पत्र सूचना कार्यालय

 ಬುಡಕಟ್ಟು ಕಲೆಗಳ ಸಂವಾದ

ಮಾರ್ಚ್ 3 ರಿಂದ 13, 2026 ರ ನಡುವೆ, ನವದೆಹಲಿಯ ಟ್ರಾವಂಕೂರ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ಮೈದಾನವು ಕಲಾವಿದರ ಸೃಜನಶೀಲ ಶಕ್ತಿ, ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸುವ ಸಂದರ್ಶಕರು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯಗಳ ಸುವಾಸನೆಯಿಂದ ಕಳೆಗಟ್ಟಿತ್ತು. ಇದು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಬುಡಕಟ್ಟು ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯವು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ 'ಬುಡಕಟ್ಟು ಕಲಾ ಉತ್ಸವ 2026' ಎಂಬ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಉತ್ಸವವು ದೇಶದಾದ್ಯಂತದ 30ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಭಿನ್ನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಕಲಾ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ 75ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬುಡಕಟ್ಟು ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಮತ್ತು 1,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಸೂರಿನಡಿ ತಂದಿತ್ತು. ನ್ಯಾಷನಲ್ ಗ್ಯಾಲರಿ ಆಫ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಆರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಫಿಕ್ಕಿ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಆಯೋಜಿಸಲಾದ ಈ ಹಬ್ಬವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿನ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಬುಡಕಟ್ಟು ಕಥೆಗಳು, ಪುರಾಣಗಳು, ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಜೀವನವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದವು. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜ್ಞಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಹೊಸ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುವ, ಕಲಾಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಖರೀದಿದಾರರು ಸಿಗುವ ಮತ್ತು ಜೀವಂತ ಪರಂಪರೆಗೆ ಅರ್ಹವಾದ ಮನ್ನಣೆ ದೊರೆಯುವ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು.

ಪ್ರದರ್ಶನದ ಆಚೆಗೂ, 'ಬುಡಕಟ್ಟು ಕಲಾ ಉತ್ಸವ'ವು ಬುಡಕಟ್ಟು ಕಲೆಯ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಭವಿಷ್ಯ, ಸಮಕಾಲೀನ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಕಲೆ, ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯ ಹಾಗೂ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಪರ್ಕಗಳಂತಹ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಸಂವಾದಗೋಷ್ಠಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು, ಬುಡಕಟ್ಟು ಕಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ಕಥೆ ಹೇಳುವಿಕೆ, ಸಚಿತ್ರ ಭಾಷಣಗಳು ಮತ್ತು ನೇರ ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.

ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಕಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವ 100ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬುಡಕಟ್ಟು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಈ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಪ್ರವಾಸ, ಹಿರಿಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ಕಲಾವಿದರೊಂದಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಸೆಷನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ನೇರ ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಡಲಾಯಿತು.

ವಾರ್ಲಿ ಚಿತ್ರಕಲೆ: ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಗೊಂದು ಜೀವಂತ ಕೊಂಡಿ

ಮಧುಕರ್ ರಾಂಭೌ ವಾಡು ಅವರು ಎಂಟು ವರ್ಷದವರಿದ್ದಾಗಲೇ ವಾರ್ಲಿ ಚಿತ್ರಕಲೆಯನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ಐದು ದಶಕಗಳಿಂದ ಈ ಕಲೆಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈಗ 56 ವರ್ಷದವರಾಗಿರುವ ಅವರು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಕಲಾವಿದರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಲೇಖಕರು, ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ತಾವು ಜೀವಮಾನವಿಡೀ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಂಡ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ರಕ್ಷಕರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಗುಹೆ ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಲಾ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ವಾರ್ಲಿ ಕಲೆಗೆ ಜೋಡಿಸುವ ಅದೃಶ್ಯ ಕೊಂಡಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು ಮತ್ತು ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡುವುದು ಅವರ ಹವ್ಯಾಸ ಹಾಗೂ ಆಸಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ.

ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಜಾನಪದ ಕಲಾ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದ ವಾರ್ಲಿ ಚಿತ್ರಕಲೆಯನ್ನು ವಾರ್ಲಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. 10ನೇ ಶತಮಾನ ಅಥವಾ ನವಶಿಲಾಯುಗದ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 2,500–3,000) ಕಾಲದಷ್ಟು ಹಳೆಯ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಕಲೆಯು ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಆಳವಾದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಕೃಷಿಯೇ ಈ ಪಂಗಡದ ಮುಖ್ಯ ಜೀವನೋಪಾಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಅವರ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಂಶಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮೂಡಿಬರಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಾಚೀನ ಗುಹೆ ಚಿತ್ರಗಳಂತೆಯೇ, ಇವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಮಣ್ಣಿನ ಗುಡಿಸಿಲುಗಳ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾನ್ವಾಸ್ ಆಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೇಲಿನ ಗೌರವವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಅಕ್ಕಿ ಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಬಳಸುವ ಇವರು, ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯನ್ನು ವೃತ್ತ, ತ್ರಿಕೋನ ಮತ್ತು ಚೌಕಗಳಂತಹ ಮೂಲಭೂತ ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ಆಕಾರಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವುಗಳ ಮೂಲಕ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಬೇಟೆಯ ದೃಶ್ಯಗಳು, ಗ್ರಾಮದ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ 'ತಾರ್ಪಾ' ನೃತ್ಯವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚಿತ್ರಕಲೆಯೂ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಆ ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಅವರು ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಡುವಿನ ಒಂದು ಸುಂದರ ಸಂವಾದವಾಗಿದೆ.

ಮಧುಕರ್ ಅವರ ಪಾಲಿಗೆ 'ಬುಡಕಟ್ಟು ಕಲಾ ಉತ್ಸವ'ದಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಕೇವಲ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲ—ಅವು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯ ರೂಪಗಳಾಗಿವೆ. ಬುಡಕಟ್ಟು ಕಲಾ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕಾದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ತಲುಪಬೇಕಾದರೆ, ಇಂತಹ ಉತ್ಸವಗಳು ದೇಶದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆಗಾಗ್ಗೆ ನಡೆಯಬೇಕು ಎಂದು ಅವರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.

“ಇದು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಒದಗಿಸಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ,” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. “ಇದು ಜನರು ಬುಡಕಟ್ಟು ಕಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸಲು ಬಯಸುವ ಯುವ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡುತ್ತದೆ.” ಈ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಅವರ ಕಲಾಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಆತ್ಮೀಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವಾರ್ಲಿ ಕಲೆಯನ್ನು ಕಂಡ ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಶಕರು ಅವರ ಹಲವಾರು ಚಿತ್ರಕಲೆಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಕಥೆ ಹೇಳುವ ಮುಖವಾಡಗಳು: ರಾಭಾ ಮತ್ತು ತಮಾಂಗ್ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು

ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಮಳಿಗೆಗಳ ಆಚೆಗೆ, ಸಂದರ್ಶಕರನ್ನು ದಿಟ್ಟಿಸಿ ನೋಡುತ್ತಿರುವ ಮುಖಗಳು ಜೀವಂತ ಮನುಷ್ಯರದ್ದಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಅವು ದೇವರುಗಳು, ಆತ್ಮಗಳು ಮತ್ತು ಪೌರಾಣಿಕ ಜೀವಿಗಳ ಮುಖವಾಡಗಳು. ಇವು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಅಲಿಪುರ್ದುವಾರ್‌ನ 64 ವರ್ಷದ ಕಲಾವಿದ ಶಾಂತಿ ರಾಮ್ ರಾಭಾ ಅವರು ತಯಾರಿಸಿದ ರಾಭಾ ಮತ್ತು ತಮಾಂಗ್ ಮುಖವಾಡಗಳು.

ಅಸ್ಸಾಂ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಬಂಗಾಳದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ರಾಭಾ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದಲ್ಲಿ, ಮುಖವಾಡ ತಯಾರಿಕೆಯು ಜಾನಪದ ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ನೃತ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ. ಮರ, ಬಿದಿರು, ಸೋರೆಕಾಯಿ ಅಥವಾ ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಕೆತ್ತಲಾದ ಮತ್ತು ಎದ್ದುಕಾಣುವ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮುಖವಾಡವು ಪುರಾಣದ ಪಾತ್ರಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅಥವಾ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗುವ ಆತ್ಮಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿಮಾಲಯದ ತಪ್ಪಲಿನ ತಮಾಂಗ್ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಕೂಡ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ: ಕಲಾವಿದರು ದೇವರು ಮತ್ತು ಪೌರಾಣಿಕ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ತಮ್ಮಲ್ಲಿ ಆವಾಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಮುಖವಾಡಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಮಾನವ ಮತ್ತು ದೈವಿಕ ಲೋಕದ ನಡುವಿನ ಗಡಿಯನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕುತ್ತದೆ.

ಶಾಂತಿ ರಾಮ್ ರಾಭಾ ಅವರ ಕಥೆಯು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಈ ಕಲೆಗೆ ಬಂದದ್ದು ತಮ್ಮ ಯೌವನದಲ್ಲಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ. ಸೇನೆಯಿಂದ ನಿವೃತ್ತರಾದ ಬಳಿಕವಷ್ಟೇ ಅವರು ಮುಖವಾಡ ತಯಾರಿಕೆಯ ಪರಿಕರಗಳನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಕೆಲಸವು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಅವರ ಜೀವನದ ಗುರಿಯಾಯಿತು. ಈ ಬುಡಕಟ್ಟು ಕಲಾ ಉತ್ಸವದ ಮೊದಲ ದಿನವೇ ಅವರ ಅನೇಕ ಮುಖವಾಡಗಳು ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಮೂಲಕ, ಅವರ ಕಲೆಗೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಮನ್ನಣೆ ದೊರೆತಿದೆ.

ಅವರ ಪಾಲಿಗೆ, ಮುಖವಾಡವನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದು ಎರಡನೇ ಆದ್ಯತೆಯ ವಿಷಯ. ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಈ ವಿನಿಮಯವು ಏನನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅವರಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ: ಈ ಕಥೆ ಹೇಳುವ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ಜನರ ಮುಂದೆ ತರುವ ಮತ್ತು ಈ ಕಲೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಿರುವ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಇಲ್ಲದ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮರೆಯಾಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಅವಕಾಶ ಎಂದು ಅವರು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಗೊಂಡ ಕಲೆ: ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣಗಳ ಮೂಲಕ ಕಥೆಗಳು

ಮಧ್ಯ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಮನೆಗಳ ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಗೊಂಡ ಚಿತ್ರಕಲೆಯು ತನ್ನ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗೊಂಡ ಸಮುದಾಯದ ಕಲಾವಿದರು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜೇಡಿಮಣ್ಣು, ಕಲ್ಲುಗಳು, ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳಿಂದ ತಮ್ಮದೇ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿಕೊಂಡು, ದಿನನಿತ್ಯದ ಬದುಕಿನ ಭಾಗವಾಗಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಮರಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಈ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವು ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ತಂತ್ರಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ; ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆಕಾರವನ್ನು ತುಂಬಲು ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಗೆರೆಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಲಾಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಲಯಬದ್ಧವಾದ ಹಾಗೂ ಸುಮಧುರವಾದ ಸಂಗೀತದಂತಹ ಗುಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಚಿತ್ರಕಲೆಗಳು ಕೇವಲ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಇವು ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳು, ಸಮುದಾಯದ ನೆನಪುಗಳು ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಜೀವನದ ಆಳವಾದ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ನಿರೂಪಣೆಗಳಾಗಿವೆ.

ಜಪಾನಿ ಶ್ಯಾಮ್ ಹರ್ಲಿ ಅವರ ಚಿತ್ರಕಲೆಯನ್ನು ನೋಡುವುದು ಎಂದರೆ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಂದ ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಟ್ಟಂತೆ—ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಮರಗಳು ಬಹುತೇಕ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತವೆ. ಭೂಪಾಲ್‌ನ ಈ ಯುವ ಕಲಾವಿದೆ, ಗೊಂಡ ಪ್ರಧಾನ್ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದು, ತಮ್ಮ ಕುಂಚದ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಜೀವಂತ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಎರಡನ್ನೂ ಹೊತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ತಮ್ಮ ತಂದೆ ಜಂಗಢ್ ಸಿಂಗ್ ಶ್ಯಾಮ್ ಅವರಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ ಇವರು ಗೊಂಡ ಕಲಾ ಕಲಾವಿದೆಯಾದರು. ಈ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾದ ಅವರ ಕ್ಯಾನ್ವಾಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು, ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಿನ್ನ ಸ್ವಭಾವದ ಇಬ್ಬರು ಗೆಳೆಯರ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ—ಒಬ್ಬರು ಸೌಮ್ಯ ಮತ್ತು ಕರುಣಾಮಯಿ, ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಅಶುದ್ಧ ಪ್ರಭಾವಗಳಿಂದ ರೂಪಿತವಾದವರು. ಇದು ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸದ ಮೂಲಕ ನೀಡಲಾದ ಒಂದು ನೈತಿಕ ನೀತಿಕಥೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರಕಲೆಯು ಒಂದು ನಿಶ್ಯಬ್ದ ದಾರ್ಶನಿಕ ವಾದವನ್ನು ಮುಂದಿಡುತ್ತದೆ: ಅಂದರೆ, "ನಾವು ಯಾರ ಜೊತೆ ಇರುತ್ತೇವೆಯೋ ಅವರೇ ನಮ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ". ಜಪಾನಿ ಅವರ ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಒಬ್ಬ ನಿಜವಾದ ಒಳ್ಳೆಯ ಗೆಳೆಯನು ಗಂಗೆಯಂತೆ—ಪ್ರತಿ ಒಡನಾಟದ ಮೂಲಕ ನಮ್ಮನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ ಮತ್ತು ಮರುರೂಪಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ.

'ಬುಡಕಟ್ಟು ಕಲಾ ಉತ್ಸವ'ದಂತಹ ವೇದಿಕೆಗಳು ಕೇವಲ ಕಲೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ—ಅವು ಜನರಿಗೆ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಇಂತಹ ವೇದಿಕೆಗಳು ನಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ಮುಂದೆ ಬರಲು ಮತ್ತು ಕಲೆಯನ್ನು ವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತವೆ," ಎಂದು ಅವರು ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ. ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಈ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವೇ ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ಅವರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.

ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಭಿಲ್ ಸಮುದಾಯವು ಭಿಲ್ ಚಿತ್ರಕಲೆಯನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರಕಲೆಗಳು ಉಪಖಂಡದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕಲಾ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂಬ ಗೌರವವನ್ನೂ ಹೊಂದಿವೆ. ಇದರ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವು ತಕ್ಷಣವೇ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ: ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲಾಕೃತಿಯೂ ಸಾವಿರಾರು ಸಣ್ಣ ಚುಕ್ಕೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚುಕ್ಕೆಯೂ ಒಂದು ಬೀಜ, ಧಾನ್ಯ ಅಥವಾ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಲಯದ ಸ್ಪಂದನವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಬಿಂದುಮಯ ಪ್ರಪಂಚದಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ದೇವತೆಗಳು, ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದ ದೃಶ್ಯಗಳು ಮೂಡಿಬರುತ್ತವೆ. ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಬದುಕುವ ಮೂಲಕ ರೂಪುಗೊಂಡ ವಿಶ್ವವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಕಲೆಯು ತನ್ನ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಜಬುವಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಲಾವಿದರಾದ ರಾಮ್ ಸಿಂಗ್ ಭಾವೋರ್ ಅವರು ತಾವು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಭಿಲ್ ಚಿತ್ರಕಲೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಕ್ಷಣವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ: ಅದು ಅವರ ಹಳ್ಳಿಯ ಮನೆಗಳ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಆ ಕಲೆಯು ಸಹಜವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ವಸ್ತುವಿನಂತೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ತಾವು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಕಲೆ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಬುಡಕಟ್ಟು ಕಲಾ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಅರಿಯಲು ಅವರಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ಹಿಡಿಯಿತು.

ಅವರ ಹಳ್ಳಿಯ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲಿದ್ದಂತಹ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಹಿರಿಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ಕಲಾವಿದರು ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ವೇದಿಕೆಗಳಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡಾಗ ರಾಮ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ತಿರುವು ಬಂದಿತು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವೇ ಬದಲಾಯಿತು. ತಾವು ಸದಾ ಜೊತೆಗೇ ಬದುಕಿದ್ದ ಈ ಕಲೆಯು ಹೊರಜಗತ್ತು ನೋಡಲು ಬಯಸುವಂತಹ ಅದ್ಭುತ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದು ಅವರಿಗೆ ಅರಿವಾಯಿತು—ತಾವೂ ಸಹ ಆ ಕಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಬೇಕೆಂದು ಅವರು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.

ತಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಯುವ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ದಾರಿದೀಪವಾಗಬೇಕೆಂಬ ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಗಾಂಭೀರ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಚಿತ್ರಕಲೆಯನ್ನು ವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಈ 'ಬುಡಕಟ್ಟು ಕಲಾ ಉತ್ಸವ'ದಲ್ಲಿ ಅವರ ಕಲಾಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಖರೀದಿದಾರರು ಸಿಕ್ಕಿದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಹೊಸ ಸಂವಾದಗಳೂ ದಕ್ಕಿದವು. ತಾವು ಹಿಂದೆಂದೂ ಭೇಟಿಯಾಗದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಕಲಾವಿದರು ಕೇವಲ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಮಳಿಗೆಗಳ ಆಚೆಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ನಡೆದ ಈ ಕಥೆಗಳ ವಿನಿಮಯವು ಅವರ ಪಾಲಿಗೆ ಈ ಉತ್ಸವದ ದೊಡ್ಡ ಬಹುಮಾನವಾಯಿತು.

ಇಷ್ಟು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾದ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಒಡನಾಟವೂ ಒಂದು ಶಿಕ್ಷಣವಿದ್ದಂತೆ; ಇದು ಕೇವಲ ಇತರ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶವಲ್ಲದೆ, ಆ ಕಲೆಗಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಪರಿಸರವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶವೂ ಹೌದು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಸಜೀವ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಸಂಭ್ರಮದ ಉತ್ಸವ

'ಬುಡಕಟ್ಟು ಕಲಾ ಉತ್ಸವ 2026' ಭಾರತದಾದ್ಯಂತದ ಮಾಸ್ಟರ್ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿಸಿತು. ಇವರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಆಧುನಿಕ ಭಾರತಕ್ಕಿಂತಲೂ ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲಾಕೃತಿಯೂ ಕೇವಲ ಸೌಂದರ್ಯದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ—ಒಂದು ಸಮುದಾಯವು ಜಗತ್ತನ್ನು ನೋಡುವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ, ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಅದರ ಸಂಬಂಧ, ಅದರ ನೈತಿಕ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇವು ಕೇವಲ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಶೇಷಗಳಲ್ಲ. ಇವು ಜೀವಂತ ಹಾಗೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಕಲೆಯನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಕಲಾವಿದರು ಈ ಪರಂಪರೆಗಳು ಮರೆಯಾಗಲು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ದೃಢಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.

References:

Press Information Bureau:

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2234758

Ministry of Textiles, Government of India

https://handicrafts.nic.in/crafts/All_Crafts/Craft_Categories/Miscellaneous/Folk_Painting/Warli_Painting/Warli_Painting

Economic Advisory Council to the Prime Minister (EAC-PM)

https://tribal.nic.in/downloads/Livelihood/Resource%20and%20Publications/tribalFaces.pdf

Government of Tamil Nadu

https://govtmuseumchennai.org/uploads/topics/16527874636788.pdf

Pictures

• https://ignca.gov.in/divisionss/janapada-sampada/tribal-art-culture/bhil-artists-of-madhya-pradesh-and-rajasthan/
• https://www.mptourism.com/journey-of-gond-art.html
• https://indiancc.mygov.in/activity/harshitmishra/the-warli-art/
• https://www.facebook.com/TribalAffairsIn/videos/where-sacred-spirits-take-shape-west-bengals-ancient-craft-brought-to-life-by-th/954601383584103/
• https://www.facebook.com/TribalAffairsIn

See in PDF

*****