पत्र सूचना कार्यालय

কেট্চ দ্যা ৰেইন

জল সংৰক্ষণৰ বাবে এক নৱীকৃত ৰাষ্ট্ৰীয় আহ্বান

এক নজৰত কেট্চ দ্যা ৰেইন অভিযান

কেট্চ দ্যা ৰেইন হৈছে বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ, ভূ-গৰ্ভস্থ জল পুনৰভৰণ আৰু জলাশয় পুনৰুদ্ধাৰৰ ওপৰত কেন্দ্ৰিত এখন সৰ্বভাৰতীয় অভিযান। এই অভিযানে সম্প্ৰদায় আৰু প্ৰতিষ্ঠানসমূহক বৰষুণৰ পানী সংৰক্ষণ কৰিবলৈ আৰু জল সুৰক্ষা শক্তিশালী কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰে। মৌচুমী বৰষুণৰ পানী ধৰি ৰখাৰ ক্ষমতা সৰ্বাধিক কৰিবলৈ ই পুখুৰী আৰু জলভাণ্ডাৰসমূহ চাফা কৰাৰ প্ৰসাৰ ঘটায়। ইয়াৰোপৰি, পানী সংৰক্ষণ অঞ্চলসমূহত সেউজ আৱৰণ বৃদ্ধি কৰিবলৈ ই বনানীকৰণকো উৎসাহিত কৰে।

এই অভিযানৰ সময়ত পৰামৰ্শ দিয়া প্ৰধান জল সংৰক্ষণমূলক পদক্ষেপসমূহ হ’ল:

• ঘৰ, আৱাসিক সমাজ আৰু কৰ্মক্ষেত্ৰত বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা।
• উপযুক্ত স্থানত জল পুনৰভৰণৰ গাত আৰু খাদ স্থাপন কৰা।
• ভূ-গৰ্ভস্থ জল পুনৰভৰণ সহজ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ নোহোৱা নলীকূপসমূহ মেৰামতি কৰা।
• “বাওলী”, কুঁৱা আৰু পৰম্পৰাগত জলাশয়সমূহ পুনৰুদ্ধাৰ কৰা।
• পানী ধৰি ৰখাৰ ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ পুখুৰী আৰু জলভাণ্ডাৰসমূহৰ পলস নিষ্কাশন কৰা।
• পানী সংৰক্ষণ আৰু পুনৰভৰণ অঞ্চলসমূহত গছপুলি ৰোপণক প্ৰসাৰিত কৰা।

জল সঞ্চয় জন ভাগিদাৰী (জে.এছ.জে.বি.) ১.০ (২০২৪)

জল সঞ্চয় জন ভাগিদাৰী ১.০-এ জল সংৰক্ষণত সম্প্ৰদায়ৰ অংশগ্ৰহণ শক্তিশালী কৰিছিল। জে.এছ.জে.বি. ১.০ ২০২৪ চনৰ ১ এপ্ৰিলৰ পৰা ২০২৫ চনৰ ৩১ মে'লৈ ৰূপায়ন কৰা হৈছিল। এই পদক্ষেপে সম্প্ৰদায় (Community), চি.এছ.আৰ. (CSR) আৰু খৰচ (Cost)—এই ৩টা ‘চি’ (3Cs) নীতি অনুসৰণ কৰিছিল। জল সংৰক্ষণৰ প্ৰচেতাসমূহ ত্বৰান্বিত কৰিবলৈ ই চলমান চৰকাৰী আঁচনিসমূহৰ সৈতে সংহতিও সচল কৰিছিল। এই পদক্ষেপে কম খৰচৰ ভূ-গৰ্ভস্থ জল পুনৰভৰণ আৰু জল সংৰক্ষণৰ গাঠনিসমূহক প্ৰসাৰিত কৰিছিল। ইয়াৰ লগতে ই অকামিলা হৈ পৰা নলীকূপসমূহৰ পুনৰুজ্জীৱন আৰু স্থানীয়ভাৱে উপযুক্ত সমাধানসমূহকো সমৰ্থন আগবঢ়াইছিল। এই গাঠনিসমূহ ‘সমগ্ৰ চৰকাৰ’ আৰু ‘সমগ্ৰ সমাজ’ৰ দৃষ্টিভংগীৰে বিকশিত কৰা হৈছিল। এই অভিযানৰ সময়ত ১০ লাখতকৈ অধিক ভূ-গৰ্ভস্থ জল পুনৰভৰণৰ গাঠনি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, আৰু ২৭ লাখতকৈ অধিক কৃত্ৰিম পুনৰভৰণৰ গাঠনিৰ তথ্য প্ৰতিবেদনত প্ৰকাশ পাইছিল।

জল সঞ্চয় জন ভাগিদাৰী ২.০ (২০২৫)

২০২৫ চনৰ ১ জুনত মুকলি কৰা জল সঞ্চয় জন ভাগিদাৰী ২.০-এ পূৰ্বৰ উদ্যোগটোৰ ওপৰতে ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছিল। ই বিশেষকৈ অতিমাত্ৰা শোষণ হোৱা আৰু সংকটজনক জিলাসমূহত ভূ-গৰ্ভস্থ জল পুনৰভৰণৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল। এই দৃষ্টিভংগীয়ে কম খৰচৰ আৰু অতি স্থানীয় হস্তক্ষেপসমূহক প্ৰাধান্য দিছিল। ২০২৫ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত ষষ্ঠ ৰাষ্ট্ৰীয় জল বঁটাৰ জৰিয়তে জে.এছ.জে.বি. ১.০-ৰ অধীনত আগবঢ়োৱা আদৰ্শমূলক অৱদানসমূহক স্বীকৃতি দিয়া হৈছিল।

জল সঞ্চয় জন ভাগিদাৰী: কেট্চ দ্যা ৰেইন (জে.এছ.জে.বি.: চি.টি.আৰ.) (২০২৬)

২০২৬ চনৰ ১ জুনত মুকলি কৰা এই ২০২৬ বৰ্ষৰ উদ্যোগটোৱে ‘জল শক্তি অভিযান: কেট্চ দ্যা ৰেইন’ অভিযানৰ সৈতে ইয়াক একত্ৰিত কৰি জে.এছ.জে.বি.-ৰ দৃষ্টিভংগীক আৰু অধিক সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল। এই অভিযানটো বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ, ভূ-গৰ্ভস্থ জল পুনৰভৰণ, জল সংৰক্ষণ, জল সম্পদ সৃষ্টি আৰু সম্প্ৰদায়ৰ অংশগ্ৰহণৰ ওপৰত কেন্দ্ৰিত আছিল। ই স্থানীয়ভাৱে উপযুক্ত, কম খৰচৰ হস্তক্ষেপসমূহক প্ৰসাৰিত কৰিছিল আৰু বহনক্ষম জল ব্যৱস্থাপনাৰ জৰিয়তে জলবায়ু স্থিতিস্থাপকতা শক্তিশালী কৰিছিল।

এই অভিযানে ভি.বি.-জি. ৰাম জি, প্ৰধানমন্ত্ৰী কৃষি সিঞ্চায়ী যোজনাৰ অধীনত ‘প্ৰতি টোপালত অধিক শস্য’, পি.এম.কে.এছ.ৱাই. (PMKSY)-ৰ অধীনত জলাশয় মেৰামতি, নবীকৰণ আৰু পুনৰুদ্ধাৰ, কেম্পা, বিত্তীয় আয়োগৰ অনুদান আৰু অন্যান্য ৰাজ্য চৰকাৰী আঁচনিসমূহৰ সংহতিক সচল কৰিছিল। এই উদ্যোগে পঞ্চায়তী ৰাজ প্ৰতিষ্ঠানসমূহ, নগৰীয়া স্থানীয় নিকায়সমূহ, মহিলা গোটসমূহ, যুৱক-যুৱতীসকল, শিক্ষানুষ্ঠানসমূহ, নাগৰিক সমাজৰ সংস্থাসমূহ আৰু স্থানীয় সম্প্ৰদায়সমূহক একেলগ কৰিছিল। এই অংশীদাৰসকলে পৰিকল্পনা, ৰূপায়ণ আৰু সম্প্ৰদায়-নেতৃত্বাধীন জল সংৰক্ষণক সমৰ্থন কৰে। স্বচ্ছতা, নিৰীক্ষণ শক্তিশালী কৰাত আৰু জনসাধাৰণৰ মতামত সহজলভ্য কৰাত জে.এছ.জে.বি.: চি.টি.আৰ. পৰ্টেল আৰু ম'বাইল এপ্লিকেচনে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে।

জল শক্তি অভিযান: কেট্চ দ্যা ৰেইন (জে.এছ.আৰ.: চি.টি.আৰ.)

বিশ্ব জল দিৱস উপলক্ষে ২০২১ চনৰ ২২ মাৰ্চত ‘জল শক্তি অভিযান: কেট্চ দ্যা ৰেইন’ মুকলি কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পথনিৰ্দেশক বিষয়বস্তু আছিল: “বৰষুণ য’তে পৰে, যেতিয়াই পৰে, তাক ধৰি ৰাখক।” এই অভিযানখনে ২০১৯ চনৰ জল শক্তি অভিযানৰ সাফল্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, যিটোৱে বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ প্ৰসাৰিত কৰাৰ বাবে ২৫৬ খন জিলাৰ ১,৫৯২ টা জল-সংকটগ্ৰস্ত খণ্ডক সামৰি লৈছিল। ই লগতে ‘জন আন্দোলন’ৰ দৃষ্টিভংগীৰে ভূ-গৰ্ভস্থ জল পুনৰভৰণ, জলবিভাজিকা উন্নয়ন, জলাশয় পুনৰুজ্জীৱন, বনানীকৰণ আৰু সম্প্ৰদায়ৰ অংশগ্ৰহণক প্ৰসাৰিত কৰিছিল। তেতিয়াৰে পৰা এই অভিযানখন সময়োপযোগী বিষয়বস্তু আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ ক্ষেত্ৰসমূহৰ সৈতে প্ৰতিবছৰে ৰূপায়ণ হৈ আহিছে:

২০২৪ চনৰ অভিযানখনে মহিলাৰ নেতৃত্বত পৰিচালিত জল সংৰক্ষণ উদ্যোগসমূহক বিশেষভাৱে আলোকপাত কৰিছিল। জল সংৰক্ষণ, অনাময় আৰু স্বাস্থ্যৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত আদৰ্শমূলক প্ৰচেতাসমূহক উদযাপন কৰা ‘স্বচ্ছ সুজল শক্তি সন্মান’ৰ জৰিয়তে তেওঁলোকৰ অৱদানসমূহক স্বীকৃতি দিয়াৰ ধাৰাবাহিকতা অব্যাহত আছে।

 জল শক্তি কেন্দ্ৰসমূহ 

জল শক্তি কেন্দ্ৰ (জে.এছ.কে.)সমূহে জিলা পৰ্যায়ৰ জ্ঞান আৰু সুবিধা প্ৰদানকাৰী কেন্দ্ৰ হিচাপে কাম কৰে। তেওঁলোকে তলৰ বিষয়সমূহৰ জৰিয়তে সম্প্ৰদায় আৰু স্থানীয় প্ৰশাসনক সমৰ্থন আগবঢ়ায়:

• বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহৰ কৌশল সম্পৰ্কে তথ্য প্ৰদান কৰি
• কাৰিকৰী নিৰ্দেশনা আগবঢ়াই
• জল সংৰক্ষণৰ পৰিকল্পনা আৰু ৰূপায়ণত সহযোগিতা কৰি

বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহৰ পৰা গ্ৰাম্য স্থিতিস্থাপকতালৈ

বহনক্ষম জল ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰি জল সংৰক্ষণ এতিয়া এটা সম্প্ৰদায়-চালিত আন্দোলনলৈ ৰূপান্তৰিত হৈছে। ‘কেট্চ দ্যা ৰেইন’ আৰু ‘জল সঞ্চয় জন ভাগিদাৰী’ৰ দৰে উদ্যোগে বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ, ভূ-গৰ্ভস্থ জল পুনৰভৰণ আৰু জলাশয় পুনৰুদ্ধাৰক প্ৰসাৰিত কৰে। বৈজ্ঞানিক পৰিকল্পনা, স্থানীয় মালিকানা আৰু সম্পদৰ সংহতিয়ে জল সুৰক্ষা, গ্ৰাম্য জীৱিকা আৰু জলবায়ু স্থিতিস্থাপকতা শক্তিশালী কৰি তুলিছে। সমুদায়ৰ মালিকসকলৰ সংহতি, ডিজিটেল তদাৰক আৰু সম্পদ সৃষ্টিৰ সৈতে সংযোজিত কৰি জে.এছ.জে.বি.: চি.টি.আৰ.-এ এক জল-নিৰাপদ ভাৰতৰ ভিত্তি স্থাপন কৰিছে।

তথ্যসূত্ৰ

পিআইবি বেকগ্ৰাউণ্ডাৰ

https://www.pib.gov.in/FeaturesDeatils.aspx?NoteId=159260&ModuleId=2&reg=%203&lang=1

pdf চাবলৈ ইয়াত ক্লিক কৰক

***

পিআইবি গৱেষণা/RD/RR

(तथ्य सामग्री आईडी: 151142) आगंतुक पटल : 21