पत्र सूचना कार्यालय

ভাৰতীয় বস্ত্ৰ উদ্যোগৰ বাবে এক বিশ্বব্যাপী মঞ্চ

ভাৰত টেক্স ২০২৬ (Bharat Tex 2026)-ত, ভাৰতৰ বস্ত্ৰ খণ্ডৰ উচ্চাকাংক্ষা একে ঠাইত একত্ৰিত হোৱা বৈচিত্ৰ্যৰ মাজেৰে জীৱন্ত ৰূপ লাভ কৰিছে। ইয়াত নিৰ্মাতাসকলে হস্ততাঁত সমবায় সমিতি, পৰম্পৰাগত শিল্পী আৰু প্ৰযুক্তিভিত্তিক উদ্যোগসমূহৰ সৈতে নিজৰ প্ৰদৰ্শনী আগবঢ়াইছে। ভাৰতীয় উদ্যোগসমূহে বিশ্ববজাৰত নতুন সুযোগ অন্বেষণ কৰি আছে, আনহাতে বিদেশী কোম্পানীসমূহে ভাৰতত বিনিয়োগ আৰু ব্যৱসায়িক সম্ভাৱনাৰ মূল্যায়ন কৰি আছে।

5F দৃষ্টিভংগী — খেতিৰ পৰা আঁহলৈ, আঁহৰ পৰা কাৰখানালৈ, কাৰখানাৰ পৰা ফেশ্বনলৈ, আৰু ফেশ্বনৰ পৰা বিদেশী বজাৰলৈ (Farm to Fibre to Factory to Fashion to Foreign) — ৰ দ্বাৰা পৰিচালিত এই অনুষ্ঠানটোৱে ভাৰতৰ বস্ত্ৰ ঐতিহ্য, উৎপাদন ক্ষমতা আৰু উদ্ভাৱনক এক বিশ্বব্যাপী একত্ৰিত মঞ্চত সংযোগ কৰিছে।

তৃতীয় সংস্কৰণটো ১৪ জুলাইৰ পৰা ১৭ জুলাইলৈকে নতুন দিল্লীৰ ভাৰত মণ্ডপমত অনুষ্ঠিত হৈছে। ইয়াত আঁহ, সূতা, কাপোৰ, পৰিধেয় বস্ত্ৰ, গৃহ ব্যৱহাৰৰ বস্ত্ৰ, কাৰিকৰী বস্ত্ৰ, হস্ততাঁত আৰু হস্তশিল্পকে ধৰি সমগ্ৰ বস্ত্ৰ মূল্য শৃংখলাক সামৰি লোৱা হৈছে। এই অনুষ্ঠানত ১৩০-তকৈ অধিক দেশৰ ৬,০০০-তকৈ অধিক ক্ৰেতা আৰু ১.৩ লাখতকৈ অধিক বাণিজ্যিক দৰ্শনাৰ্থীয়ে অংশগ্ৰহণ কৰিছে। ১৬ লাখ বৰ্গফুট এলেকাজুৰি বিস্তৃত এই প্ৰদৰ্শনীত ২০,০০০-তকৈ অধিক বস্ত্ৰ সামগ্ৰী প্ৰদৰ্শিত হৈছে।

প্ৰদৰ্শনীৰ ব্যাপক পৰিসৰৰ উপৰিও, ভাৰত টেক্সৰ গুৰুত্ব ক্ৰমাৎ স্বীকৃতি, জীৱিকা, আৰু স্থানীয়ভাৱে শিপা গঢ়ি উঠা উদ্যোগসমূহক নতুন বজাৰলৈ লৈ যোৱাৰ বিষয়ত হোৱা আলোচনা-চৰ্চাৰ মাজেৰে স্পষ্ট হৈ উঠিছে। এই অনুষ্ঠানটো ঐতিহ্য, উদ্যোগ, বহনক্ষমতা আৰু বিশ্বব্যাপী বাণিজ্যৰ এক মিলনস্থলী হিচাপে গঢ় লৈ উঠিছে।

য'ত নিৰ্মাণ প্ৰক্ৰিয়াই নিজেই প্ৰদৰ্শনীলৈ ৰূপান্তৰিত হয়

Weaves ষ্টলত দৰ্শনাৰ্থীসকলে কাপোৰ তৈয়াৰ কৰা আৰু কাঠৰ ব্লক ছপা (Block Printing)ৰ প্ৰক্ৰিয়া বাস্তৱ সময়ত প্ৰত্যক্ষভাৱে চাবলৈ সক্ষম হৈছিল। সজীৱ প্ৰদৰ্শনসমূহে প্ৰতিটো সম্পূৰ্ণ কাপোৰৰ আঁৰৰ কৌশল আৰু নিপুণ শিল্পকৰ্ম দৰ্শনাৰ্থীসকলৰ আগত উন্মোচন কৰিছিল।

Weaves-ৰ ব্যৱস্থাপক কাশ্যপ কেডিয়াই ছয় প্ৰজন্ম ধৰি বস্ত্ৰশিল্পৰ সৈতে জড়িত এক উদ্যোগৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। এই উদ্যোগটোৱে প্ৰায় ২০০ জন শিল্পীৰ সৈতে কাম কৰে আৰু বছৰি প্ৰায় ২.৫ লাখ মিটাৰ ব্লক-প্ৰিণ্ট কৰা কাপোৰ উৎপাদন কৰে বুলি জানিবলৈ দিয়ে। উদ্যোগটোৱে ডাবু (Dabu), বাগৰু (Bagru) আৰু বাতিক (Batik)-কে ধৰি পৰম্পৰাগত ছপা শৈলীত কাম কৰে। তেওঁ কয়, “আমাৰ ছটা প্ৰিণ্টিং শৈলীৰ ভিতৰত পাঁচটাহে কেৱল ভাৰততেই উৎপাদন কৰিব পাৰি, বিশেষকৈ ৰাজস্থানত, য’ত জলবায়ুৱে এই প্ৰক্ৰিয়াক সহায় কৰে।”

তেওঁ আৰু কয়, “এইবাৰ আমি লাইভ প্ৰদৰ্শন কৰাৰ বাবে সঁহাৰি অত্যন্ত উৎসাহজনক হৈছে। কাটাৰ, শ্ৰীলংকা আৰু ম্যানমাৰৰ সম্ভাৱ্য গ্ৰাহকসকলে আমাৰ কাম চাবলৈ আহিছে।”

এটা আঞ্চলিক পৰম্পৰাক নতুন দৰ্শনাৰ্থীৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিয়া

ভাৰত টেক্সে পৰম্পৰাগত শিল্পকলাসমূহকো বিশ্বব্যাপী মনোযোগৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত স্থান দিছে। সেইবোৰৰ ভিতৰত অন্যতম হৈছে বিহাৰৰ টিকুলি শিল্প, যি ইয়াৰ উজ্জ্বল ৰং আৰু সূক্ষ্ম এনামেল শিল্পকৰ্মৰ বাবে পৰিচিত।

পাটনাৰ টিকুলি লোকশিল্পী অৰুন্ধতি মাহাতো প্ৰথমবাৰৰ বাবে ভাৰত টেক্সত অংশগ্ৰহণ কৰিছে। তেওঁ কয়, “টিকুলি হৈছে পাটনাৰ প্ৰায় ৮০০ বছৰৰ পুৰণি এক শিল্পকলা। সজ্জাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা টিকুলিৰ পৰা ইয়াৰ বিকাশ ঘটিছে আৰু এতিয়া কাঠ, কাপোৰ আৰু দৈনন্দিন ব্যৱহাৰৰ সামগ্ৰীত এনামেল চিত্ৰকলাৰ ৰূপ লৈছে।”

এই শিল্পকলাই মহিলাসকলৰ বাবে নমনীয় জীৱিকাৰ সুযোগো সৃষ্টি কৰিছে। তেওঁ কয়, “মোৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষ বা পৰোক্ষভাৱে জড়িত প্ৰায় ২৫ জন মহিলাক মই বিনামূলীয়াকৈ প্ৰশিক্ষণ দি আহিছোঁ। তেওঁলোকে ঘৰতেই এই সামগ্ৰীসমূহ প্ৰস্তুত কৰি নিজৰ সুবিধা অনুসৰি কাম কৰিব পাৰে।”

তেওঁ আৰু কয়, “টিকুলি শিল্পক প্ৰচাৰ কৰাৰ এই সুযোগ পাই মই নিজকে সৌভাগ্যৱতী বুলি অনুভৱ কৰিছোঁ। সঁহাৰি অত্যন্ত উৎসাহজনক, কাৰণ বহুতে এতিয়াও এই শিল্পকলাৰ সৈতে পৰিচিত নহয়।”

ভাৰত টেক্সত প্ৰথমবাৰৰ বাবে অংশগ্ৰহণ কৰাৰ ফলত এই শিল্পকলাই এতিয়া বস্ত্ৰ উদ্যোগ, ক্ৰেতা আৰু হস্তশিল্পপ্ৰেমীসকলৰ মাজত অধিক পৰিচিতি লাভ কৰিছে।

জনজাতীয় তাঁতৰ শিপাত আধুনিক ফেশ্বন

জোহাৰগ্ৰাম (Johargram)-এ ঝাৰখণ্ডৰ জনজাতীয় বস্ত্ৰ পৰম্পৰাক আধুনিক ফেশ্বনৰ সৈতে সংযুক্ত কৰিছে। পৰম্পৰাগতভাৱে বোৱা শ্বলসমূহক শাৰ্ট, জেকেট আৰু ট্ৰেঞ্চ কোটলৈ ৰূপান্তৰ কৰা হৈছে। ব্ৰেণ্ডটোৰ সৃজনশীল আৰু পৰিচালনা বিভাগৰ মুৰব্বী পৱন কুমাৰই জনায় যে, এই নক্সাসমূহ উৰাঁও (Uraon) আৰু মুণ্ডা (Munda) জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত আৰ্হিৰ পৰা অনুপ্ৰাণিত।

তেওঁ কয়, “বিশ্বব্যাপী চাহিদা বৃদ্ধি পোৱাৰ ফলত বৰ্তমান প্ৰায় ৮০ জন শিপিনী এই কামত নিয়োজিত হৈ আছে। ব্যৱসায়ৰ পৰা ব্যৱসায়ৰ অভিজ্ঞতা অত্যন্ত উৎসাহজনক। আমি বহু ক্ৰেতা আৰু ৰপ্তানিকাৰকৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰিবলৈ সক্ষম হৈছোঁ।”

তৃতীয়বাৰৰ বাবে ভাৰত টেক্সত অংশগ্ৰহণ কৰি ব্ৰেণ্ডটোৱে ঝাৰখণ্ডৰ বস্ত্ৰ পৰম্পৰাক কেৱল ৰেচমতেই সীমাবদ্ধ নাৰাখি, আধুনিক নক্সাত ইয়াৰ সম্ভাৱনাকো বিশ্বৰ সন্মুখত উপস্থাপন কৰিছে।

এখন হস্ততাঁত সমবায় সমিতিৰ বাবে অধিক বিস্তৃত বজাৰলৈ যাত্ৰা

নিৰ্যতক হেণ্ডলুম কো-অপাৰেটিভ ছ'চাইটি লিমিটেড (Niryaatak Handloom Cooperative Society Limited)-ৰ বাবে এই অনুষ্ঠানটোৱে ঘৰুৱাভাৱে চলি থকা হস্ততাঁত উৎপাদনক অধিক বিস্তৃত ক্ৰেতাৰ ওচৰলৈ লৈ যোৱাৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰিছে। কানপুৰস্থিত এই সমবায় সমিতিৰ সভাপতি মহম্মদ ইমৰান-এ কপাহ, উল আৰু পুনঃব্যৱহাৰযোগ্য PET সূতাৰে প্ৰস্তুত কৰা ৰাগ, কাৰ্পেট আৰু অন্যান্য গৃহ-সজ্জাৰ সামগ্ৰী প্ৰদৰ্শন কৰিছে।

এই সমবায় সমিতিত প্ৰায় ১২০ গৰাকী শিপিনী জড়িত হৈ আছে। কিছুমানে সমবায়ৰ চৌহদতে স্থাপিত তাঁতত কাম কৰে, আনহাতে আনসকলে সূতা সংগ্ৰহ কৰি নিজ নিজ ঘৰত বহিয়েই বয়ন কৰে।

সমবায়টোৱে ক্ৰেতাসকলৰ পৰা যথেষ্ট ইতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰিছে আৰু ভৱিষ্যততো পুনৰ অংশগ্ৰহণ কৰাৰ আশা প্ৰকাশ কৰিছে। “আমাৰ ইৰাক আৰু আলজেৰিয়াৰ ক্ৰেতাসকলৰ সৈতে আলোচনা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ইউৰোপীয় বজাৰলৈ সামগ্ৰী যোগান ধৰা এটা কোম্পানীও আছে,” তেওঁ কয়।

হেণ্ডলুম এক্সপ'ৰ্ট প্ৰমোচন কাউন্সিলৰ জৰিয়তে ভৰ্তুকিযুক্ত ষ্টল লাভ কৰাৰ ফলত সমবায়টোৱে এই বাণিজ্যিক অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সুযোগ লাভ কৰাৰ লগতে সম্ভাৱ্য ক্ৰেতাসকলৰ সৈতে অধিক আলোচনা আগবঢ়াবলৈ সক্ষম হৈছে।

বস্ত্ৰ পুনঃচক্ৰীয়কৰণৰ বাবে এক বিস্তৃত মঞ্চ

এটা ষ্টলত বস্ত্ৰৰ যাত্ৰা আৰম্ভ হৈছিল এটা পৰিধেয় বস্ত্ৰৰ প্ৰথম ব্যৱহাৰৰ অন্ত পৰাৰ পিছত।

ৰি-ফাইবাৰ (ReFiber)-ৰ মুখ্য পৰিচালনা বিষয়া মনোজ ৱানভাৰিয়ে ব্যৱহাৰৰ পিছত ত্যাগ কৰা বস্ত্ৰ (Post-consumer Textile Waste) সংগ্ৰহৰ বাবে এক প্ৰযুক্তি-সক্ষম ব্যৱস্থা উপস্থাপন কৰিছে। সংগ্ৰহ কৰা এই বস্ত্ৰসমূহ পুনঃচক্ৰীয়কৰণৰ বাবে সহযোগী বেচৰকাৰী সংস্থাসমূহ (NGOs)-লৈ প্ৰেৰণ কৰা হয়। ৰি-ফাইবাৰে এক বজাৰমুখী মঞ্চও গঢ়ি তুলিছে, য'ত পুনঃউৎপাদিত সামগ্ৰীসমূহ বিক্ৰী কৰিব পৰা যায়।

প্ৰথমবাৰৰ বাবে অংশগ্ৰহণ কৰি এই প্ৰদৰ্শনীত উদ্যোগটোৱে বিভিন্ন ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান আৰু সম্ভাৱ্য সহযোগীসকলৰ সৈতে নতুন আলোচনা আৰম্ভ কৰাৰ সুযোগ লাভ কৰিছে।

তেওঁ কয়, “সঁহাৰি অত্যন্ত ভাল হৈছে—অবিশ্বাস্যভাৱে উৎসাহজনক। বাংলাদেশ, স্পেইন, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, পৰ্তুগাল আৰু শ্ৰীলংকাৰ দৰ্শনাৰ্থীসকলৰ সৈতে আমাৰ মত-বিনিময় হৈছে।”

এতিয়া ৰি-ফাইবাৰে সমগ্ৰ ভাৰতত নিজৰ সংগ্ৰহ নেটৱৰ্ক সম্প্ৰসাৰণ কৰাৰ লগতে বস্ত্ৰ পুনঃব্যৱহাৰৰ সৈতে জড়িত অধিক সংখ্যক সংস্থাৰ সৈতে অংশীদাৰিত্ব গঢ়ি তোলাৰ পৰিকল্পনা কৰিছে।

ভাৰত টেক্স: বস্ত্ৰ উদ্যোগৰ প্ৰতিটো সূতাক একত্ৰিত কৰা এক মঞ্চ

ভাৰত টেক্সে বস্ত্ৰ উদ্যোগৰ বিভিন্ন দিশক এক অভিন্ন মঞ্চত একত্ৰিত কৰিছে। প্ৰদৰ্শনীস্থলীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ কাহিনীবোৰে দেখুৱাইছে যে এই অনুষ্ঠানটোৱে বস্ত্ৰ মূল্য শৃংখলাৰ বিভিন্ন স্তৰত থকা শিল্পী, উদ্যোগ, প্ৰতিষ্ঠান আৰু ক্ৰেতাসকলক কেনেদৰে একেলগে সংযোগ কৰিছে।

বৈচিত্ৰময় সামগ্ৰী, উৎপাদন প্ৰক্ৰিয়া আৰু নতুন সম্ভাৱনাক একেলগে উপস্থাপন কৰি ভাৰত টেক্স-এ ভাৰতৰ বস্ত্ৰ পৰিৱেশতন্ত্ৰৰ বিস্তৃতি আৰু বৈচিত্ৰ্যক সুন্দৰভাৱে প্ৰতিফলিত কৰিছে—অৰ্থাৎ, বস্ত্ৰৰ সৈতে জড়িত সকলো বিষয়, একে ঠাইতে ধৰি ৰাখিছে।

তথ্যসূত্ৰ:

বস্ত্ৰ মন্ত্ৰালয়

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2284603&lang=1&reg=3

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2284286&lang=1&reg=3

PDF ত চাবলৈ ক্লিক কৰক

***

পিআইবি গৱেষণা