছে।

ই প্ৰজন্মৰ পিছত প্ৰজন্ম ধৰি সম্প্ৰদায়সমূহক লালন-পালন কৰিছে, জীৱিকাৰ সহায় আগবঢ়াইছে আৰু পৰম্পৰাসমূহক অনুপ্ৰাণিত কৰিছে। সময়ৰ লগে লগে অৱশ্যে বৃদ্ধি পোৱা নগৰ, প্ৰদূষণ আৰু অপৰিকল্পিত নগৰীকৰণে নদীখনৰ ওপৰত ক্ৰমাৎ অধিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিলে। ইয়াৰ ফলত নদীখনৰ পাৰিপাৰ্শ্বিক স্বাস্থ্য আৰু ইয়াৰ সৈতে মানুহৰ সম্পৰ্ক শক্তিশালী কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তা স্পষ্ট হৈ পৰিল। সেয়েহে গংগাৰ পুনৰুজ্জীৱনৰ বাবে কেৱল ইয়াৰ পানী পৰিষ্কাৰ কৰাই যথেষ্ট নহয়। এই বিস্তৃত বুজাবুজিয়েই ২০১৪ চনত আৰম্ভ কৰা নমামি গংগা কাৰ্যসূচী (Namami Gange Programme - NGP)-ৰ ৰূপৰেখা নিৰ্ধাৰণ কৰে।

এই কাৰ্যসূচী হৈছে গংগা আৰু ইয়াৰ উপনৈসমূহৰ বাবে এক সংহত সংৰক্ষণ অভিযান। ই প্ৰদূষণ হ্ৰাস, সংৰক্ষণ আৰু নদীৰ পুনৰুজ্জীৱনক একত্ৰিত কৰে। নমামি গংগা কাৰ্যসূচী (Namami Gange Programme - NGP)-ৰ কাম নলা-নৰ্দমাৰ পানী পৰিশোধন, নদীৰ পাৰৰ উন্নয়ন, বনানীকৰণ আদি ক্ষেত্ৰলৈ বিস্তৃত। বৈজ্ঞানিক নিৰীক্ষণ আৰু জনসজাগতাই এই সংহত প্ৰচেষ্টাক অধিক শক্তিশালী কৰে। তথাপি, স্থায়ী পৰিৱৰ্তন এনে এজন অংশীদাৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, যাক কোনো কাৰ্যসূচীয়েই বাদ দিব নোৱাৰে। সেই অংশীদাৰ হৈছে সমাজখন নিজেই। এই বিশ্বাসৰ পৰাই নমামি গংগাৰ জনসাধাৰণৰ অংশগ্ৰহণৰ স্তম্ভ ‘জন গংগা’ৰ উদ্ভৱ হয়। জন ভাগিদাৰী (জন অংশগ্ৰহণ)-ৰ দৃষ্টিভংগীৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হৈ ই সংৰক্ষণৰ কেন্দ্ৰত মানুহক স্থান দিয়ে। ইয়াতেই নমামি গংগা মানুহৰ কাহিনী হৈ পৰে। এনে এক কাহিনী, যি সজাগতাৰ পৰা অংশগ্ৰহণলৈ আৰু অৱশেষত মালিকীস্বত্বৰ দিশে আগবাঢ়ে।

নদীৰ দ্বাৰা ঐক্যবদ্ধ: অংশগ্ৰহণৰ কাহিনীৰ উদযাপন

এখন নদীয়ে পৰিৱেশগত কাৰ্যকলাপৰ সীমা অতিক্ৰম কৰি মানুহক একত্ৰিত কৰিব পাৰে। ইয়াৰ পাৰসমূহ এনে স্থানলৈ পৰিণত হয়, য’ত সম্প্ৰদায়সমূহ মিলিত হয়, অংশগ্ৰহণ কৰে আৰু নদীখনৰ সৈতে তেওঁলোকৰ উমৈহতীয়া সম্পৰ্ক উদযাপন কৰে। জন গংগাই পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা অভিযান, বৃক্ষৰোপণ অভিযান আৰু শিক্ষামূলক পদক্ষেপৰ জৰিয়তে এনে সুযোগ সৃষ্টি কৰে। এই কাৰ্যকলাপসমূহে সংৰক্ষণক এক সামূহিক অভিজ্ঞতালৈ ৰূপান্তৰিত কৰে, একক দায়িত্ব হিচাপে সীমাবদ্ধ কৰি নাৰাখে।

নমামি গংগা কাৰ্যসূচী (Namami Gange Programme - NGP)-ৰ অধীনত এই অংশগ্ৰহণৰ অন্যতম স্পষ্ট প্ৰকাশ হৈছে নদীৰ পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা। গংগা স্বচ্ছতা পষেক এই বাৰ্তা প্ৰচাৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মঞ্চ হৈ পৰিছে। প্ৰতি বছৰে ১৬ মাৰ্চৰ পৰা ৩১ মাৰ্চলৈ পালন কৰা এই পষেকজোৰা কাৰ্যসূচীয়ে গংগাৰ মূল প্ৰবাহৰ পাঁচখন অৱবাহিকা ৰাজ্যৰ হাজাৰ হাজাৰ লোকৰ ওচৰলৈ এই বাৰ্তা লৈ যায়। এই ৰাজ্যসমূহ হৈছে উত্তৰাখণ্ড, উত্তৰ প্ৰদেশ, বিহাৰ, ঝাৰখণ্ড আৰু পশ্চিমবংগ। ই ৰাষ্ট্ৰীয় ৰাজধানী ক্ষেত্ৰ দিল্লী আৰু গংগাৰ উপনদীসমূহৰ কাষৰীয়া চহৰসমূহকো সামৰি লয়। ছাত্ৰ-ছাত্ৰী, স্বেচ্ছাসেৱক, সম্প্ৰদায়ভিত্তিক গোট আৰু অন্যান্য অংশীদাৰসকলে নদী সংৰক্ষণৰ সৈতে জনসাধাৰণৰ সম্পৃক্ততা শক্তিশালী কৰাৰ বাবে সমন্বিত প্ৰচেষ্টাত অংশগ্ৰহণ কৰে।

দিল্লীত যমুনাৰ কাষত নিয়মীয়া সাপ্তাহিক পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা অভিযানৰ জৰিয়তে এই গতি অব্যাহত ৰখা হয়। এই অভিযানসমূহে নদীৰ অংশবিশেষ আৰু ইয়াৰ চৌপাশৰ অঞ্চলসমূহ অধিক পৰিষ্কাৰ কৰাত প্ৰত্যক্ষভাৱে অৰিহণা যোগায়। একেলগে, এনে প্ৰচেষ্টাসমূহে নদী সংৰক্ষণক নিৰ্দিষ্ট উপলক্ষত সীমাবদ্ধ থকা কাৰ্যকলাপৰ পৰিৱৰ্তে এক নিয়মীয়া নাগৰিক অনুশীলন হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ সহায় কৰি আছে।

সম্প্ৰদায়সমূহে পৰিষ্কাৰ নদীৰ অংশসমূহৰ যত্ন লোৱাৰ লগে লগে তেওঁলোকৰ মনোযোগ নদীৰ পাৰসমূহলৈও বিস্তৃত হয়। সেয়েহে নমামি গংগাৰ অধীনত জনসাধাৰণৰ অংশগ্ৰহণৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ হিচাপে বৃক্ষৰোপণ পৰিগণিত হৈছে। স্বাস্থ্যৱান উদ্ভিদ আৱৰণে নদীৰ পাৰসমূহ সুস্থিৰ কৰাত আৰু মাটিৰ খহনীয়া হ্ৰাস কৰাত সহায় কৰে। এই পাৰিপাৰ্শ্বিক লাভসমূহে নদী আৰু ইয়াৰ চৌপাশৰ বাসস্থানসমূহৰ স্থিতিস্থাপকতা শক্তিশালী কৰে।

ইয়াৰ পৰিপূৰক হিচাপে ‘এক পেড় মা কে নাম’ অভিযানেও বৃক্ষৰোপণ কাৰ্যকলাপত অংশগ্ৰহণ গভীৰ কৰি তুলিছে। এই অভিযানে মানুহক তেওঁলোকৰ মাতৃসকলৰ প্ৰতি আন্তৰিক শ্ৰদ্ধাঞ্জলি হিচাপে গছপুলি ৰোপণ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰে। ই ব্যক্তিগত আৱেগক পৰিৱেশ সংৰক্ষণৰ প্ৰতি এক উমৈহতীয়া দায়িত্বৰ সৈতে সংযোগ কৰে। এই শক্তিশালী সংযোগে ব্যক্তি, পৰিয়াল আৰু সম্প্ৰদায়সমূহক নৱউদ্দেশ্যৰে অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰিছে। বিশ্ব পৰিৱেশ দিৱসে নাগৰিকসকলক একত্ৰিত কৰা পদ্ধতিতো এই মনোভাৱ প্ৰতিফলিত হয়। বৃক্ষৰোপণ অভিযান, সজাগতা কাৰ্যকলাপ আৰু সম্প্ৰদায়ভিত্তিক পদক্ষেপৰ জৰিয়তে এই উপলক্ষই পৰিৱেশ সংৰক্ষণত জনসাধাৰণৰ অংশগ্ৰহণ অধিক শক্তিশালী কৰে।

এটা আন্দোলনো অধিক শক্তিশালী হয় যেতিয়া ইয়াৰ মূল্যবোধসমূহ পৰৱৰ্তী প্ৰজন্মৰ ওচৰলৈ যায়। এই কাৰণে যুৱ-সম্পৃক্ততা জন গংগাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। বিদ্যালয়, মহাবিদ্যালয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয়সমূহে এতিয়া পৰিৱেশ সম্পৰ্কীয় শিক্ষণ আৰু সৃষ্টিশীল প্ৰকাশৰ বাবে বিভিন্ন সুযোগ আগবঢ়াইছে। ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে ৰচনা, চিত্ৰাংকন, পোষ্টাৰ, বিতৰ্ক আৰু আন্তঃক্ৰিয়ামূলক সজাগতা কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে নদী-সম্পৰ্কীয় বিষয়সমূহ অন্বেষণ কৰে।

অভিজ্ঞতাভিত্তিক কাৰ্যকলাপে শ্ৰেণীকোঠাৰ জ্ঞানক বাস্তৱ পৃথিৱীৰ পাৰিপাৰ্শ্বিক প্ৰত্যাহ্বানসমূহৰ সৈতে সংযোগ কৰাৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে। বিশ্ববিদ্যালয় গংগা ক্লাবসমূহে বক্তৃতা, ক্ষেত্ৰ ভ্ৰমণ, স্বেচ্ছাসেৱা আৰু জনসম্পৰ্কমূলক পদক্ষেপৰ জৰিয়তে এই সম্পৃক্ততা অধিক বিস্তৃত কৰে। পৰিৱেশ ক্লাব, ৰাষ্ট্ৰীয় কেডেট বাহিনী (National Cadet Corps - NCC)-ৰ গোট আৰু শিক্ষানুষ্ঠানসমূহে স্থায়ী অংশগ্ৰহণৰ বাবে অতিৰিক্ত মঞ্চ প্ৰদান কৰে। একেলগে, এই প্ৰচেষ্টাসমূহে পাঠ্যপুথি আৰু শ্ৰেণীকোঠাৰ বাহিৰতো নদী সুৰক্ষাৰ প্ৰতি প্ৰতিশ্ৰুতিবদ্ধ জ্ঞানসম্পন্ন যুৱ নাগৰিক গঢ়ি তোলে।

নমামি গংগা কাৰ্যসূচী (Namami Gange Programme - NGP)-এ নদী সংৰক্ষণক কেইবাটাও বাৰ্ষিক উদযাপনৰ সৈতে সংহত কৰিছে।

এই উপলক্ষসমূহে গোটেই বছৰজুৰি মানুহক নদীৰ সৈতে সংযুক্ত কৰি ৰাখে। ইয়াৰ ভিতৰত গংগা উৎসৱ সম্প্ৰদায়ৰ সম্পৃক্ততাৰ এক প্ৰধান মঞ্চ হিচাপে বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। ই গংগাক ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় নদী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়াৰ স্মৃতিচাৰণ কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে পৰিৱেশন, প্ৰদৰ্শনী, কলা প্ৰতিযোগিতা আৰু জনসংলাপক একত্ৰিত কৰি অংশগ্ৰহণ আৰু উমৈহতীয়া প্ৰকাশৰ বাবে স্থান সৃষ্টি কৰা হয়। স্বচ্ছতা হি সেৱা আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় যোগ দিৱসকে ধৰি অন্যান্য উদযাপনসমূহেও জনসাধাৰণৰ অংশগ্ৰহণৰ সুযোগ অধিক বিস্তৃত কৰে। এইবোৰে মানুহ আৰু নদীৰ মাজৰ স্থায়ী সাংস্কৃতিক সম্পৰ্কক শক্তিশালী কৰে।

নদীৰ সৈতে এক গভীৰ সম্পৰ্ক প্ৰায়ে কেৱল সজাগতাতকৈ প্ৰত্যক্ষ অভিজ্ঞতাৰ জৰিয়তে গঢ় লৈ উঠে। নমামি গংগা কাৰ্যসূচী (Namami Gange Programme - NGP)-এ নদী সংৰক্ষণৰ মনোভাৱক জনজীৱনলৈ লৈ অহাৰ বাবে উদ্ভাৱনীমূলক পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিছে। ইয়াৰ এক উল্লেখযোগ্য উদাহৰণ আছিল সীমান্ত সুৰক্ষা বাহিনীৰ গংগাৰ ওপৰত সম্পূৰ্ণ মহিলা নদী ৰাফটিং অভিযান। এই যাত্ৰাই নদীৰ ওপৰৰ অংশৰ পৰা সাগৰলৈকে গংগাৰ পথ অতিক্ৰম কৰি সাহস, সহযোগিতা আৰু পৰিৱেশৰ প্ৰতি প্ৰতিশ্ৰুতি প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। ই গংগাক কেৱল এক প্ৰাকৃতিক সম্পদতকৈ অধিক হিচাপে উপস্থাপন কৰিছিল। ছাত্ৰ-ছাত্ৰী, বাসিন্দা আৰু যুৱ স্বেচ্ছাসেৱকসকলৰ সৈতে হোৱা বাৰ্তালাপে আলোচনাৰ বাবে স্থান সৃষ্টি কৰিছিল।

গংগা অৱবাহিকাজুৰি গংগা প্ৰহৰীসকলে তৃণমূল পৰ্যায়ত সংৰক্ষণ প্ৰচেষ্টাত সহায় আগবঢ়োৱা প্ৰতিশ্ৰুতিবদ্ধ সম্প্ৰদায়ভিত্তিক স্বেচ্ছাসেৱক হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। তেওঁলোকে বাসিন্দাসকলৰ সৈতে কাম কৰি পৰিৱেশ সম্পৰ্কীয় সজাগতা বিয়পায়, দায়িত্বশীল পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰে আৰু স্থানীয় জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য সুৰক্ষিত কৰে। গংগা সেৱা দূতসকলে বিদ্যালয়, প্ৰতিষ্ঠান আৰু চুবুৰীসমূহত জনসম্পৰ্ক বিস্তাৰ কৰি এই প্ৰচেষ্টাসমূহৰ পৰিপূৰক হিচাপে কাম কৰে। সজাগতা অভিযান আৰু স্থানীয় পদক্ষেপৰ জৰিয়তে তেওঁলোকে নদী সংৰক্ষণক দৈনন্দিন সম্প্ৰদায়ভিত্তিক জীৱনৰ ওচৰলৈ লৈ অহাত সহায় কৰে। জলজ জীৱন সুৰক্ষা, বাসস্থান পুনৰুদ্ধাৰ আৰু পাৰিপাৰ্শ্বিক ভাৰসাম্য বজাই ৰখাই নদীৰ সৈতে মানুহৰ সম্পৰ্ক অধিক শক্তিশালী কৰে। একেলগে, এই স্বেচ্ছাসেৱী নেটৱৰ্কসমূহে নাগৰিক-নেতৃত্বাধীন কাৰ্যকলাপৰ জৰিয়তে জন ভাগিদাৰীৰ মনোভাৱ প্ৰতিফলিত কৰে। তেওঁলোকৰ প্ৰচেষ্টাই দেখুৱাইছে যে সজ্ঞান সম্প্ৰদায়সমূহ কেনেদৰে নদী আৰু ইয়াৰ চৌপাশৰ পৰিৱেশতন্ত্ৰৰ স্থায়ী ৰক্ষক হৈ উঠিব পাৰে।

নদীৰ সংৰক্ষণৰ এক সংস্কৃতি সৃষ্টি

নদী পুনৰুজ্জীৱনৰ আটাইতকৈ স্থায়ী উত্তৰাধিকাৰ কেৱল এখন স্বাস্থ্যৱান নদী নহয়, বৰং নদীখনৰ সৈতে এক অধিক শক্তিশালী সম্পৰ্ক। আন্তঃগাঁথনিয়ে নদীৰ স্বাস্থ্য পুনৰুদ্ধাৰ কৰিব পাৰে, বৈজ্ঞানিক হস্তক্ষেপে পৰিৱেশতন্ত্ৰ শক্তিশালী কৰিব পাৰে আৰু প্ৰযুক্তিয়ে নিৰীক্ষণ আৰু ব্যৱস্থাপনা উন্নত কৰিব পাৰে। তথাপি নদীসমূহৰ দীৰ্ঘম্যাদী ভৱিষ্যৎ এনে কিবা এটাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, যিটো কেৱল অভিযান্ত্ৰিক প্ৰচেষ্টাৰ জৰিয়তে সৃষ্টি কৰিব নোৱাৰি। জন গংগাৰ জৰিয়তে নমামি গংগা কাৰ্যসূচী (Namami Gange Programme - NGP)-এ প্ৰদৰ্শন কৰিছে যে প্ৰতিটো প্ৰচেষ্টাই এক বৃহত্তৰ পৰিৱৰ্তনত অৰিহণা যোগায়। ই এক পৰিৱেশগত অভিযানতকৈ বহু বেছি। জন অংশগ্ৰহণৰ দৃষ্টিভংগীৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হৈ ই দেখুৱাইছে যে সামূহিক কাৰ্যকলাপ কেনেদৰে বহনক্ষম উন্নয়নৰ ভেটি হৈ উঠিব পাৰে।

তথ্যসূত্ৰসমূহ

জল শক্তি মন্ত্ৰালয়

https://www.jalshakti-dowr.gov.in/offerings/schemes-and-services/details/namami-gange-AO5ATNtQWa

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2109118&reg=48&lang=2

সাংস্কৃতিক মন্ত্ৰালয়

https://amritkaal.nic.in/event-campaign-detail?98

PDF চাবলৈ ইয়াত ক্লিক কৰক

*****

পিআইবি গৱেষণা

RR