સમાજીક ન્યાય અને અધિકારીતા મંત્રાલય
azadi ka amrit mahotsav

પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ "સમાવેશક નીતિ સંકલ્પ 2026" ના પૂર્ણ સત્રની અધ્યક્ષતા કરી


તેમણે સરકારના તમામ ભાગોને સમાવેશી, સુલભ અને નશા-મુક્ત ભારત બનાવવા માટે સાથે મળીને કામ કરવા હાકલ કરી

કેન્દ્ર અને રાજ્યોએ નશાયુક્ત પદાર્થોના નિવારણ, શિષ્યવૃત્તિ, પ્રારંભિક હસ્તક્ષેપ અને સુલભતા માટે સમયબદ્ધ કાર્ય બિંદુઓ ઓળખી કાઢ્યા; સમિટે "વિકસિત ભારત @ 2047" માટે સામૂહિક પ્રતિબદ્ધતાને વધુ મજબૂત બનાવી

પોસ્ટેડ ઓન: 19 NOV 2026 10:34PM by PIB Ahmedabad

પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ આજે સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ મંત્રાલયની પ્રશંસા કરી અને બે દિવસીય વિભાગીય સમિટનું આયોજન કરવા અને અર્થપૂર્ણ ચર્ચાઓ કરવા બદલ તેમની પ્રશંસા કરી હતી. પ્રધાનમંત્રીએ સામાજિક ન્યાય, સામાજિક સશક્તિકરણ અને 'નશામુક્ત ભારત' ના લક્ષ્યોને પ્રાપ્ત કરવા માટે સામૂહિક પ્રયાસો અને સંપૂર્ણ સરકારી અભિગમના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

આજે મોડી સાંજે રાષ્ટ્રીય રાજધાનીમાં સુષ્મા સ્વરાજ ભવન ખાતે 'સમાવિષ્ટ નીતિ ઠરાવ' થીમ પર બે દિવસીય વિભાગીય સમિટના પૂર્ણ સત્રને સંબોધતા, શ્રી મોદીએ સરકારની કલ્યાણકારી પહેલોની પરિવર્તનકારી અસર પર પ્રકાશ પાડ્યો. તેમણે કહ્યું કે લગભગ 50 કરોડ લોકોએ ગરીબીમાંથી બહાર આવીને વાસ્તવિક સામાજિક સશક્તિકરણનો અનુભવ કર્યો છે.

'નશા મુક્ત ભારત અભિયાન' ને રાષ્ટ્રવ્યાપી 'જન આંદોલન'માં પરિવર્તિત કરવાનું આહ્વાન કરતા, પ્રધાનમંત્રીએ ભાર મૂક્યો કે દરેક નાગરિક, પરિવાર, શૈક્ષણિક સંસ્થા અને સમાજે ડ્રગ મુક્ત ભારત બનાવવા માટે યોગદાન આપવું જોઈએ. તેમણે શાળાઓને નિબંધ સ્પર્ધાઓ અને જાગૃતિ અભિયાનોનું આયોજન કરવા પ્રોત્સાહિત કર્યા અને માતાપિતાને ડ્રગના દુરુપયોગ અને વ્યસનના પ્રારંભિક સંકેતોને ઓળખવા માટે પણ સંવેદનશીલ બનાવ્યા.

પુનર્જીવન અને મુખ્ય પ્રવાહના સમાજમાં પુનઃ એકીકરણના મહત્વ પર ભાર મૂકતા, પ્રધાનમંત્રી શ્રી મોદીએ કહ્યું કે જેમણે ડ્રગના વ્યસનને સફળતાપૂર્વક દૂર કર્યું છે તેમની જીવન યાત્રાઓ આશાનો શક્તિશાળી સંદેશ આપે છે. તેમણે કહ્યું કે આ યાત્રાઓ આશાનો સૌથી શક્તિશાળી સંદેશ આપે છે. તેઓ દર્શાવે છે કે પુનઃપ્રાપ્તિ શક્ય છે અને ડ્રગ મુક્ત જીવન એ ગૌરવપૂર્ણ જીવન છે.

પ્રધાનમંત્રીએ ખેડૂતોને અવૈધ પાક ન ઉગાડવાનો આગ્રહ કર્યો અને ડ્રગના દુરૂપયોગ સામે રાષ્ટ્રીય ઝુંબેશને મજબૂત બનાવવા માટે તમામ મંત્રાલયો, રાજ્ય સરકારો, જિલ્લા વહીવટીતંત્રો અને આધ્યાત્મિક સંગઠનો દ્વારા સંકલિત પ્રયાસો કરવા હાકલ કરી.

આધ્યાત્મિક નેતાઓના પ્રભાવને સ્વીકારતા, પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે આધ્યાત્મિક ગુરુઓ અને સંગઠનો આ મિશનમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. તેમણે કહ્યું કે તેમનું માર્ગદર્શન લાખો લોકોને નશામુક્ત જીવન પસંદ કરવા માટે પ્રેરણા આપી શકે છે.

દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓના સશક્તિકરણના સંદર્ભમાં, પ્રધાનમંત્રીએ "દિવ્યાંગ" શબ્દના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડ્યો, સમજાવ્યું કે તે દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓના ગૌરવ, આદર અને આત્મસન્માનને વધારવામાં ફાળો આપે છે.

શ્રી મોદીએ સમાજમાં દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓ પ્રત્યે સકારાત્મક વલણ કેળવવા માટે તેના વ્યાપક ઉપયોગ અને પ્રમોશનને પ્રોત્સાહન આપ્યું. તેમણે તેમની જન્મજાત પ્રતિભા અને ક્ષમતાઓને ઓળખવા, સંવર્ધન કરવા અને ઓળખવાની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂક્યો, જેથી તેઓ તેમની ભાગીદારી અને યોગદાન માટે યોગ્ય તકો અને પ્લેટફોર્મ મેળવી શકે.

પ્રધાનમંત્રીના સંબોધનમાં કેન્દ્ર અને રાજ્યો વચ્ચે સતત સહયોગ, સંસ્થાકીય સમન્વય અને કલ્યાણકારી કાર્યક્રમોના અસરકારક અમલીકરણની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો જેથી વિકાસના લાભો સમાજના દરેક વર્ગ સુધી પહોંચે તે સુનિશ્ચિત થાય.

આ સમિટમાં સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ મંત્રાલયના કેન્દ્રીય મંત્રીઓ, 27 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના મંત્રીઓ, બંને વિભાગોના સચિવો, 35 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના સચિવો અને મંત્રાલય અને ભાગ લેનારા રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ હાજરી આપી હતી. તેનો ઉદ્દેશ્ય મુખ્ય પ્રાથમિકતાઓની ચર્ચા કરવાનો અને સમાવિષ્ટ સામાજિક વિકાસ અને સશક્તિકરણ તરફ સહયોગને મજબૂત બનાવવાનો હતો.

સમિટમાં ચાર વિષયોની પ્રાથમિકતાઓ પર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી

બે દિવસીય વિભાગીય સમિટ 18 નવેમ્બર, 2026ના રોજ શરૂ થઈ હતી. ઉદ્ઘાટન સત્રને સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ મંત્રી ડૉ. વીરેન્દ્ર કુમારે સંબોધિત કર્યું હતું. સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ વિભાગ (DOSJE) અને દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓના સશક્તિકરણ વિભાગ (DEPwD) ના સચિવોએ સંદર્ભ-નિર્ધારણ આંતરદૃષ્ટિ પ્રદાન કરી, ડ્રગની માંગમાં ઘટાડો, શિષ્યવૃત્તિ, પ્રારંભિક હસ્તક્ષેપો અને સુલભતા સંબંધિત નીતિ પ્રાથમિકતાઓ અને અમલીકરણ પડકારોની રૂપરેખા આપી.

પ્રથમ દિવસે, 18 નવેમ્બર, ચાર વિષયોના ક્ષેત્રો પર ચર્ચાઓ કેન્દ્રિત હતી: નશામુક્ત ભારત માટે નિવારણ અને નશામુક્ત પદાર્થોની માંગમાં ઘટાડો માટેના નવા અભિગમો; સુલભ શિષ્યવૃત્તિ અને સશક્ત વિદ્યાર્થીઓ; પ્રારંભિક હસ્તક્ષેપો અને દિવ્યાંગતાના ભારને ઘટાડવો; અને "વિકસિત ભારત" માટે "સુગમ્ય ભારત".

ચાર સમાંતર સત્રોએ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના મંત્રીઓ અને વરિષ્ઠ અધિકારીઓને શ્રેષ્ઠ પ્રથાઓનું આદાનપ્રદાન કરવા, અમલીકરણ પડકારોની ચર્ચા કરવા અને સ્પષ્ટ રીતે વ્યાખ્યાયિત સમયરેખા સાથે કાર્યક્ષમ પગલાં ઓળખવા માટે એક પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડ્યું.

1. 'નશામુક્ત ભારત' માટે ડ્રગ નિવારણ અને માંગ ઘટાડવાના પ્રયાસોની પુનઃકલ્પના

હિમાચલ પ્રદેશના સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ મંત્રી ડૉ. (કર્નલ) ધની રામ શાંડિલ્યના અધ્યક્ષપદે અને રાજસ્થાનના સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ મંત્રી શ્રી અવિનાશ ગેહલોતના સહ-અધ્યક્ષપદે આ સત્ર ડ્રગ નિવારણ અને જાગૃતિના પ્રયાસોને સતત 'લોક ચળવળ'માં રૂપાંતરિત કરવા પર કેન્દ્રિત હતું.

મુખ્ય કાર્ય મુદ્દાઓમાં ડિસેમ્બર 2026 થી દર મહિનાની 10 તારીખને 'ડ્રગ ડિ-એડિક્શન રિઝોલ્યુશન ડે' તરીકે ઉજવવાનો સમાવેશ થાય છે; દરેક ગ્રામ સભા અને શહેરના વોર્ડના કાર્યસૂચિમાં ડ્રગ નિવારણનો સતત સમાવેશ થાય છે તેની ખાતરી કરવી; અને માર્ચ 2029 સુધીમાં દરેક જિલ્લામાં ઓછામાં ઓછું એક વ્યસન મુક્તિ કેન્દ્ર સ્થાપિત કરવું સામેલ છે.

રાજ્યોએ અનેક નવીન પહેલો શેર કરી, જેમાં ચંદીગઢનો વાડા ક્લબ, પંજાબનો સુરમા એમ્બેસેડર, મેઘાલયનો ડ્રીમ સોલસ હોમ, જમ્મુ અને કાશ્મીરનો 100-દિવસીય અભિયાન અને પુનર્વસન કેન્દ્રો માટે હરિયાણાનો સ્ટાર રેટિંગનો સમાવેશ થાય છે.

ડૉ. શાંડિલ્યએ પરિવારો, શાળાઓ અને સમાજ દ્વારા આયોજિત અને સતત પ્રયાસોના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો. તેમણે કહ્યું કે નિવારણ એ માત્ર એક સારી જાહેર આરોગ્ય નીતિ જ નથી પરંતુ આર્થિક રીતે સમજદારીભર્યું પગલું પણ છે.

શ્રી ગેહલોતે સરકારી કાર્યક્રમોથી આગળ વધીને સમુદાય-આધારિત ભાગીદારી તરફ આગળ વધવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. 

સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ રાજ્યમંત્રી શ્રી બી.એલ. વર્માએ જણાવ્યું હતું કે ચર્ચા-વિચારણાના પરિણામો રાષ્ટ્રીય કાર્ય યોજનાનો આધાર બનશે.

2. સુલભ શિષ્યવૃત્તિ, સશક્ત વિદ્યાર્થીઓ

ઉત્તર પ્રદેશ સરકારના મંત્રી શ્રી અસીમ અરુણના અધ્યક્ષપદે અને હરિયાણા સરકારના મંત્રી શ્રી કિશન કુમાર બેદીના સહ-અધ્યક્ષપદે આ સત્ર એક સંકલિત, સુલભ અને વિદ્યાર્થી-કેન્દ્રિત શિષ્યવૃત્તિ વિતરણ ઇકોસિસ્ટમ વિકસાવવા પર કેન્દ્રિત હતું.

ચર્ચાઓ અરજી પ્રક્રિયાઓને સરળ બનાવવા, કેન્દ્ર અને રાજ્યો વચ્ચે ડિજિટલ એકીકરણ સુરક્ષિત કરવા, અરજી સહાયને સરળ બનાવવા, શિષ્યવૃત્તિનું સમયસર વિતરણ અને ફરિયાદ નિવારણ પદ્ધતિઓને મજબૂત બનાવવા પર કેન્દ્રિત હતી. આવક પાત્રતા માપદંડો અને શિષ્યવૃત્તિ રકમમાં સુધારો કરવા સંબંધિત સૂચનોની પણ ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.

રાજ્યોએ ઓડિશા, ગુજરાત અને ઉત્તર પ્રદેશના સામાન્ય શિષ્યવૃત્તિ પ્લેટફોર્મ; આંધ્ર પ્રદેશનું 'વન સ્ટોપ શિષ્યવૃત્તિ પોર્ટલ'; મધ્ય પ્રદેશમાં અરજીઓની પૂર્વ-તપાસ; અને કર્ણાટક અને તમિલનાડુ દ્વારા અપનાવવામાં આવેલી સ્વચાલિત મંજૂરી પ્રણાલીઓ સહિત અનેક સફળ પહેલો પર પ્રકાશ પાડ્યો.

ચર્ચાઓમાં ટેકનોલોજી-સક્ષમ સેવા વિતરણ, આંતર-સરકારી સંકલન અને પારદર્શક પ્રક્રિયાઓના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો જેથી લાયક વિદ્યાર્થીઓને સમયસર અને મુશ્કેલી-મુક્ત રીતે શિષ્યવૃત્તિ સહાય મળે.

૩. શરુઆતી પહેલ અને દિવ્યાંગતાના ભારણને ઘટાડવું

બિહાર સરકારના મંત્રી ડૉ. શ્વેતા ગુપ્તાની અધ્યક્ષતામાં અને મિઝોરમ સરકારના મંત્રી શ્રીમતી પી. લાલરિનપુઈની સહ-અધ્યક્ષતામાં આ સત્રનો ઉદ્દેશ્ય વિકાસલક્ષી વિલંબ અને દિવ્યાંગતા ધરાવતા બાળકો માટે પ્રારંભિક ઓળખ, સમયસર મૂલ્યાંકન અને હસ્તક્ષેપોને મજબૂત બનાવવાનો હતો.

મુખ્ય પ્રાથમિકતાઓમાં આરોગ્ય, પોષણ, શિક્ષણ અને દિવ્યાંગતા સંબંધિત સેવાઓ વચ્ચે સંકલનને મજબૂત બનાવવાનો સમાવેશ થાય છે; ટેલિ-રિહેબિલિટેશન અને મોબાઇલ આઉટરીચ સુવિધાઓનો વિસ્તાર કરવો; સંકલિત ડિજિટલ ટ્રેકિંગ સિસ્ટમ્સનો વિકાસ કરવો; અને પ્રશિક્ષિત માનવ સંસાધનોની ઉપલબ્ધતામાં વધારો કરવો.

પશ્ચિમ બંગાળે તેનું SAMSPARSH મોડેલ રજૂ કર્યું, જે 20-પોઇન્ટ પ્રશ્નાવલી દ્વારા ઓટીઝમ સ્પેક્ટ્રમ ડિસઓર્ડર (ASD) માટે સમુદાય-સ્તરની તપાસની સુવિધા આપે છે.

ડૉ. ગુપ્તાએ ભાર મૂક્યો કે દિવ્યાંગતાના ભારણને ઘટાડવા અને પાયાના સ્તરે લાભાર્થીઓ સુધી સહાય પહોંચે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે હાલની સેવાઓની પ્રારંભિક ઓળખ અને એકીકરણ મહત્વપૂર્ણ છે.

શ્રીમતી લાલરિનપુઇએ માતાપિતાની જાગૃતિ, સતત ફોલો-અપ અને પરિવારો, સંસ્થાઓ અને સેવા પ્રદાતાઓ વચ્ચે વહેંચાયેલ જવાબદારીના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. 

4. વિકસિત ભારત માટે સુગમ્ય ભારત

ચોથા વિષયગત સત્ર આયોજનના તબક્કાથી જ જાહેર માળખાગત સુવિધાઓ, પરિવહન પ્રણાલીઓ અને ડિજિટલ સેવાઓમાં સાર્વત્રિક સુલભતા અને સમાવિષ્ટ ડિઝાઇનને મુખ્ય પ્રવાહમાં લાવવા પર કેન્દ્રિત હતું. ચર્ચાઓમાં નિયમિત સુલભતા ઓડિટ, અસરકારક દેખરેખ પદ્ધતિઓ અને જાહેર સુવિધાઓની ડિઝાઇન અને મૂલ્યાંકનમાં અપંગ વ્યક્તિઓની સક્રિય ભાગીદારીની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.

વિવિધ રાજ્યોએ ઘણા સારા ઉદાહરણો રજૂ કર્યા. આમાં કેરળમાં કોચી મેટ્રો અને વોટર મેટ્રોનો સમાવેશ થાય છે, જેમાં ભારતીય સાંકેતિક ભાષામાં તાલીમ પામેલા સ્ટાફ છે અને સુલભ સુવિધાઓ ધરાવે છે; ચેન્નાઈ એગ્મોર અને તમિલનાડુમાં ઉપનગરીય રેલવે સ્ટેશનો પર સુલભતામાં સુધારો, જેમ કે બ્રેઇલ-સક્ષમ લિફ્ટ, ટેક્ટાઇલ પાથવે અને ઇન્ડક્શન લૂપ્સ; ગોવામાં પ્રવાસી-મૈત્રીપૂર્ણ જગ્યાઓ; ગુજરાતમાં અમદાવાદ જનમાર્ગ બસો, જેમાં પ્લેટફોર્મ-લેવલ બોર્ડિંગ છે; અને આસામની શાળાઓમાં ફરજિયાત અવરોધ-મુક્ત માળખાગત સુવિધા સામેલ છે. 

સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ રાજ્યમંત્રી શ્રી બી. એલ. વર્માએ ભાર મૂક્યો કે 2047 સુધીમાં વિકસિત ભારતના રાષ્ટ્રીય દ્રષ્ટિકોણના સંદર્ભમાં, સુલભતા એ વધારાની સુવિધા નથી, પરંતુ સમાન તકો અને ગૌરવપૂર્ણ જીવનનો પાયો છે.

ગોવાના મંત્રી શ્રી સુભાષ ફલદેસાઈએ ભાર મૂક્યો કે સુલભતાને ડિઝાઇન અને આયોજનના તબક્કે સમાવિષ્ટ કરવી જોઈએ, પછીથી સુધારણા નહીં.

આસામે સમર્પિત રાષ્ટ્રીય મિશન, જિલ્લા-સ્તરીય દેખરેખ અને સુલભતા આવશ્યકતાઓનું પાલન ન કરવા બદલ યોગ્ય દંડ માટેના પ્રસ્તાવો પર ભાર મૂક્યો હતો. 

જ્ઞાન-વહેંચણી અને શ્રેષ્ઠ પ્રથાઓ પ્રદર્શન

પૂર્ણ સત્રો દરમિયાન, નિષ્ણાતો ડૉ. વર્ષા ગથુ (અગાઉ AYJNISHD ના) અને પ્રો. જે. એસ. ઠાકુર (PGIMER) એ રાષ્ટ્રીય નીતિઓ તેમજ યુએસ, ઓસ્ટ્રેલિયા, સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડ, આઇસલેન્ડ, થાઇલેન્ડ અને આફ્રિકન યુનિયનની વૈશ્વિક શ્રેષ્ઠ પ્રથાઓ રજૂ કરી હતી. 

સુષ્મા સ્વરાજ ભવનમાં આયોજિત પ્રદર્શનમાં બંને વિભાગોની યોજનાઓ, પહેલો, સફળતાની વાર્તાઓ, ડિજિટલ એપ્લિકેશનો અને પોર્ટલ પ્રદર્શિત કરવામાં આવ્યા હતા, જેનાથી સહભાગીઓને નવીન પગલાં અને સેવા વિતરણના અસરકારક મોડેલોને સમજવાની તક મળી હતી.

સમાવિષ્ટ અને સશક્ત ભારત માટે નવી પ્રતિબદ્ધતા

આ ચર્ચાઓ કેન્દ્ર-રાજ્ય સહયોગ, સંસ્થાકીય સહયોગ અને નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં સંમત મુદ્દાઓને અમલમાં મૂકવા માટે નવી પ્રતિબદ્ધતામાં પરિણમી હતી. 

સમિટે નીતિગત પ્રાથમિકતાઓને સંકલિત કાર્યવાહીમાં રૂપાંતરિત કરવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડ્યું; રાજ્ય-સ્તરીય પ્રથાઓનો સફળ ઉપયોગ અને સામૂહિક જવાબદારી દ્વારા અમલીકરણના અંતરને દૂર કરવામાં આવી.

ડ્રગની માંગમાં ઘટાડો, શૈક્ષણિક તકોની સમાન પહોંચ, અપંગ વ્યક્તિઓ માટે સમયસર સહાય અને બધા માટે સુલભતા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને, "સમાવેશક નીતિ ઠરાવ 2026" એ "વિકસિત ભારત @ 2047" ના વિઝનને અનુરૂપ, સમાવિષ્ટ, સશક્ત, સુલભ અને નશામુક્ત ભારત બનાવવા માટે સરકારની પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરી હતી. 

 

SM/DK/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad   Image result for facebook icon /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com


(રીલીઝ આઈડી: 2338880) મુલાકાતી સંખ્યા : 12
આ રીલીઝ વાંચો: English , हिन्दी , Kannada