पत्र सूचना कार्यालय

ಶತಮಾನಗಳಿಂದಲೂ ಗಂಗಾ ನದಿಯು ಭಾರತದ ನಾಗರಿಕತೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿದೆ. ಇದು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸಿದೆ, ಜೀವನೋಪಾಯಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದೆ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನಗರಗಳು, ಮಾಲಿನ್ಯ ಮತ್ತು ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ನಗರೀಕರಣವು ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹೇರಿದವು. ಇದು ನದಿಯ ಪರಿಸರ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತು ಅದರೊಂದಿಗೆ ಜನರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಅದರ ನೀರನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶ್ರಮದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಈ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ತಿಳುವಳಿಕೆಯು 2014 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ 'ನಮಾಮಿ ಗಂಗೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ'ಕ್ಕೆ ರೂಪು ನೀಡಿತು.

ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಗಂಗಾ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನದಿಗಳಿಗಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾದ ಒಂದು ಸಂಯೋಜಿತ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಅಭಿಯಾನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮಾಲಿನ್ಯ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ, ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ನದಿ ಪುನರುಜ್ಜೀವನವನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಎನ್‌ಜಿಪಿಯ ಕಾರ್ಯವು ಚರಂಡಿ ನೀರು ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ನದಿ ತೀರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಅರಣ್ಯೀಕರಣ ಮುಂತಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾದ್ಯಂತ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅರಿವು ಈ ಸಂಯೋಜಿತ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೂ, ಸುಸ್ಥಿರ ರೂಪಾಂತರವು ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೂ ಇಲ್ಲದೆ ಇರಲಾಗದ ನಿರ್ಣಾಯಕ പങ്കಾಳಿಯನ್ನು ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆ ಪಾಲುದಾರನೇ ಸಮುದಾಯ. ಈ ನಂಬಿಕೆಯು ನಮಾಮಿ ಗಂಗೆಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಸ್ತಂಭವಾದ 'ಜನ ಗಂಗಾ' ಅಭಿಯಾನಕ್ಕೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿತು. 'ಜನ ಭಾಗಿದಾರಿ'ಯ (ಜನರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ) ದೂರದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದ ಇದು, ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿ ಜನರನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಮಾಮಿ ಗಂಗೆಯು ಜನರ ಕಥೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅರಿವಿನಿಂದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯತ್ತ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮಾಲಿನ್ಯ ರಹಿತ ಮಾಲೀಕತ್ವದತ್ತ ಸಾಗುವ ಕಥೆಯಾಗಿದೆ.

ನದಿಯಿಂದ ಒಂದಾದ ಜನರು: ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಕಥೆಗಳ ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆ

ಒಂದು ನದಿಯು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಜನರನ್ನು ಒಂದೆಡೆಗೆ ತರಬಲ್ಲದು. ಅದರ ದಂಡೆಗಳು ಸಮುದಾಯಗಳು ಭೇಟಿಯಾಗುವ, ಭಾಗವಹಿಸುವ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಹಂಚಿಕೆಯ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಸಂಭ್ರಮಿಸುವ ತಾಣಗಳಾಗುತ್ತವೆ. 'ಜನ ಗಂಗಾ' ಅಭಿಯಾನವು ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಅಭಿಯಾನಗಳು, ಪ್ಲಾಂಟೇಶನ್ (ಸಸಿ ನೆಡುವ) ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಉಪಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಇಂತಹ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಬದಲು, ಒಂದು ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಅನುಭವವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ.

ಎನ್‌ಜಿಪಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದರೆ ನದಿಯ ಸ್ವಚ್ಛತೆ. 'ಗಂಗಾ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಪಖವಾಡ' ಈ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಹರಡುವ ಪ್ರಮುಖ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಾರ್ಚ್ 16 ರಿಂದ 31 ರವರೆಗೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಈ ಪಕ್ಷಪಾತದ (ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳ) ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಹರಿವಿನ ಮುಖ್ಯ ಐದು ರಾಜ್ಯಗಳಾದ್ಯಂತ ಸಾವಿರಾರು ಜನರನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಾಖಂಡ್, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಬಿಹಾರ, ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಸೇರಿವೆ. ಇದು ದೆಹಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಗಂಗೆಯ ಉಪನದಿಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು, ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಪಾಲುದಾರರು ನದಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಸಂಯೋಜಿತ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.

ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಯಮುನಾ ನದಿಯ ದಂಡೆಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಪ್ರತಿವಾರ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಅಭಿಯಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ವೇಗವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಅಭಿಯಾನಗಳು ನದಿಯ ಹರಿವಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿಡಲು ನೇರವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಇಂತಹ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನದಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸದೆ, ಒಂದು ನಿಯಮಿತ ನಾಗರಿಕ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ.

ಜನರು ಸ್ವಚ್ಛ ನದಿ ಭಾಗಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಅವರ ಗಮನವು ನದಿತೀರಗಳತ್ತಲೂ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಸಸಿ ನೆಡುವ ಅಭಿಯಾನಗಳು 'ನಮಾಮಿ ಗಂಗೆ' ಯೋಜನೆಯಡಿಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ಸಮೃದ್ಧ ಸಸ್ಯವರ್ಗವು ನದಿತೀರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಸವೆತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಪಾರಿಸರಿಕ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು ನದಿಗಳು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ  ಚೇತರಿಕೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತವೆ.

ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ, 'ಏಕ್ ಪೇಡ್ ಮಾ ಕೆ ನಾಮ್' (ತಾಯಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಿಡ) ಅಭಿಯಾನವು ಸಸಿ ನೆಡುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ಈ ಅಭಿಯಾನವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ತಾಯಂದಿರಿಗೆ ಗೌರವಪೂರ್ವಕ ಶ್ರದ್ಧಾಂಜಲಿಯಾಗಿ ಮರಗಳನ್ನು ನೆಡಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಬಾಂಧವ್ಯವು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು, ಕುಟುಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳು ಹೊಸ ಉದ್ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿದೆ. ಈ ನವೋಲ್ಲಾಸದ ಭಾವನೆಯು 'ವಿಶ್ವ ಪರಿಸರ ದಿನ'ದಂದು ನಾಗರಿಕರು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ. ವೃಕ್ಷಾರೋಪಣ ಅಭಿಯಾನಗಳು, ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಉಪಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಸಂದರ್ಭವು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಯುವಜನತೆಯನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ‘ಜನ ಗಂಗಾ’ ಅಭಿಯಾನದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ತಂಭವಾಗಿದೆ. ಮುಂಬರುವ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಮೌಲ್ಯಗಳು ತಲುಪಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಯಾವುದೇ ಚಳವಳಿಯು ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಶಾಲೆಗಳು, ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು ಈಗ ಪರಿಸರ ಕಲಿಕೆ ಹಾಗೂ ಸೃಜನಶೀಲ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿವೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪ್ರಬಂಧ, ವರ್ಣಚಿತ್ರ, ಪೋಸ್ಟರ್, ಚರ್ಚಾಸಪರ್ಧೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ನದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಅನುಭವದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ತರಗತಿಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೈಜ ಪ್ರಪಂಚದ ಪಾರಿಸರಿಕ ಸವಾಲುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಸೂಕ್ತ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ 'ಗಂಗಾ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು' ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು, ಕ್ಷೇತ್ರ ಭೇಟಿಗಳು, ಸ್ವಯಂಸೇವೆ ಮತ್ತು ಜಾಗೃತಿ ಪ್ರಸಾರ ಉಪಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತವೆ. ಪರಿಸರ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು, ಎನ್‌ಸಿಸಿ ಘಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸತತ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತವೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ತರಗತಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ನದಿಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಬದ್ಧರಾದ, ಜಾಗೃತರಾದ ಯುವ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ.

ನಮಾಮಿ ಗಂಗೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ನದಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹಲವಾರು ವಾರ್ಷಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭಗಳು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಜನರನ್ನು ನದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದಿಡುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 'ಗಂಗಾ ಉತ್ಸವ'ವು ಸಾಮುದಾಯಿಕ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನಾ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಗಂಗಾ ನದಿಯನ್ನು ಭಾರತದ 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನದಿ' ಎಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿರುವುದನ್ನು ಇದು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು, ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು, ಕಲಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂವಾದಗಳನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ತಂದು, ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಜಂಟಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ತಾಣಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. 'ಸ್ವಚ್ಛತೆಯೇ ಸೇವೆ' ಮತ್ತು 'ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯೋಗ ದಿನ' ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಆಚರಣೆಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ಜನರು ಮತ್ತು ನದಿಗಳ ನಡುವಿನ ನಿರಂತರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸುತ್ತವೆ.

ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಮೀರಿ, ನದಿಗಳೊಂದಿಗಿನ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಅನುಭವವು ಜನರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಆಳವಾದ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ನಮಾಮಿ ಗಂಗೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ನದಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ ತರಲು ನೂತನ ಮತ್ತು ವಿನೂತನ ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ, ಗಂಗಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಗಡಿ ಭದ್ರತಾ ಪಡೆಯ 'ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಹಿಳಾ ತಂಡ' ನಡೆಸಿದ 'ರಿವರ್ ರಾಫ್ಟಿಂಗ್' ಸಾಹಸಯಾತ್ರೆ. ಈ ಯಾತ್ರೆಯು ನದಿಯ ಉಗಮ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುವವರೆಗಿನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹರಿವಿನ ದಾರಿಯನ್ನು ಕ್ರಮಿಸಿ, ಧೈರ್ಯ, ಸಹಯೋಗ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು. ಇದು ಗಂಗಾ ನದಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲವಾಗಿ ನೋಡದೆ, ಅದಕ್ಕೂ ಮೀರಿದ ಪವಿತ್ರ ಜೀವನದಿನವಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಿತು. ಈ ಪಯಣದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ನಿವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಯುವ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರೊಂದಿಗೆ ನಡೆದ ಸಂವಾದಗಳು ಮುಕ್ತ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಆಲೋಚನೆಗಳಿಗೆ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದವು.

ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಹರಿವಿನ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತ, 'ಗಂಗಾ ಪ್ರಹರಿ'ಗಳು ತಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಬದ್ಧತೆಯುಳ್ಳ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಪರಿಸರ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು, ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಸ್ಥಳೀಯ ನಿವಾಸಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಶಾಲಾ-ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ನೆರೆಹೊರೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ 'ಗಂಗಾ ಸೇವಾ ದೂತ'ರು ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಭಿಯಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಇವರು ನದಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ದೈನಂದಿನ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರ ತರಲು ನೆರವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಜಲಚರಗಳ ರಕ್ಷಣೆ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಪಾರಿಸರಿಕ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಜನರ ಮತ್ತು ನದಿಯ ನಡುವಿನ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಈ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರ ಶಾಲೆಯು ನಾಗರಿಕರ ನೇತೃತ್ವದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಮೂಲಕ 'ಜನ ಭಾಗಿದಾರಿ'ಯ ನಿಜವಾದ ಸ್ಪೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ. ಜಾಗೃತರಾದ ಸಮುದಾಯಗಳು ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಶಾಶ್ವತ ರಕ್ಷಕರಾಗಿ ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇವರ ಶ್ರಮವೇ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.

ನದಿ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ

ನದಿ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ಅತ್ಯಂತ ಸುಸ್ಥಿರ ಬಳುವಳಿಯೆಂದರೆ ಕೇವಲ ನದಿಯ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಅದರೊಂದಿಗಿನ ಆಳವಾದ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳು ನದಿಯ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಬಹುದು, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಹಾಗೂ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನದಿಗಳ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಭವಿಷ್ಯವು ಕೇವಲ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗದ ಅಂಶವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. 'ಜನ ಗಂಗಾ' ಮೂಲಕ, ನಮಾಮಿ ಗಂಗೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಣ್ಣ ಶ್ರಮವೂ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ರೂಪಾಂತರಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಪರಿಸರ ಆಂದೋಲನಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದುದು. 'ಜನ ಭಾಗಿದಾರಿ'ಯ (ಜನರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ) ದೂರದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಯೋಜನೆಯು, ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹೇಗೆ ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಭದ್ರ ಬುನಾದಿಯಾಗಬಲ್ಲವು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ.

References

Ministry of Jal Shakti

https://www.jalshakti-dowr.gov.in/offerings/schemes-and-services/details/namami-gange-AO5ATNtQWa

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2109118&reg=48&lang=2

Ministry of Culture

https://amritkaal.nic.in/event-campaign-detail?98

Click here to see PDF

*****