पत्र सूचना कार्यालय

"ಗುರುಗ್ರಾಮದ ಗಾಜಿನ ಗೋಪುರಗಳ ಮೇಲೆ ಚಳಿಗಾಲದ ಸೂರ್ಯನು ಮೃದುವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಸೆಕ್ಟರ್-29ರ ಲೀಸರ್ ವ್ಯಾಲಿ ಪಾರ್ಕ್‌ನ ಗೇಟ್‌ಗಳು ಒಂದು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ದಿಗಂತಕ್ಕೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡವು. ಆ ದಿಗಂತವು ಉಕ್ಕು ಮತ್ತು ಗಾಜಿನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಕೈಮಗ್ಗದ ರೇಷ್ಮೆ, ಬಿದಿರಿನ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು, ಸಾಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು, ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಕಥೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಕಚೇರಿಗೆ ತೆರಳುತ್ತಿದ್ದವರು ತಮ್ಮ ನಡಿಗೆಯ ವೇಗವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದರು, ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಪೋಷಕರ ಕೈಹಿಡಿದು ಎಳೆದರು ಮತ್ತು ಸೈಬರ್ ಸಿಟಿಯ ಪರಿಚಿತ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ವೇಗವು ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತದ ನಿನಾದ ಹಾಗೂ ತಾಜಾ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆಹಾರದ ಘಮಲಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಸಾರಸ್ ಆಜೀವಿಕ ಮೇಳ 2026 ಆಗಮಿಸಿತ್ತು, ಇದು ನಗರದ ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದ ಜೀವಂತ ಕ್ಯಾನ್ವಾಸ್ ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿತ್ತು. ಫೆಬ್ರವರಿ 10 ರಿಂದ 26 ರವರೆಗೆ ನಡೆಯುವ ಈ ರಾಷ್ಟ್ರ ಮಟ್ಟದ ಮೇಳವು ಒಂದು ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಇಡೀ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಸಂಚರಿಸುವ ಒಂದು ಪಯಣದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಸ್ವಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು (SHGs) ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ 28 ರಾಜ್ಯಗಳ 900ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳಾ ಉದ್ಯಮಿಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದೆ."

"ರಾಜ್ಯಗಳ ಪೆವಿಲಿಯನ್‌ಗಳಾದ್ಯಂತ ಆಯೋಜಿಸಲಾದ 450ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಳಿಗೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಈ ಮೇಳವನ್ನು 'ಮಿನಿ ಇಂಡಿಯಾ' (ಪುಟ್ಟ ಭಾರತ) ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳ ಕೌಶಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿರುವ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಪಶ್ಮಿನಾ ಶಾಲುಗಳು, ತಮಿಳುನಾಡಿನ ರೇಷ್ಮೆ ಬಟ್ಟೆಗಳು, ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಕಸೂತಿ ಕೆಲಸದ ಪೋಷಾಕುಗಳು ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಂನ ಬಿದಿರಿನ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆಹಾರಗಳು, ಹಸ್ತಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ತನ್ನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಆಚೆಗೂ, ಈ ಮೇಳವು ಜೀವನೋಪಾಯ ಉತ್ತೇಜನಾ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ಒಂದು ಸುಸಂಘಟಿತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾದರಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಹೇಗೆ ಆದಾಯದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು, ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ನೇರ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಬಹುದು, ಸ್ವಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಔಪಚಾರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯೊಳಗೆ ಮಹಿಳಾ ನೇತೃತ್ವದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ."

ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಬಟ್ಟೆಗಳ ಸೌಂದರ್ಯದ ಆಚೆಗೂ, ಈ ಮೇಳವು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ತರುತ್ತದೆ. ಮೇಳದ ಒಂದು ಮಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ಅಸ್ಸಾಂನ ಮುಗಾ ರೇಷ್ಮೆಯ (Muga silk) ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣವು ತಕ್ಷಣವೇ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಈ ಮುಗಾ ರೇಷ್ಮೆಯು ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸುದೀರ್ಘವಾದ ಕೈಮಗ್ಗ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಲಖಿಂಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ 'ಹರಿಯಾಣಿ ಮಿಸಿಂಗ್ ಗಾಂವ್ ಮಹಿಳಾ ಸ್ವಸಹಾಯ ಗುಂಪು' ಅನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿರುವ ನಜಿತ್ರಾ ದೀದಿ ಈ ಮಳಿಗೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 1984 ರಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೆ ಅವರು 25,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಕುಶಲಕರ್ಮಿ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಔಪಚಾರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳಾ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಅವರಿಗೆ ಕೇವಲ ನೇಯ್ಗೆಯ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಬೆಲೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸುವ ತಂತ್ರಗಳು, ಗ್ರಾಹಕರ ಒಲವು ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಚಲನವಲನಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಿಂದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಅನೇಕ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಆಚೆಗಿನ ಓಡಾಟ ಮತ್ತು ಭಾಷಾ ಜ್ಞಾನ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅವರ ಜೊತೆಗಿರುವ ಮೂಲಕ ನಜಿತ್ರಾ ದೀದಿಯವರು ಸಂವಹನ, ವ್ಯಾಪಾರ ಚೌಕಾಶಿ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

₹30,000 ದಿಂದ ₹70,000 ವರೆಗಿನ ಬೆಲೆಯ ಕೈಮಗ್ಗದ ಮುಗಾ ರೇಷ್ಮೆ ಸೀರೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿರುವ ಅವರು, ಯಂತ್ರ ಚಾಲಿತ ಬಟ್ಟೆಗಳಿಗಿಂತ ಅಪ್ಪಟ ಕೈಮಗ್ಗದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಕಡೆಗೆ ಗ್ರಾಹಕರ ಬೇಡಿಕೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೇಳದ ಆರಂಭದ ಕೆಲವು ದಿನಗಳಲ್ಲೇ ಅವರ ಮಳಿಗೆಯು ₹3 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ವಹಿವಾಟು ನಡೆಸಿದೆ. ಹೀಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿರುವ ಮುಗಾ ರೇಷ್ಮೆಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಅದು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ, ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಂಘಟನೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕುಶಲಕರ್ಮಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ಸಂಚಿತ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿದೆ.

ಕೆಲವೇ ಸಾಲುಗಳ ಆಚೆ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಸುಪರ್ಣಾ ದೀದಿ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಆಹಾರದ ಮಳಿಗೆಯ ಸುತ್ತ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ದಂಡೇ ಸೇರಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಿಂಡಿಗಳ ಘಮಲು ಎಲ್ಲರನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಈ ಹಿಂದೆ ಕೇವಲ ಮನೆಗೆಲಸ ಮತ್ತು ವಿಮಾ ಏಜೆಂಟ್ ಆಗಿ ಅಲ್ಪ ಆದಾಯದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅವರು, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಗಾಗಿ ಹಂಬಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. 2011ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಹತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ಸ್ವಸಹಾಯ ಗುಂಪನ್ನು ರಚಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮನೆಯ ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲೇ ಹಪ್ಪಳ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.

ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಉದ್ಯಮವು ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಿತು. ಈಗ ಅವರು ತಮ್ಮ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸ್ವಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಮೇಳದ ಕೇವಲ ಒಂದು ವಾರದಲ್ಲಿ ಅವರು ₹50,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯದ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚದ ಮೇಲೆ ಶೇಕಡಾ 60-70 ರಷ್ಟು ಲಾಭ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಉತ್ಪಾದನಾ ಮಾದರಿಯು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ; ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಲ್ಲೇ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ, ನಂತರ ಅವುಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ, ಪ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಿ, ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಘಟಕದ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವಿನಿಂದ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಗೊಂಡಿದೆ. ದೆಹಲಿ, ನೋಯ್ಡಾ, ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರು ಪ್ರತಿ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ₹1 ಲಕ್ಷದವರೆಗೆ ಆದಾಯ ಗಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಆದರೆ, ಈ ಬದಲಾವಣೆಯು ಕೇವಲ ಆದಾಯ ಗಳಿಕೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಈ ಸ್ವಸಹಾಯ ಗುಂಪಿನ ಸಭೆಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ವೇದಿಕೆಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಮನೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಸೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸುಪರ್ಣಾ ದೀದಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮಗಳ ಸಾಧನೆಯನ್ನೂ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಮಗಳ ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳ ಕಲೆ ಇಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಪ್ರಯತ್ನವು ಈಗ ತಲೆಮಾರುಗಳ ಸಬಲೀಕರಣವಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಸಾಮೂಹಿಕ ಉದ್ಯಮವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ಹೇಗೆ ಮರುರೂಪಿಸಬಲ್ಲದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿದೆ.

ಇನ್ನೊಂದು ಮಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಶೋಭಿತಾ ದೀದಿ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸೆಣಬಿನ ಚಾಪೆಗಳು, ಮರದ ಅಡುಗೆ ಪರಿಕರಗಳು ಮತ್ತು ಹಸ್ತಕಲೆಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರು 2006 ರಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸ್ವಸಹಾಯ ಗುಂಪನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅಂದಿನಿಂದ ಜಿಲ್ಲೆಯಾದ್ಯಂತ 374 ಸ್ವಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ತಮ್ಮ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದೀನದಯಾಳ್ ಅಂತ್ಯೋದಯ ಯೋಜನೆ–ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನೋಪಾಯ ಅಭಿಯಾನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪಡೆದ ತರಬೇತಿಯು ಅವರ ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯ ಪಯಣಕ್ಕೆ ವೇಗ ನೀಡಿತು, ಇದರ ಮೂಲಕ ಅವರು ಸೆಣಬಿನ ಕರಕುಶಲತೆಯಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು.

"ನಂತರದ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಹಿಳಾ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಒಂದು ಉತ್ಪಾದನಾ ಕಾರ್ಯಾಗಾರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಹತ್ತಿರದ ರೈತರಿಂದಲೇ ನೇರವಾಗಿ ಸೆಣಬನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆಯ ಸಮಗ್ರ ಸರಪಳಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಇದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಿತು. 2023 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮರ ಆಧಾರಿತ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಮುಂದಾದರು; ಅಲ್ಲಿ ಬಾಚಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಪರಿಕರಗಳಂತಹ ದೈನಂದಿನ ಬಳಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಾಲದ ಸೌಲಭ್ಯ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಸಹಾಯಧನಗಳು  ಅವರ ವ್ಯಾಪಾರ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾದವು. ಯುಪಿಐ ಸೇರಿದಂತೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಹಣಕಾಸಿನ ವಹಿವಾಟನ್ನು ಸರಳಗೊಳಿಸಿದವು. ಸರ್ಕಾರಿ ಆಯೋಜಿತ ಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಅವರು ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹಯೋಗ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅವರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಜೈಪುರ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿಯಂತಹ ನಗರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿತರಿಸುತ್ತವೆ. ಕೌಶಲ್ಯ ಆಧಾರಿತ ತರಬೇತಿಯು ಹೇಗೆ ಸಾಮೂಹಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಸರಪಳಿ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಹಣಕಾಸು ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿರುವ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯಮ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇವರ ಪ್ರಗತಿಯೇ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ."

ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆ ಪ್ರದೇಶದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ, ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರು ಬಂಗಾರದ ಬಣ್ಣದ ಭತ್ತದ ಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾದ ಅದ್ಭುತ ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಸುತ್ತ ನೆರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಹೂಗ್ಲಿಯ ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾ ದೀದಿ ಅವರು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭತ್ತದ ಹುಲ್ಲಿನ ಚಿತ್ರಕಲೆಯ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಕಲಾವಿದೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. 2013 ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಸಹಾಯ ಗುಂಪನ್ನು ಸೇರಿದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಔಪಚಾರಿಕ ಹಸ್ತಕಲೆ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಅವರು, 2015ರಲ್ಲಿ ಭತ್ತದ ಹುಲ್ಲಿನ ಕಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ಈಗ 15-16 ಮಹಿಳಾ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದು, ಈ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಂದಲೇ ವಿವರವಾದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾ ಅವರು ಈ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇವರ ಉದ್ಯಮವು ಕೃಷಿ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಕಲಾತ್ಮಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಸೃಜನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಹೇಗೆ ನಾವೀನ್ಯತೆಯನ್ನು ತರಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ.

ಮೇಳದ ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆ ಮತ್ತು ಲೈವ್ ಲರ್ನಿಂಗ್ (ನೇರ ಕಲಿಕೆ) ವಲಯವು ಕೌಶಲ್ಯದ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಸರಣದ ಈ ಆಶಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಮಕ್ಕಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರು, ಕುಂಬಾರರು ಮಣ್ಣಿಗೆ ಆಕಾರ ನೀಡುವುದನ್ನು, ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಕನ್ನಡಿ ಕಸೂತಿ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಬಿದಿರು ನೆಯ್ಗೆಯವರು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳ ತಯಾರಿಕಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ತರುವ ಮೂಲಕ, ಈ ಮೇಳವು ಪ್ರತಿ ಉತ್ಪನ್ನದ ಹಿಂದೆ ಅಡಗಿರುವ ಶ್ರಮ, ಕುಶಲತೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಪೆವಿಲಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ, ನಾಗ್ಪುರದ ಸಂಜೀವಿನಿ ಮಹಿಳಾ ಸ್ವಸಹಾಯ ಗುಂಪಿನ ಸದಸ್ಯರು ತಮ್ಮ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕದಲ್ಲಿ ತಯಾರಾದ ಹತ್ತಿ ಶರ್ಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸೀರೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಹೊಲಿಗೆ ಕೆಲಸವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಈ ಪ್ರಯತ್ನವು, ಇಂದು 30 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡುವ ಒಂದು ಸುಸಂಘಟಿತ ಉದ್ಯಮವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನೋಪಾಯ ಅಭಿಯಾನ  ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತದ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ, ಈ ಗುಂಪು ಕೌಶಲ್ಯ ತರಬೇತಿ, ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಉಪಕ್ರಮವು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸ್ಥಿರವಾದ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದೆ.

ಈ ಉದ್ಯಮವು ಮಿಶ್ರ ಬೆಳೆ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳಿಂದ ಹತ್ತಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸುತ್ತದೆ, ಆ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಗ್ರಾಮ ಮಟ್ಟದ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ತಯಾರಾದ ಹತ್ತಿ ಶರ್ಟ್‌ಗಳ ಬೆಲೆ ಸುಮಾರು ₹600 ಆಗಿದ್ದರೆ, ಸೀರೆಗಳ ಬೆಲೆ ₹2,000 ರಿಂದ ₹5,000 ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದರಿಂದ ಒಂದು ಹಂಗಾಮಿನಲ್ಲಿ ₹8-9 ಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಆದಾಯ ಗಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಗುಂಪಿನ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಸಬಲೀಕರಣವು ಕೇವಲ ಮಾತಲ್ಲದೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಲಭಿಸಿದೆ: ನಿಯಮಿತ ಆದಾಯ, ಸಾಮೂಹಿಕ ಉದ್ಯಮ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಆಧುನಿಕ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ ಬಳಕೆಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಔಪಚಾರಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹಾಗೂ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾದ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವು ಇವರ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.

ಅಸ್ಸಾಂನ ಮತ್ತೊಂದು ಪೆವಿಲಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ವಿನ್ಯಾಸದ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಬಿದಿರಿನ ಬ್ಯಾಗ್‌ಗಳು ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಿವೆ. 2014 ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಸಹಾಯ ಗುಂಪನ್ನು ಸೇರಿದ ವಿಶಾಖಾ ದೀದಿ ಅವರು, ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ನಾವೀನ್ಯತೆಗಳನ್ನು ತರುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಮಾವನವರ ಬಿದಿರಿನ ಕರಕುಶಲ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಚೈತನ್ಯ ನೀಡಿದರು. ಸರ್ಕಾರದ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವು ಮತ್ತು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ 2025 ರ 'ಇಂಡಿಯಾ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಟ್ರೇಡ್ ಫೇರ್' ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಮೂಲಕ ದೊರೆತ ಪ್ರಚಾರದಿಂದಾಗಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ₹2 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಹೇಗೆ ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯವಾಗಿ ಬಂದ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಆಧುನೀಕರಿಸಬಲ್ಲವು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಲಾಭದಾಯಕ ಹಾಗೂ ಪ್ರಗತಿಪರ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಬಲ್ಲವು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇವರ ಪಯಣವೇ ಸಾಕ್ಷಿ.

ಕೇವಲ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಸಾರಸ್ ಮೇಳವು ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿನ 'ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕಲಿಕಾ ಪೆವಿಲಿಯನ್'ನಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್, ಬ್ರ್ಯಾಂಡಿಂಗ್, ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ತಂತ್ರಗಳ ಕುರಿತಾದ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕುರಿತಾದ ವಿಶೇಷ ಅವಧಿಗಳು, ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ವಿತರಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಅವರಿಗೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ವೇದಿಕೆಗಳ ಸಹಯೋಗ ಮತ್ತು 'ಇ-ಸಾರಸ್' ಪೋರ್ಟಲ್ ಕುರಿತಾದ ಜಾಗೃತಿ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಮೇಳ ಮುಗಿದ ನಂತರವೂ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮದ ಸುಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸಂಜೆ ಕೆಳಗಿಳಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಮತ್ತು ಮೇಳದ ದೀಪಗಳು ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಬೆಳಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಈ ಮೇಳವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಜಗತ್ತಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರು ಬರಿಗೈಲಿ ಹೋಗದೆ, ಕೈಮಗ್ಗದ ಬಟ್ಟೆಗಳು, ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆಹಾರದೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಹಂಚಿಕೆಯ ಸಮೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿರುವ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ, ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಚಾಲಿತ ನಾವೀನ್ಯತೆಯ ಸ್ಪೂರ್ತಿದಾಯಕ ಕಥೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ. ವೇಗದ ನಗರ ಜೀವನದ ನಡುವೆ, ಈ 'ಸಾರಸ್ ಆಜೀವಿಕ ಮೇಳ'ವು ಪ್ರತಿ ಮಳಿಗೆಯ ಹಿಂದೆ ಅಡಗಿರುವ ಶ್ರಮ, ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಒಂದು ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ.

Reference

Ministry of Rural Development

https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=2225912&reg=3&lang=2

Click here to see pdf 

*****