Factsheet Details:Factsheet Details

Social Welfare

ಭಾರತದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವುದು

प्रविष्टि तिथि: 14 AUG 2026 14:31 PM

ಗತಕಾಲವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು, ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಸಮೃದ್ಧಗೊಳಿಸುವುದು

ಭಾರತದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು

ಭಾರತದ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯು ಅದರ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಮೂಲಕ ಇದು ಪರಂಪರೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ. ಭಾರತದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು, ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಮತ್ತು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರಮುಖ ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಸಂಪರ್ಕ, ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿವೆ.

ಪಾರಂಪರಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು

ಅಡಾಪ್ಟ್ ಎ ಹೆರಿಟೇಜ್ 2.0

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವದ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸಲು 'ಅಡಾಪ್ಟ್ ಎ ಹೆರಿಟೇಜ್ 2.0' ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2023 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.
ಮಾರ್ಚ್ 2026ರ ವೇಳೆಗೆ, 'ಅಡಾಪ್ಟ್ ಎ ಹೆರಿಟೇಜ್ 2.0' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 30 ತಿಳುವಳಿಕೆ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಗಿದೆ.
ದತ್ತು ಪಡೆದ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಬಲವಾದ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು, 2024-25ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 13.59 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

ಯಾತ್ರಾ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ, ಪಾರಂಪರಿಕ ವರ್ಧನೆ ಅಭಿಯಾನ

ಪ್ರಶಾದ್ ಯೋಜನೆಯು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ನೈರ್ಮಲ್ಯ, ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಯಾತ್ರಾ ಮತ್ತು ಪಾರಂಪರಿಕ ತಾಣಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತದೆ.
28 ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 54 ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ (ಫೆಬ್ರವರಿ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ).
ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಯೋಜನೆಗಳು: 32 (ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 ರ ವೇಳೆಗೆ)
ಒಟ್ಟು ಯೋಜನಾ ವೆಚ್ಚ: ರೂ. 1,726.74 ಕೋಟಿ.

ಸ್ವದೇಶಿ ದರ್ಶನ್

ಸ್ವದೇಶಿ ದರ್ಶನ್ ಯೋಜನೆಯು ವಿಷಯಾಧಾರಿತ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್‌ಗಳಾದ್ಯಂತ ಸಂಯೋಜಿತ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಶ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ.
ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್‌ಗಳು: ಸ್ವದೇಶಿ ದರ್ಶನ್ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ 15 ವಿಷಯಾಧಾರಿತ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್‌ಗಳೆಂದರೆ ಬುದ್ಧ, ಕರಾವಳಿ, ಮರುಭೂಮಿ, ಇಕೋ, ಪರಂಪರೆ, ಹಿಮಾಲಯನ್, ಕೃಷ್ಣ, ಈಶಾನ್ಯ, ರಾಮಾಯಣ, ಗ್ರಾಮೀಣ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ, ತೀರ್ಥಂಕರ, ಬುಡಕಟ್ಟು, ವನ್ಯಜೀವಿ ಮತ್ತು ಸೂಫಿ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್‌ಗಳು.
ಒಟ್ಟು 76 ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು (ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ), ಇದರ ಒಟ್ಟು ಹೂಡಿಕೆ ರೂ. 5,290.33 ಕೋಟಿ.
ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಯೋಜನೆಗಳು: 75 (ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ).

ಸ್ವದೇಶಿ ದರ್ಶನ್ 2.0 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಗಮನವು ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ ಆಧಾರಿತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಆಚೆಗೆ ಸಾಗಿ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತಾಣ ಕೇಂದ್ರಿತ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ, ರೂ. 2,208.31 ಕೋಟಿ ಒಟ್ಟು ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ 53 ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, ಇವು ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಅನುಷ್ಠಾನದ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿವೆ.

ಚಾಲೆಂಜ್ ಆಧಾರಿತ ತಾಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ

ಸ್ವದೇಶಿ ದರ್ಶನ್ 2.0 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಚ್ 2024 ರಲ್ಲಿ 'ಚಾಲೆಂಜ್ ಬೇಸ್ಡ್ ಡೆಸ್ಟಿನೇಷನ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್' ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.
ಈ ಯೋಜನೆಯು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ, ಸವಾಲು-ಆಧಾರಿತ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಮೂಲಕ ಸುಸ್ಥಿರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ತಾಣಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತದೆ.
ಗಮನಹರಿಸುವ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು: ಸಮಗ್ರ ಯೋಜನೆ, ನಾವೀನ್ಯತೆ, ಸಮುದಾಯದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ತಾಣಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ.
ಒಟ್ಟು ₹697.94 ಕೋಟಿ ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಂಜೂರಾದ ಒಟ್ಟು ಯೋಜನೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 38.

ಪುರಾತತ್ವ ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕ ಸಂರಕ್ಷಣೆ

ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆ (ಎಎಸ್‌ಐ)

ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯು ಭಾರತದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.
ಎಎಸ್‌ಐ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು 38 ವೃತ್ತಗಳ ಜಾಲದ ಮೂಲಕ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
ಬಲವರ್ಧಿತ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ವಿಧಾನಗಳ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ 3,686 ಕೇಂದ್ರ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ (ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ).
ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ರೂ. 374 ಕೋಟಿ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿತ್ತು (2024-25ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ).
ಕಳೆದ ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಪುರಾತತ್ವ ಯೋಜನೆಗಳಿಗಾಗಿ 121 ಅನುಮತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ.

ಭಾರತದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಿಧಿಗಳ ಮರುಸಂಪಾದನೆ

ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಶೋಷಣೆ, ವಿದೇಶಿ ಆಕ್ರಮಣಗಳು ಮತ್ತು ಅಕ್ರಮ ಸಾಗಣೆಯ ಮೂಲಕ ವಿದೇಶಗಳಿಗೆ ಒಯ್ಯಲಾಗಿದ್ದ ಪವಿತ್ರ ಅವಶೇಷಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು (ಅಂಟಿಕ್ಸ್) ಮರಳಿ ತರಲು ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಿದೆ.

ಪವಿತ್ರ ಅವಶೇಷಗಳ ಮರುಸಂಪಾದನೆ

ಪ್ರಮುಖ ಮರುಸಂಪಾದನಾ ಸಾಧನೆಗಳು:

127 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ 2025 ರಲ್ಲಿ ಮರಳಿದ ಭಗವಾನ್ ಬುದ್ಧನ ಪಿಪ್ರಾಹ್ವಾ ಅವಶೇಷಗಳು
108 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ 2021 ರಲ್ಲಿ ಕೆನಡಾದಿಂದ ಮರಳಿದ ಅನ್ನಪೂರ್ಣೇಶ್ವರಿ ದೇವಿ ವಿಗ್ರಹ
2020 ರಲ್ಲಿ ಯುಕೆಯಿಂದ ಮರಳಿದ ರಾಮ, ಸೀತಾ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರ ಕಂಸದ ವಿಗ್ರಹಗಳು
ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಯುಎಸ್‌ಎ, ಯುಕೆ, ಜರ್ಮನಿ, ಸಿಂಗಾಪುರ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾಗಳಿಂದಲೂ ಪವಿತ್ರ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ತರಲಾಗಿದೆ.

ಪವಿತ್ರ ಅವಶೇಷಗಳ ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನ:

ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕತೆಯ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಭಾರತವು ಪವಿತ್ರ ಬುದ್ಧನ ಅವಶೇಷಗಳ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.

ವಿಯೆಟ್ನಾಂ (2025): 15 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಕ್ತರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು
ಕಲ್ಮಿಕಿಯಾ, ರಷ್ಯಾ (2025): 90,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿತು
ಭೂತಾನ್ (2025): ಗ್ಲೋಬಲ್ ಪೀಸ್ ಪ್ರೇಯರ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾಯಿತು
ಶ್ರೀಲಂಕಾ (2026): ಕೊಲಂಬೋದ ಗಂಗಾರಾಮಾಯ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು

ಮರುಸಂಪಾದಿತ ಪಿಪ್ರಾಹ್ವಾ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು 2026 ರಲ್ಲಿ ನವದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಲಡಾಖ್‌ನಲ್ಲಿ ದೇಶೀಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಸಹ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ಪ್ರಾಚೀನ ವಸ್ತುಗಳ ಮರುಸಂಪಾದನೆ

ಕಳೆದ ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾದ ಪ್ರಾಚೀನ ವಸ್ತುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ: 615 (30 ಜೂನ್ 2026 ರವರೆಗೆ)
ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾದ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳು: 11
ಹೊಸ ಸಂಸತ್ ಭವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಲಾ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ 09 ವಸ್ತುಗಳನ್ನು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಕ್ಕೆ 01 ವಸ್ತುವನ್ನು ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಹೆರಿಟೇಜ್‌ಗೆ 14 ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಾಲದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ

ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಧನಸಹಾಯ ಯೋಜನೆ

· ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಧನಸಹಾಯ ಯೋಜನೆಯು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ, ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳನ್ನು (ಮ್ಯೂಸಿಯಂ) ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

· ಬೆಂಬಲಿತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು: ಆಧುನಿಕೀಕರಣ, ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಸಂಗ್ರಹಗಳ ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ವೃತ್ತಿಪರರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವೃದ್ಧಿ.

· ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ, ವರ್ಚುವಲ್ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು, ವಿಷಯಾಧಾರಿತ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ವರ್ಚುವಲ್ ಅನುಭವದ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ವಿವಿಧ ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.

· ಕಳೆದ ಐದು ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮಂಜೂರಾದ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತ: ರೂ. 184.39 ಕೋಟಿ

ಕಳೆದ ಐದು ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾದ ಒಟ್ಟು ನಿಧಿ: ರೂ. 101.19 ಕೋಟಿ

ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಪುರಾತತ್ವ ಅನುಭವದ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ - ವಡ್‌ನಗರ್, ಗುಜರಾತ್

'ಅರ್ಕಿಯಾಲಜಿಕಲ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೀರಿಯೆನ್ಷಿಯಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ' (ಪುರಾತತ್ವ ಅನುಭವದ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ) ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಉತ್ಖನನಗಳು ಒಂದೇ ಕಡೆ ಸಮ್ಮಿಲನಗೊಳ್ಳುವ ವಿಶ್ವದ ಏಕೈಕ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿದೆ.
12,500 ಚದರ ಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು ₹298 ಕೋಟಿ ಯೋಜನಾ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಈ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ಧಾನ್ಯಗಳು, ಡಿಎನ್‌ಎ ಮಾದರಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಸ್ಥಿಪಂಜರದ ಅವಶೇಷಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ 5,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.
ಇದು 16-18 ಮೀಟರ್ ಆಳದಲ್ಲಿ ಪುರಾತತ್ವ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ 4,000 ಚದರ ಮೀಟರ್‌ನ ಹೊರಾಂಗಣ ಉತ್ಖನನ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಒಂದು ಅನುಭವದ ನಡಿಗೆ ಮಾರ್ಗವು ಉತ್ಖನನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂದ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.

ಯುನೆಸ್ಕೋ ಮೂಲಕ ಜಾಗತಿಕ ಮಾನ್ಯತೆ

ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ತನ್ನ ಜಾಗತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.
ಭಾರತವು ಈಗ 45 ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪಾರಂಪರಿಕ ತಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಭಾರತವು ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ 46 ನೇ ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪಾರಂಪರಿಕ ಸಮಿತಿ ಸಭೆಯನ್ನು (2024) ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು.

ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ಜ್ಞಾನದ ಸಂರಕ್ಷಣೆ

ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣ (ಜ್ಞಾನ ಭಾರತಂ)

ಜ್ಞಾನ ಭಾರತಂ ಮಿಷನ್

ಭಾರತದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ, ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣಗೊಳಿಸುವ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದೊಂದಿಗೆ 2025 ರಲ್ಲಿ ಈ ಮಿಷನ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.
ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಸಂಯೋಜನೆ: ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಲಭ್ಯತೆಗಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಸಮೀಕ್ಷೆ

ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು, ದಾಖಲಿಸಲು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಮಗ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಡೇಟಾಬೇಸ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.
ಈ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, 1.19 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ವರದಿಯಾಗಿವೆ.
ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಡಿಜಿಟಲೀಕರಿಸಿದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆ 8 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 4.40 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಬಳಕೆಗೆ 'ಜ್ಞಾನ ಭಾರತಂ' ಪೋರ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ.
ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಈ ಮಿಷನ್‌ಗೆ ₹482.85 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದ ಯೋಜನೆಗೆ (2024–31) ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಸಂಗ್ರಹಗಳ ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣ

ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪುಣೆಯ ಸಿ-ಡಾಕ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾದ 'ಜತನ್' ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಮೂಲಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಚಿವಾಲಯವು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಸಂಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್ಕೈವಲ್ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಸಂಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು 'ಮ್ಯೂಸಿಯಂಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ' ಪೋರ್ಟಲ್ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಡಿಜಿಟಲ್ ರೆಪೊಸಿಟರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಈ ಪೋರ್ಟಲ್ 8 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು, 2 ಎಎಸ್‌ಐ ತಾಣ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪುಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಡಾ. ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಡಿಜಿಟಲೀಕರಿಸಿದ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
4,88,983 ಕಲಾಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ 3,75,707 ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣಗೊಳಿಸಿ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ (ಜುಲೈ 15, 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ).

ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಆಧಾರಿತ ಪಾರಂಪರಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣೆ

ಪಾರಂಪರಿಕ ದಾಖಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಲೈಡಾರ್ (LiDAR) ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್, ಜಿಐಎಸ್‌-ಆಧಾರಿತ ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಡ್ರೋನ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳಂತಹ ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಾರಂಪರಿಕ ಡೇಟಾದ ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣ, ದಾಖಲೀಕರಣ ಹಾಗೂ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯನ್ನು ಸಹ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.

ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಎಐ ಬಳಕೆ

ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಭಾಷೆಗಳು, ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಭಾರತವು ಎಐಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದೆ.

ಭಾಷಿಣಿ: (2022ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ) 350+ ಎಐ ಮಾದರಿಗಳು ಮತ್ತು 4 ಶತಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಷಾ ವಹಿವಾಟುಗಳೊಂದಿಗೆ 22 ಭಾಷೆಗಳನ್ನು (ಧ್ವನಿ) ಮತ್ತು 36 ಭಾಷೆಗಳನ್ನು (ಪಠ್ಯ) ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಾಶಿ ತಮಿಳು ಸಂಗಮಂ ಮತ್ತು ಮಹಾ ಕುಂಭ 2025 ರಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ನೈಜ-ಸಮಯದ ಅನುವಾದವನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿದೆ.
ಭಾರತ್‌ಜೆನ್: 22 ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಎಐ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಆದಿ-ವಾಣಿ: ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಅನುವಾದದ ಮೂಲಕ ಸಂತಾಲಿ, ಭಿಲಿ, ಮುಂಡಾರಿ ಮತ್ತು ಗೊಂಡಿಯಂತಹ ಬುಡಕಟ್ಟು ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಿ-ವಾಣಿಯು ಭಾರತದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಮತ್ತು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ ಒಂದು ಎಐ ಆಧಾರಿತ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಹಿಂದಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಭಾಷೆಗಳ ನಡುವೆ ನೈಜ-ಸಮಯದ ಅನುವಾದ, ಸ್ಪೀಚ್-ಟು-ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಕ್ರಿಪ್ಷನ್, ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಭಾಷಾ ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಹಾಗೂ ಮೌಖಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳ ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣವನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಅನುವಾದಿನಿ, ಇ-ಕುಂಭ್, ಎಸ್‌ಪಿಪಿಇಎಲ್‌, ಸಂಚಿಕ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ-ಸೇತು ನಂತಹ ವೇದಿಕೆಗಳು ಬಹುಭಾಷಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿವೆ ಹಾಗೂ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಸ್ವಯಂ ನಂತಹ ಡಿಜಿಟಲ್ ಶಿಕ್ಷಣ ವೇದಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ 5 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಲಿಯುವವರು ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.

ವೈದಿಕ ಪಾರಂಪರಿಕ ಪೋರ್ಟಲ್

ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಲಾ ಕೇಂದ್ರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಚ್ 2023 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಇದು ಭಾರತದ ವೈದಿಕ ಜ್ಞಾನ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ, ದಾಖಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು: ಋಗ್ವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ, ಸಾಮವೇದ ಮತ್ತು ಅಥರ್ವವೇದ ಪರಂಪರೆಗಳು.
ಇದು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ದೃಶ್ಯ-ಶ್ರಾವ್ಯ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು, ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳ ದಾಖಲೀಕರಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, 500 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಗಂಟೆಗಳ ಧ್ವನಿಸುರುಳಿಗಳನ್ನು ಈ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಇದು ಸಜೀವ ಜ್ಞಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ವೈದಿಕ ಶಾಖೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೌಖಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ.

ಯುನೆಸ್ಕೋ ಮಾನ್ಯತೆ:
- ವೈದಿಕ ಮಂತ್ರಪಠಣದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋ 'ಅಮೂರ್ತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ' ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದೆ.
- ಋಗ್ವೇದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋದ 'ಮೆಮೊರಿ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ರಿಜಿಸ್ಟರ್'ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪರಂಪರೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪರಂಪರೆ ಮಿಷನ್ (ಎನ್‌ಎಫ್‌ಎಚ್‌ಎಂ)

ಪ್ರಾರಂಭ: ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ, ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣಗೊಳಿಸುವ ಮತ್ತು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದೊಂದಿಗೆ 2015 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.
ಇದು ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳ ಕಥಾಚಿತ್ರಗಳು, ಕಿರುಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025ರ ವೇಳೆಗೆ, 4.3 ಲಕ್ಷ ನಿಮಿಷಗಳ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಮನಾದ 1,469 ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳನ್ನು ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಮೂಲಕ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತವೆ.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ (ಎನ್‌ಎಂಐಸಿ)

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ₹140.61 ಕೋಟಿ ಯೋಜನಾ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ 2019 ರಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು.
ಕಲಾಕೃತಿಗಳು, ಹಳೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಉಪಕರಣಗಳು, ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು, ನೆನಪಿನ ಕಾಣಿಕೆಗಳು, ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಮತ್ತು ಮಲ್ಟಿಮೀಡಿಯಾ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ 100 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.
ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಭೇಟಿ: ಮೇ 2026ರಲ್ಲಿ 17,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದು, ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ತಾಣವಾಗಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಭಾರತದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವುದು

ಭಾರತದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯು ಅದರ ಗತಕಾಲ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ನಡುವಿನ ಜೀವಂತ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿದೆ. ನಿರಂತರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣ, ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರದ ಮೂಲಕ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಮುಂಬರುವ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯು ಜ್ಞಾನ, ಗುರುತು ಮತ್ತು ಪ್ರೇರಣೆಯ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಮೂಲವಾಗಿ ಉಳಿಯುವ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

References:

Ministry of Culture

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2289399&reg=48&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2099146&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2242375&reg=3&lang=1

https://www.indianheritage.gov.in/assets/docs/Visitors%20footfall%20at%20the%20Centrally%20Protected%20Ticketed%20Monuments%20under%20ASI%20for%20FY%202023-24.pdf

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2286588&reg=48&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2243793&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2223734&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2286586&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2240543&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2289928&reg=48&lang=2