पत्र सूचना कार्यालय

ഇന്ത്യയിലുടനീളമുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകളിൽ നിശബ്ദമായ ഒരു പരിവർത്തനം നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. ഇത് പ്രാദേശിക കരകൗശലവിദ്യയെ ദൈനംദിന യാത്രകളുടെ ഹൃദയഭാഗത്തേക്ക് എത്തിക്കുന്നു. 2022–23 കേന്ദ്ര ബജറ്റിൽ അവതരിപ്പിച്ച ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേയുടെ 'ഒരു സ്റ്റേഷൻ ഒരു ഉത്പന്നം' (OSOP) എന്ന സംരംഭം പ്രാദേശിക കരകൗശല വിദഗ്ധർക്കും സ്വയംസഹായ സംഘങ്ങൾക്കും (SHGs) വിപണി സൗകര്യം ഒരുക്കുന്നതിലൂടെയും സുസ്ഥിരമായ ഉപജീവനമാർഗങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലൂടെയും പ്രാദേശിക വൈവിധ്യം പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെയും തദ്ദേശീയ ഉത്പന്നങ്ങളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ഇന്ന് 2,000-ത്തിലധികം റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകളിലായി ഏകദേശം 2,326 ഒ.എസ്.ഒ.പി (OSOP) ഔട്ട്‌ലെറ്റുകൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇത് ദശലക്ഷക്കണക്കിന് യാത്രക്കാരെ പ്രാദേശിക ഉത്പാദകരുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുകയും 1.32 ലക്ഷത്തിലധികം വ്യക്തികൾക്ക് പ്രയോജനം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു (2026 ജനുവരി 19 വരെയുള്ള കണക്കനുസരിച്ച്).

2021 മാർച്ച് 25-ന് ആരംഭിച്ച ഈ സംരംഭം റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകളെ പ്രാദേശിക ഉത്പന്നങ്ങൾക്കായുള്ള എളുപ്പത്തിൽ ലഭ്യമാകുന്ന വിപണികളാക്കി മാറ്റുന്നതിന് ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേയുടെ വിപുലമായ വ്യാപ്തി പ്രയോജനപ്പെടുത്തുന്നു. 19 സ്റ്റേഷനുകളിലായി 15 ദിവസം നീണ്ടുനിന്ന വിജയകരമായ പ്രാരംഭ ഘട്ടത്തിന് ശേഷം കൂടുതൽ പങ്കാളിത്തം ഉറപ്പാക്കുന്നതിനായി നാമമാത്രമായ നിരക്കിൽ റൊട്ടേഷൻ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സ്റ്റാളുകൾ അനുവദിച്ചുകൊണ്ട് ഒരു ഘടനാപരമായ രീതിയിൽ ഒ.എസ്.ഒ.പി (OSOP) വ്യാപിപ്പിച്ചു. റെയിൽവേ ഡിവിഷനുകൾ സംസ്ഥാന ഏജൻസികൾ, സ്വയംസഹായ സംഘങ്ങൾ (SHGs), ചെറുകിട-ഇടത്തരം സംരംഭങ്ങൾ (MSMEs) എന്നിവയുമായി ഏകോപിപ്പിച്ചാണ് ഈ പദ്ധതി നടപ്പിലാക്കുന്നത്. ഇത് സുഗമമായ പ്രവർത്തനങ്ങളും കൂടുതൽ ഉൾക്കൊള്ളലും സാധ്യമാക്കുന്നു.

ഒ.എസ്.ഒ.പി-ക്ക് കീഴിൽ പ്രദർശിപ്പിക്കുന്ന ഉത്പന്നങ്ങൾ ഓരോ പ്രദേശത്തിന്റെയും തനതായ സ്വത്വത്തെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. തമിഴ്‌നാട്ടിലെ തെങ്കാശി ജംഗ്ഷനിലെ സൂക്ഷ്മമായി നിർമ്മിച്ച ചൂരൽ ഉത്പന്നങ്ങൾ തദ്ദേശീയമായ നൈപുണ്യത്തെയും കരകൗശലവിദ്യയെയും ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്നു. ഇത് പ്രാദേശികമായി വേരൂന്നിയ പാരമ്പര്യങ്ങളിലേക്ക് ശ്രദ്ധ ആകർഷിക്കുന്നു. പട്ന റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിലെ സ്റ്റാളിൽ ലോകപ്രശസ്തമായ മധുബനി പെയിന്റിംഗുകൾ പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു. ഈ പരമ്പരാഗത കലയെ വിശാലമായ ജനവിഭാഗത്തിലേക്കെത്തിക്കാൻ പ്രാദേശിക കലാകാരന്മാർക്കും കരകൗശല വിദഗ്ധർക്കും ഇത് ഒരു വേദി വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു.

ഉൾക്കൊള്ളലിന് മുൻഗണന നൽകിക്കൊണ്ട് ഒ.എസ്.ഒ.പി (OSOP) പദ്ധതി കരകൗശല വിദഗ്ധർ, നെയ്ത്തുകാർ, കർഷകർ, സ്വയംസഹായ സംഘങ്ങളിലെ അംഗങ്ങൾ, പ്രത്യേകിച്ച് സ്ത്രീകൾ നയിക്കുന്ന ഗ്രൂപ്പുകൾ എന്നിവർക്ക് പ്രാധാന്യം നൽകുന്നു. ഔദ്യോഗിക വിപണികളിലേക്ക് പരിമിതമായ പ്രവേശനമുള്ളവരെ ലക്ഷ്യം വെച്ചും ബോധവൽക്കരണത്തിലൂടെയും സ്ഥാപനപരമായ ഏകോപനത്തിലൂടെയും അവരെ പിന്തുണച്ചും ഒ.എസ്.ഒ.പി തൃണമൂൽ തലത്തിലുള്ള സമൂഹങ്ങളെ അവരുടെ പരമ്പരാഗത ഉപജീവനമാർഗങ്ങൾ നിലനിർത്തുന്നതോടൊപ്പം വിശാലമായ ഒരു ഉപഭോക്തൃ അടിത്തറയുമായി ബന്ധപ്പെടാൻ പ്രാപ്തരാക്കുന്നു.

പ്രാദേശിക സ്വത്വം പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു

ഒ.എസ്.ഒ.പി ഔട്ട്‌ലെറ്റുകൾ യാത്രക്കാർക്ക് ആധികാരികമായ പ്രാദേശിക ഉത്പന്നങ്ങൾ സ്മരണികകളായി വാങ്ങാൻ അവസരം നൽകുന്നു. ഇത് ഓരോ സംസ്ഥാനത്തിന്റെയും തനതായ സാംസ്കാരികവും സാമ്പത്തികവുമായ സ്വത്വം പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നതോടൊപ്പം തൃണമൂൽ തലത്തിലുള്ള ഉപജീവനമാർഗങ്ങളെ പിന്തുണയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

അസൻസോൾ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ, പശ്ചിമ ബംഗാൾ

പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ അസൻസോൾ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ പ്ലാറ്റ്‌ഫോം നമ്പർ 4-ലെ ഒരു ഒ.എസ്.ഒ.പി കിയോസ്ക് കൈത്തറി ബാഗുകൾ, കൈകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച കലാസൃഷ്ടികൾ, പരവതാനികൾ എന്നിവ പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു, ഇത് ട്രെയിൻ കാത്തിരിക്കുന്ന യാത്രക്കാരെ ആകർഷിക്കുന്നു. യാത്രക്കാർ ഇവ നോക്കുകയും വാങ്ങുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, വെറും സ്മരണികകൾ മാത്രമല്ല. ആ മേഖലയുടെ കരകൗശലവിദ്യയുടെയും സാംസ്കാരിക സ്വത്വത്തിന്റെയും ഒരു ഭാഗം കൂടിയാണ് അവർ കൊണ്ടുപോകുന്നത്.

മൂർ മാർക്കറ്റ് കോംപ്ലക്സ് റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ, ചെന്നൈ, തമിഴ്‌നാട്

മൂർ മാർക്കറ്റ് കോംപ്ലക്സ് റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ സമ്പന്നമായ തുണിത്തര പാരമ്പര്യങ്ങളെ വിളിച്ചോതുന്ന കൈത്തറി പരുത്തി ഉത്പന്നങ്ങൾ ഒരു സ്റ്റാളിൽ പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു. പ്രാദേശിക നെയ്ത്തുകാരെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നതോടൊപ്പം തന്നെ ആധികാരികമായ കൈത്തറി ഉത്പന്നങ്ങൾ സൗകര്യപ്രദമായി വാങ്ങാൻ ഈ സ്റ്റാളുകൾ യാത്രക്കാരെ അനുവദിക്കുന്നു. ഇതിന് സമീപത്തായി ഒരു അത്തർ പെർഫ്യൂം സ്റ്റാൾ സന്ദർശകർക്ക് പരമ്പരാഗത സുഗന്ധങ്ങൾ പരിചയപ്പെടുത്തുന്നു. ഇന്ദ്രിയാനുഭവങ്ങളെ സാംസ്കാരിക പൈതൃകവുമായി സംയോജിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ പ്രാദേശിക കരകൗശല വിദഗ്ധരെയും അവരുടെ നൈപുണ്യത്തെയും പിന്തുണയ്ക്കുന്നതിനൊപ്പം പരമ്പരാഗത സുഗന്ധങ്ങൾ അനുഭവിക്കാനുള്ള അവസരവും ഇത് യാത്രക്കാർക്ക് നൽകുന്നു. തെക്കൻ തീരം മുതൽ കിഴക്കൻ മേഖല വരെ, ഈ സംരംഭം പ്രാദേശിക കരകൗശലവിദ്യയെ വിശാലമായ ജനവിഭാഗവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത് തുടരുന്നു.

ബലാംഗീർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ, ഒഡീഷ

ഒഡീഷയിലെ ബലാംഗീർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ 'ഒരു സ്റ്റേഷൻ ഒരു ഉത്പന്നം' (OSOP) സംരംഭത്തിന് കീഴിൽ സജ്ജീകരിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ചെറിയ കളിപ്പാട്ട സ്റ്റാൾ പ്രാദേശിക കരകൗശല വിദഗ്ധർക്കും സ്വയംസഹായ സംഘങ്ങൾക്കും (SHGs) അർത്ഥവത്തായ ഉപജീവന അവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. കൈകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച വൈവിധ്യമാർന്ന വർണ്ണാഭമായ തുണി കളിപ്പാട്ടങ്ങൾ പ്രദർശിപ്പിക്കുന്ന ഈ സ്റ്റാൾ പ്രാദേശിക സമൂഹങ്ങളുടെ, പ്രത്യേകിച്ച് സ്വയംസഹായ സംഘങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സ്ത്രീകളുടെ സർഗ്ഗാത്മകതയെയും കഴിവിനെയും പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. അവർക്ക് ഇപ്പോൾ തങ്ങളുടെ ഉത്പന്നങ്ങൾ നേരിട്ട് വിശാലമായ വിപണിയിൽ എത്തിക്കാൻ സാധിക്കുന്നു.

സ്റ്റേഷനിലൂടെ സ്ഥിരമായി യാത്രക്കാർ കടന്നുപോകുന്നതിനാൽ ഈ ഔട്ട്‌ലെറ്റ് ഉത്പന്നങ്ങൾക്ക് ദൃശ്യപരതയും സ്ഥിരമായ ആവശ്യകതയും ഉറപ്പാക്കുന്നു. ഇത് പരമ്പരാഗത കരകൗശലവിദ്യ സംരക്ഷിക്കുന്നതോടൊപ്പം തന്നെ കരകൗശല വിദഗ്ധർക്ക് സുസ്ഥിരമായ വരുമാനം നേടാനും സഹായിക്കുന്നു. ഈ സംരംഭം പ്രാദേശിക കരകൗശല വസ്തുക്കളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുക മാത്രമല്ല, പ്രാദേശിക ഉത്പാദകരെ ദേശീയ തലത്തിലുള്ള ജനവിഭാഗവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ 'വോക്കൽ ഫോർ ലോക്കൽ' എന്ന സത്തയെ ശക്തിപ്പെടുത്തി അടിസ്ഥാനതലത്തിലുള്ള സംരംഭകത്വത്തെ ശാക്തീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പടിഞ്ഞാറൻ മേഖലയിലേക്ക് നീങ്ങുമ്പോൾ ഉത്പന്നങ്ങളുടെ വൈവിധ്യം മാറുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിന്റെ അടിസ്ഥാനപരമായ സ്വാധീനം മാറ്റമില്ലാതെ തുടരുന്നു - പരമ്പരാഗത കഴിവുകൾ സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് കരകൗശല വിദഗ്ധരെ ഇത് ശാക്തീകരിക്കുന്നു.

ജയ്പൂർ ജംഗ്ഷൻ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ, രാജസ്ഥാൻ

ജയ്പൂർ ജംഗ്ഷൻ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിലെ ഒ.എസ്.ഒ.പി ഔട്ട്‌ലെറ്റ് രാജസ്ഥാന്റെ സാഗ നേരി പ്രിന്റ് തുണിത്തരങ്ങളുടെ ഊർജ്ജസ്വലമായ പൈതൃകത്തിന് ജീവൻ നൽകുന്നു. സങ്കീർണ്ണമായ പാറ്റേണുകളുള്ള തുണിത്തരങ്ങൾ നോക്കാനായി യാത്രക്കാർ അവിടെ നിൽക്കുമ്പോൾ ഈ സ്റ്റാൾ ആ മേഖലയുടെ സമ്പന്നമായ കലാപരമായ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ ഒരു കാഴ്ച നൽകുന്നു. പൈതൃകം പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നതിനപ്പുറം ഈ സംരംഭം പ്രാദേശിക കരകൗശല വിദഗ്ധർക്ക് ഒരു സുപ്രധാന പ്ലാറ്റ്‌ഫോം നൽകുകയും പുരാതനമായ കരകൗശലവിദ്യ സംരക്ഷിക്കുന്നതോടൊപ്പം സുസ്ഥിരമായ ഉപജീവന അവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ടാറ്റാനഗർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ, ജാർഖണ്ഡ്

അതുപോലെതന്നെ ജാർഖണ്ഡിലെ ടാറ്റാനഗർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിലെ ഒ.എസ്.ഒ.പി സ്റ്റാളുകളിൽ പ്രാദേശിക കരകൗശല വിദഗ്ധർ നിർമ്മിച്ച വൈവിധ്യമാർന്ന കരകൗശല ഉത്പന്നങ്ങൾ പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു. അവരിൽ പലർക്കും ഈ പ്ലാറ്റ്‌ഫോം പ്രാദേശിക അതിരുകൾക്കപ്പുറത്തേക്ക് വിപണി പ്രവേശനം വ്യാപിപ്പിക്കുകയും അവരുടെ സൃഷ്ടികൾ വിശാലമായ ജനവിഭാഗത്തിലേക്ക് എത്തിക്കാൻ അനുവദിക്കുകയും ചെയ്തു. സ്റ്റാളിലെ ഓരോ ഇടപടലും പാരമ്പര്യവും അവസരവും തമ്മിലുള്ള ഒരു കണ്ണിയായി മാറുന്നു.

ഇന്ത്യയുടെ പ്രാദേശിക പ്രതിഭകൾക്കായി ഒരു വേദി

പൊതു അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾക്ക് എങ്ങനെ എല്ലാവരെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന വളർച്ചയെ പിന്തുണയ്ക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് ഒ.എസ്.ഒ.പി ഔട്ട്‌ലെറ്റുകളുടെ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ശൃംഖല വ്യക്തമാക്കുന്നു. ദൈനംദിന ഗതാഗത ഇടങ്ങളിലേക്ക് പ്രാദേശിക ഉത്പന്നങ്ങളെ സംയോജിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ, ഈ സംരംഭം പരമ്പരാഗത കഴിവുകൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനൊപ്പം അടിസ്ഥാനതലത്തിലുള്ള സംരംഭകത്വത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഏറ്റവും പ്രധാനമായി ഒ.എസ്.ഒ.പി സാധാരണ യാത്രകളെ അർത്ഥവത്തായ കൂടിക്കാഴ്ചകളാക്കി മാറ്റുന്നു. യാത്രക്കാർ തങ്ങൾ വാങ്ങുന്ന ഉത്പന്നങ്ങൾക്ക് പിന്നിലെ കഥകളുമായി ഇടപഴകുമ്പോൾ കരകൗശല വിദഗ്ധർക്ക് അംഗീകാരവും സാമ്പത്തിക സ്ഥിരതയും ലഭിക്കുന്നു. ഈ കൈമാറ്റത്തിൽ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകൾ സംസ്കാരവും വാണിജ്യവും സമൂഹവും ഒത്തുചേരുന്ന ഇടങ്ങളായി പരിണമിക്കുന്നു. ഒ.എസ്.ഒ.പി വികസിക്കുന്നത് തുടരുമ്പോൾ ദേശീയ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളിലൂടെ പ്രാദേശിക പ്രതിഭകളെ എങ്ങനെ ഉയർത്തിക്കാട്ടാം എന്നതിന്റെ ശ്രദ്ധേയമായ ഉദാഹരണമായി ഇത് നിലകൊള്ളുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ സമ്പന്നമായ പൈതൃകം അതിന്റെ ഉത്ഭവസ്ഥാനത്തിനും അപ്പുറത്തേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്നുവെന്ന് ഇത് ഉറപ്പാക്കുന്നു.

References

Ministry of Railways

https://x.com/RailMinIndia/status/1564882838792568832?s=20

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/183/AU2640_KY9bK4.pdf?source=pqals

https://swr.indianrailways.gov.in/cris/view_detail.jsp?lang=0&id=0,4,268&dcd=6990&did=1700126466366C941683059380D4F89F7306F3F333C7E#:~:text=One%20Station%20one%20Product%20(OSOP,are%20operational%20at%201037%20stations

https://www.instagram.com/p/DC6I_r0zTBQ/

https://www.instagram.com/p/DKl8m6Ghzmg/

https://x.com/RailMinIndia/status/1563572106620596225?s=20

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1923698&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2216453&reg=3&lang=1#:~:text=Indian%20Railways'%20One%20Station%20One,of%20India's%20rich%20regional%20diversity.

Click here to see PDF

***

SK