કેન્સરની સસ્તી દવાઓ: નવી માર્જિન મર્યાદાનો દર્દીઓ માટે શું અર્થ છે?

દરેક પરિવાર માટે પોષણક્ષમ, ગુણવત્તાયુક્ત કેન્સરની સારવાર ભારત સરકારની પ્રાથમિકતા છે. 17 ઓક્ટોબર, 2026 ના રોજ, નેશનલ ફાર્માસ્યુટિકલ પ્રાઇસિંગ અથોરિટી (NPPA) એ પેટન્ટ દવાઓ સહિત 137 નોન-શિડ્યુલ્ડ કેન્સર વિરોધી દવાઓ પરનું ટ્રેડ માર્જિન મહત્તમ છૂટક કિંમત (MRP) ના 30% સુધી મર્યાદિત કર્યું છે. સુધારેલી કિંમતો 9 નવેમ્બર, 2026થી અમલમાં આવે છે. 4 નવેમ્બર, 2026 સુધીમાં, 70 કંપનીઓએ 120 દવાઓ માટે સુધારેલી MRPની જાણ કરી છે, જેમાં સૌથી વધુ ઘટાડો 96.45% છે અને અંદાજિત બચત રૂ. 3,357.49 કરોડ છે. MRPમાં ઘટાડો સરેરાશ 20% થી 70% છે.

કેન્સરની દવાઓની કિંમતોમાં સરેરાશ 20% થી 70%નો ઘટાડો

ભારતમાં કેન્સરની સારવારને વધુ પોષણક્ષમ બનાવવા માટે સરકારે દેશભરની રિટેલ અને હોસ્પિટલ ફાર્મસીઓમાં ફાર્માસ્યુટિકલ સપ્લાય ચેઇન પરના અત્યાધુનિક માર્જિનને મર્યાદિત કર્યા છે.

• કંપનીઓએ MRP માં સરેરાશ 20% થી 70% ના ઘટાડાની જાણ કરી છે. સૌથી વધુ નોંધાયેલો ઘટાડો 96.45% હતો (4 નવેમ્બર, 2026 સુધીમાં).
• આ MRP (મહત્તમ છૂટક કિંમત)માં કરવામાં આવેલા ઘટાડાને કારણે અંદાજિત બચત રૂ. 3,357.49 કરોડ થવાનો અંદાજ છે (4 નવેમ્બર, 2026 સુધી). આ અંદાજ એપ્રિલ 2025થી માર્ચ 2026 દરમિયાન વેચાયેલા જથ્થા પર મૂળ અને સુધારેલી કિંમતો વચ્ચેના તફાવતના આધારે ગણવામાં આવ્યો છે.
• આ મર્યાદા (cap) ખરીદ કિંમત અને કેન્સર વિરોધી દવાઓની મહત્તમ છૂટક કિંમત (MRP) વચ્ચેના તફાવત વિશે રાજ્ય સત્તાવાળાઓ, દર્દીઓ અને નાગરિક સમાજ દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલી ચિંતાઓનો જવાબ આપે છે.
• ગ્રાહકો NPPA વેબસાઇટ અને સત્તાવાર ફાર્મા સહી દામ (Pharma Sahi Daam) મોબાઇલ એપ્લિકેશન બંનેનો ઉપયોગ કરીને કિંમતો ચકાસી શકે છે.
• નવી કિંમતો માર્ચ 2026 ની ડિસ્ટ્રિબ્યુટર કિંમત પરથી તૈયાર કરવામાં આવી છે.

ટ્રેડ માર્જિન શું છે?

ટ્રેડ માર્જિન એ કિંમત વચ્ચેનો તફાવત છે જે ઉત્પાદક સ્ટોકિસ્ટ/ડિસ્ટ્રિબ્યુટર પાસેથી વસૂલે છે અને માલ અને સેવા કર (GST) સિવાય દર્દી દવા માટે ચૂકવે છે તે સર્વોચ્ચ કિંમત (MRP) છે. જ્યારે આ ટ્રેડ માર્જિન ખૂબ વધારે હોય છે, ત્યારે સપ્લાય ચેઇનમાં મોટા નફા ઉમેરવામાં આવે છે. આ દર્દીઓ માટે અંતિમ ખર્ચમાં ભારે વધારો કરે છે, જેનાથી પહેલેથી જ મોંઘી કેન્સરની દવાઓ ઉત્પાદક દ્વારા વેચવામાં આવતી કિંમત કરતા ઘણી વધુ મોંઘી બને છે.

આ ઓર્ડર માર્ચ 2026 ની તેની સરેરાશ ડિસ્ટ્રિબ્યુટર કિંમતમાંથી દરેક દવાના નવા મહત્તમ છૂટક ભાવ નક્કી કરે છે. તે કિંમતની અંદરનું ટ્રેડ માર્જિન 30% થી વધુ હોઈ શકે નહીં, અને તેની ઉપર GST ઉમેરવામાં આવે છે.

દવાઓની કિંમતોનું નિયમન કેવી રીતે થાય છે

• દર્દીઓ માટે આવશ્યક જીવન રક્ષક દવાઓને વધુ પોષણક્ષમ બનાવવા માટે, સરકાર ડ્રગ્સ (પ્રાઇસ કંટ્રોલ) ઓર્ડર (DPCO), 2013 હેઠળ દવાઓની કિંમતોનું નિયમન કરે છે.
• આ આવશ્યક વસ્તુઓ અધિનિયમના આદેશ હેઠળ છે જે દવાઓની કિંમતોનું નિયમન કરવા, પ્રોફિટિયરિંગ (નફાખોરી) અટકાવવા અને આવશ્યક સારવાર પોષણક્ષમ રહે તેની ખાતરી કરવા માંગે છે.
• DPCO, 2013 દવાઓને બે જૂથોમાં મૂકે છે:
  • શિડ્યુલ્ડ દવાઓ: આ તે દવાઓ છે જે DPCO, 2013 ના પ્રથમ અનુસૂચિમાં સામેલ છે, જે નેશનલ લિસ્ટ ઓફ એન્સેન્શિયલ મેડિસિન (NLEM), 2022 છે. સરકાર તેમાંથી દરેક માટે ટોચ મર્યાદા કિંમત નક્કી કરે છે. NLEM 2022 માં 388 દવાઓની સૂચિ છે, જેમાંથી 63 કેન્સર વિરોધી દવાઓ છે.
  • નોન-શિડ્યુલ્ડ (બિન-અનુસૂચિત) દવાઓ: આ તે દવાઓ છે જે DPCO, 2013 ના પ્રથમ અનુસૂચિમાં સામેલ નથી. નિશ્ચિત સેલિંગ પ્રાઈસ ધરાવતી શિડ્યુલ્ડ દવાઓથી વિપરીત, આનું નિયમન પ્રાઇસ મોનિટરિંગ દ્વારા થાય છે: DPCO, 2013 ની ફકરા 20 હેઠળ, ઉત્પાદક બાર મહિનામાં MRP માં 10% થી વધુ વધારો કરી શકશે નહીં, અને જ્યાં વધારો 10% થી આગળ વધી જાય, ત્યાં આગામી બાર મહિના માટે કિંમત 10% ના સ્તર પર પાછી આવવી જ જોઇએ.
• આ સુનિશ્ચિત આવશ્યક દવાઓ ઉપરાંત ઊંચા ભાવોને પહોંચી વળવા માટે, સરકારે 2019 માં ટ્રેડ માર્જિન રેશનલાઇઝેશન (TMR) હસ્તક્ષેપ શરૂ કર્યો જેમાં 42 બિન-શિડ્યુલ્ડ કેન્સર વિરોધી દવાઓનો સમાવેશ થયો, જેનાથી દર્દીઓના ખર્ચમાં સફળતાપૂર્વક ઘટાડો થયો.
• આના પર આધાર રાખીને, અને ઊંચા માર્ક-અપ અને રિટેલ અને હોસ્પિટલ કિંમતો વચ્ચેના તફાવત દર્શાવતા બજાર ડેટા પર, સરકારે DPCO, 2013 ના ફકરા 19 હેઠળ તેની અસાધારણ જાહેર-હિતની સત્તાઓનો ઉપયોગ કર્યો. સ્વાસ્થ્ય સેવાઓના ડિરેક્ટોરેટ જનરલ હેઠળ રચાયેલી નિષ્ણાત સમિતિની ભલામણ પર, ઓથોરિટીએ 17 ઓક્ટોબર, 2026 ના તેના ઓર્ડર દ્વારા 137 બિન-અનુસૂચિત કેન્સર વિરોધી દવાઓને (પેટેન્ટેડ સહિત) ટ્રેડ માર્જિન રેશનલાઇઝેશન હેઠળ લાવી.

નેશનલ લિસ્ટ ઓફ એન્સેન્શિયલ મેડિસિન શું છે?

 નેશનલ લિસ્ટ ઓફ એન્સેન્શિયલ મેડિસિન (NLEM) એ ભારત માટે જરૂરી, ઉચ્ચ-પ્રાથમિકતાવાળી દવાઓની સત્તાવાર સૂચિ છે. તેનું નવીનતમ સંશોધન, NLEM 2022, સરકારના “સબકો દવાઇ, સસ્તી દવાઇ” (દવા દરેક માટે, પોષણક્ષમ દવા) ના વિઝન હેઠળ કેન્દ્રીય સ્વાસ્થ્ય મંત્રી ડૉ. મનસુખ માંડવિયા દ્વારા 13 સપ્ટેમ્બર, 2022 ના રોજ રિલીઝ કરવામાં આવ્યું હતું.

ઇતિહાસ: પ્રથમ 1996 માં બનાવવામાં આવ્યું, પછી 2003, 2011, 2015 અને 2022 માં અપડેટ કરવામાં આવ્યું.

કોણે બનાવ્યું: ડોક્ટરો, વૈજ્ઞાનિકો, ઉદ્યોગ નિષ્ણાતો સાથે વાત કર્યા પછી અને WHOના ધોરણો તપાસ્યા પછી સ્ટેન્ડિંગ નેશનલ કમિટી ઓન મેડિસિન (SNCM) નામના નિષ્ણાત પેનલ દ્વારા.

સૂચિ કેમ મહત્વપૂર્ણ છે

• નીચા ખર્ચ: પરિવારો માટે ખિસ્સામાંથી થતા તબીબી ખર્ચને ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.
• સારી સ્વાસ્થ્ય સેવા: દવાઓ સુરક્ષિત, અસરકારક અને સારી ગુણવત્તાવાળી છે તેની ખાતરી કરે છે.
• સારું આયોજન: સરકારી ખરીદી, હોસ્પિટલ બજેટ, આરોગ્ય વીમો અને તબીબી વિદ્યાર્થીઓ માટે તાલીમનું માર્ગદર્શન કરે છે.

ઓર્ડર પાછળની કાનૂની સત્તા: DPCO, 2013 નો ફકરો 19

• સરકાર માટે વિશેષ સત્તાઓ: અસાધારણ સંજોગોમાં, સરકાર પ્રમાણભૂત નિયમો ઉપરાંત જાહેર હિતમાં કામ કરી શકે છે.
• કિંમતો સેટ કરવી અથવા બદલવી: સરકાર પાસે લાંબા સમય સુધી જરૂરી લાગે તેટલા સમય માટે કોઈપણ દવા માટે મહત્તમ વેચાણ કિંમત અથવા રિટેલ કિંમત નક્કી કરવાની સત્તા છે.
• પહેલેથી જ નિશ્ચિત કિંમત બદલવી: જો કિંમત પહેલેથી જ નક્કી કરવામાં આવી હોય, તો સરકાર જથ્થાબંધ ભાવ સૂચકાંક સાથે જોડાયેલા સામાન્ય વાર્ષિક સંશોધનની રાહ જોયા વિના, તેને સીધી વધારી કે ઘટાડી શકે છે.

નવો ઓર્ડર કેન્સરની દવાઓ પરના ટ્રેડ માર્જિનને કેવી રીતે મર્યાદિત કરે છે

1. મહત્તમ છૂટક કિંમતના 30% પર ટ્રેડ માર્જિન મર્યાદિત: ટ્રેડ માર્જિન (ઉત્પાદક ડિસ્ટ્રિબ્યુટર પાસેથી શું વસૂલે છે અને દર્દી શું ચૂકવે છે તેની વચ્ચે ઉમેરાયેલ માર્ક-અપ) 30% થી વધુ હોઈ શકે નહીં.
2. તમામ સંસ્કરણોને લાગુ પડે છે: આ નિયમ નીચે સૂચિબદ્ધ તમામ કેન્સર વિરોધી દવાઓને લાગુ પડે છે, તેમનો ડોઝ કે સ્વરૂપ ગમે તે હોય (ગોળીઓ, ઇન્જેક્શન અને તેના જેવા) અને ભલે તે એકલા વેચાતા હોય કે સંયોજનમાં.
3. માર્ચ 2026 ની કિંમતો પર આધારિત: આ ગણતરી માટે પ્રારંભિક કિંમત માર્ચ 2026 સુધીની ડિસ્ટ્રિબ્યુટર કિંમત (પ્રાઇસ ટુ સ્ટોકિસ્ટ/ડિસ્ટ્રિબ્યુટર) હોવી આવશ્યક છે.

નવી મહત્તમ છૂટક કિંમત (MRP) ની ગણતરી કેવી રીતે થાય છે

ઓર્ડર દર્દી પાસેથી વસૂલવામાં આવતી મહત્તમ છૂટક કિંમત માટેનું સૂત્ર નક્કી કરે છે:

ઓર્ડર દ્વારા આવરી લેવાયેલ કેન્સર વિરોધી દવાઓ

સોર્સ: રસાયણ અને ખાતર મંત્રાલય, NPPA ઓર્ડર S.O. 5690(E) તારીખ 17 ઓક્ટોબર, 2026

દર્દીઓ અને કંપનીઓ માટે શું બદલાય છે

• ઉત્પાદકોએ માર્ચ 2026ની તેમની સરેરાશ ડિસ્ટ્રિબ્યુટર કિંમતોનો ઉપયોગ કરીને તેમની મહત્તમ છૂટક કિંમતોની પુનઃગણના કરવી આવશ્યક છે. દર્દી સહાય પ્રોગ્રામ્સ હેઠળ આપવામાં આવતી મફત દવાઓ અને સીધા સરકારી વેચાણ આ ગણતરીમાં ગણાતા નથી.
• નવી નીચી કિંમતો 9 નવેમ્બર, 2026 ના રોજ અમલમાં આવશે. જે દવાઓ નવી કિંમતના સ્તર કરતાં પહેલેથી જ સસ્તી છે તેમને વધુ મોંઘી બનાવી શકાતી નથી.
• કંપનીઓએ તેમની સુધારેલી કિંમતો વિશે NPPA ને જાણ કરવી પડશે. તેમણે અખબારોમાં કિંમત ઘટાડા અંગે પણ પ્રકાશિત કરવું પડશે, તેને તેમની વેબસાઇટ્સ પર પોસ્ટ કરવું પડશે અને તમામ રિટેલર્સ અને હોસ્પિટલો સાથે શેર કરવું પડશે.
• NPPA એ આ દવાઓની સુધારેલી કિંમતો તેની વેબસાઇટ પર મૂકી છે, અને જ્યારે કંપનીઓ તેમની સુધારેલી કિંમતો સબમિટ કરે છે ત્યારે સૂચિ અપડેટ કરવામાં આવે છે.
• 4 નવેમ્બર, 2026 સુધીમાં, 70 કંપનીઓએ 120 દવાઓના 1,136 સ્ટોક કીપિંગ યુનિટ્સ (SKUs) ને આવરી લેતા સુધારેલા MRP ની જાણ કરી છે.
• કંપનીઓને પરવાનગી વગર દવાઓનું ઉત્પાદન બંધ કરવાની મંજૂરી નથી, અને તેમણે દવાનું ઉત્પાદન સંપૂર્ણપણે બંધ કરતા પહેલા 6 મહિનાની નોટિસ આપવી પડશે.
• હોસ્પિટલો અને કેમિસ્ટોએ નવી કિંમતો સ્પષ્ટપણે પ્રદર્શિત કરવી પડશે. કોઈપણ કંપની જે તેની કિંમતો ઘટાડતી નથી તેણે વ્યાજ સાથે વધુ વસૂલવામાં આવેલી રકમ જમા કરાવવી પડશે.

કેન્સરની સારવાર માટે સરકાર તરફથી વધુ વ્યાપક સહાય

કેન્સરની સારવાર માટે વ્યાપક સરકારી સહાય સામાન્ય જનતા માટે પોષણક્ષમ કેન્સર સંભાળ સારવાર, સ્ક્રીનિંગ અને દવાઓ પૂરી પાડવા માટે સરકાર વિવિધ આરોગ્ય કાર્યક્રમો ચલાવે છે.

AB-PMJAY: કેન્સરની સારવાર સહિત કેશલેસ હોસ્પિટલ કેર

• ભારત સરકાર, આયુષ્માન ભારત પ્રધાનમંત્રી જન આરોગ્ય યોજના (AB-PMJAY) દ્વારા સમાજના સૌથી ગરીબ 40% પરિવારો અને 70 વર્ષ અને તેથી વધુ ઉદંમરના તમામ વરિષ્ઠ નાગરિકોને પ્રતિ પરિવાર દીઠ વર્ષે રૂ. 5 લાખ પ્રદાન કરે છે.
• આ યોજનાએ 30 જૂન, 2026 સુધીમાં રૂ. 1.92 લાખ કરોડની કિંમતના 12.69 કરોડ હોસ્પિટલમાં એડમિશન અધિકૃત કર્યા છે.
• આ યોજના એમ્પેનલ્ડ જાહેર અને ખાનગી હોસ્પિટલો દ્વારા મેડિકલ ઓન્કોલોજી, સર્જિકલ ઓન્કોલોજી અને રેડિયેશન ઓન્કોલોજી સહિત 27 તબીબી વિશેષતાઓમાં 1,961 પ્રક્રિયાઓ માટે કેશલેસ સારવારને આવરી લે છે.
• યોજના હેઠળ, મેડિકલ ઓન્કોલોજી માટે આશરે રૂ. 2,926 કરોડની કિંમતના 19.5 લાખ એડમિશન અધિકૃત કરવામાં આવ્યા છે (4 નવેમ્બર, 2026 સુધીમાં).

NP-NCD: સ્ક્રીનિંગથી લઈને સારવાર સુધી કેન્સરની સંભાળ

• સરકાર, તેના નેશનલ પ્રોગ્રામ ફોર ધ પ્રિવેન્શન એન્ડ કંટ્રોલ ઓફ નોન-ક્યુમ્યુનિકેબલ ડિસીઝ (NP-NCD) દ્વારા, જે નેશનલ હેલ્થ મિશનનો પણ એક ભાગ છે, કેન્સર સહિતના બિન-ચેપી રોગો માટે ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, માનવ સંસાધન વિકાસ, સ્ક્રીનિંગ, વહેલું નિદાન, રેફરલ, સારવાર અને સ્વાસ્થ્ય પ્રમોશનને મજબૂત બનાવે છે.
• NP-NCD હેઠળ:
  • કેન્સરના દર્દીઓ માટે 770 ડિસ્ટ્રિક્ટ NCD ક્લિનિક્સ અને કમ્યુનિટી હેલ્થ સેન્ટર્સ ખાતે 6,410 NCD ક્લિનિક્સ અને 524 ડે કેર કેન્સર સેન્ટર્સ સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા છે.
• કેન્સરની સારવારના ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને મજબૂત કરવા માટે, સરકાર દેશભરમાં ગુણવત્તાયુક્ત કેન્સર સંભાળની સમાન પહોંચને સુધારવા માટે સ્ટેટ કેન્સર ઇન્સ્ટિટ્યુટ્સ (SCIs), સ્ટ્રેન્થનિંગ ઓફ ટર્શરી કેર કેન્સર ફેસિલિટીઝ સ્કીમ હેઠળ ટર્શરી કેર કેન્સર સેન્ટર્સ (TCCCs) અને NP-NCD હેઠળ DCCCs ની સ્થાપનાને સમર્થન આપી રહી છે.
  • ટર્શરી કેન્સર કેરને મજબૂત કરવા માટે દેશભરમાં 19 સ્ટેટ કેન્સર ઇન્સ્ટિટ્યુટ્સ (SCIs) અને 20 ટર્શરી કેન્સર સેન્ટર્સ (TCCCs) ને મંજૂરી આપવામાં આવી છે.
• વધુમાં, ટાટા મેમોરિયલ સેન્ટર (TMC) એ કેન્સરની સંભાળ પૂરી પાડવા માટે વારાણસી, વિશાખાપટ્ટનમ, ન્યુ ચંદીગઢ, ગુવાહાટી, સંગરુર અને મુઝફ્ફરપુરમાં છ હોસ્પિટલો સ્થાપી છે.
• ડાયગ્નોસ્ટિક, મેડિકલ અને સર્જિકલ સુવિધાઓ સહિત કેન્સર સારવાર સેવાઓ તમામ 22 નવી AIIMS સુધી પણ લંબાવવામાં આવી છે.
• આ ઉપરાંત, નેશનલ કેન્સર ઇન્સ્ટિટ્યુટ (NCI), ઝજ્જર અને ચિત્તરંજન નેશનલ કેન્સર ઇન્સ્ટિટ્યુટ (CNCI) ના બીજા કેમ્પસ, કોલકાતા અદ્યતન ડાયગ્નોસ્ટિક અને સારવાર સુવિધાઓ પૂરી પાડે છે.
• આ કાર્યક્રમ વસ્તી-આધારિત સ્ક્રીનિંગ, જોખમી પરિબળો પર જાગૃતિ ઉત્પન્ન કરવા અને ભારતીય તબીબી અનુસંધાન પરિષદ (ICMR) ના નેશનલ કેન્સર રજૂઆત પ્રોગ્રામ (NCRP) દ્વારા કેન્સર સર્વેલન્સને મજબૂત કરવા માટે પણ સમર્થન આપે છે.

પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રો પર સામાન્ય કેન્સર માટે સ્ક્રીનિંગ

• આયુષ્માન આરોગ્ય મન્દિરો, જે દેશભરના પ્રાથમિક સ્વાસ્થ્ય કેન્દ્રો છે, તે તેમના સમુદાયોમાં કેન્સર સ્ક્રીનિંગ પણ પ્રદાન કરે છે.
• દેશભરમાં 1.86 લાખથી વધુ આયુષ્માન આરોગ્ય મન્દિરો (AAMs) કાર્યરત છે (12 ઓગસ્ટ, 2026 સુધીમાં). તેઓ અન્ય પ્રાથમિક સ્વાસ્થ્ય સેવાઓમાં, 30 વર્ષથી વધુ ઉંમરના લોકો માટે સામાન્ય કેન્સર (મુખ, સ્તન અને ગર્ભાશયના મુખનું) માટે સ્ક્રીનિંગ કરે છે.
• નિવારણ, નિયંત્રણ અને સ્ક્રીનિંગ સેવાઓ માન્યતા પ્રાપ્ત સામાજિક સ્વાસ્થ્ય કાર્યકરો (ASHAs) અને સહાયક નર્સ મિડવાઇવ્સ (ANMs) જેવા પ્રશિક્ષિત ફ્રન્ટલાઈન કામદારો દ્વારા પ્રદાન કરવામાં આવે છે.
• જુલાઈ 2026 સુધીમાં કરવામાં આવેલ સ્ક્રીનિંગ:
  • મોંઢાનું કેન્સર: 36.11 કરોડ
  • સ્તન કેન્સર: 16.94 કરોડ
  • ગર્ભાશયના મુખનું કેન્સર: 9.31 કરોડ

ગર્ભાશયના મુખના કેન્સરને રોકવા માટે મફત HPV રસીકરણ

• તમામ 36 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં 14 વર્ષની વયની આશરે 1.2 કરોડ પાત્ર લાભાર્થી છોકરીઓ માટે દેશવ્યાપી હ્યુમન પેપિલોમાવાયરસ (HPV) રસીકરણ અભિયાન 28 ફેબ્રુઆરી, 2026 ના રોજ શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું.
• ફેબ્રુઆરી 2026 માં તેની શરૂઆત થઈ ત્યારથી અભિયાન હેઠળ ભારતે HPV રસીના 80 લાખથી વધુ ડોઝ મફતમાં આપ્યા છે (11 સપ્ટેમ્બર, 2026 સુધીમાં).

સસ્તી દવાઓના આઉટલેટ્સ: જનઔષધિ અને AMRIT

• સામાન્ય જનતા માટે કેન્સરની દવાઓ સહિતની આવશ્યક દવાઓને વધુ પોષણક્ષમ બનાવવા માટે સરકાર વિવિધ યોજનાઓ પણ ચલાવે છે.
• તેઓ કેન્સરની સસ્તી દવાઓ, સ્ટેન્ટ્સ અને ઇમ્પ્લાન્ટ્સની પહોંચમાં સુધારો કરે છે, ખિસ્સામાંથી થતા ખર્ચને ઘટાડે છે અને લાંબા ગાળાની સારવારના પાલનને સમર્થન આપે છે.

પ્રધાનમંત્રી ભારતીય જનઔષધિ પરિયોજના (PMBJP)

• PMBJP કેન્સર સહિતના તમામ મુખ્ય થેરાપ્યુટિક જૂથોને આવરી લેતી 2,110 દવાઓ અને 315 સર્જિકલ, તબીબી ઉપભોજ્ય વસ્તુઓ અને ઉપકરણોને આવરી લે છે.
• દેશભરમાં 20,149 જનઔષધિ કેન્દ્રો છે (30 જૂન, 2026 સુધીમાં).
• 2021-22 થી 2025-26 ના પાંચ નાણાકીય વર્ષોમાં, PMBJP એ દેશભરના જનઔષધિ કેન્દ્રો દ્વારા રૂ. 7,873.85 કરોડનું વેચાણ કર્યું હતું, જેનાથી નાગરિકોને આશરે રૂ. 37,200 કરોડની બચત થઈ હતી (31 માર્ચ, 2026 સુધીમાં).

સારવાર માટે પરવડે તેવી દવાઓ અને વિશ્વસનીય ઈમ્પ્લાન્ટ્સ

• AMRIT (અફોર્ડેબલ મેડિસિન્સ એન્ડ રિલાયબલ ઇમ્પ્લાન્ટ્સ ફોર ટ્રીટમેન્ટ) નો ઉદ્દેશ્ય કેન્સર, હૃદયના રોગો અને અન્ય ગંભીર બીમારીઓ માટેની દવાઓ સસ્તી કિંમતે ઉપલબ્ધ કરાવવાનો છે.
• આ પહેલ મહત્તમ છૂટક કિંમત (MRP) પર સરેરાશ 50% સુધીના ડિસ્કાઉન્ટ પર 6,500 થી વધુ દવાઓ, ઇમ્પ્લાન્ટ્સ, સર્જિકલ ઉત્પાદનો અને અન્ય આરોગ્યસંભાળ વસ્તુઓ પ્રદાન કરે છે.
• 285 AMRIT આઉટલેટ્સ 24 રાજ્યો અને ચાર કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં કાર્યરત છે.
• તેની શરૂઆતથી, AMRIT એ 8.13 કરોડથી વધુ દર્દીઓની સેવા કરી છે.
• MRP પર આશરે રૂ. 22,323 કરોડની કિંમતની દવાઓ અને આરોગ્યસંભાળ ઉત્પાદનોનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું છે, જેનાથી દર્દીઓ માટે આશરે રૂ. 10,969 કરોડની બચત થઈ છે અને તેમના ખિસ્સામાંથી થતા સ્વાસ્થ્ય ખર્ચને ઘટાડવામાં મદદ મળી છે (24 સપ્ટેમ્બર, 2026 સુધીમાં).

કેન્સર સંભાળ માટે ટેલિકન્સલ્ટેશન્સ

ખાસ કરીને દૂરના અને વંચિત વિસ્તારોમાં નિષ્ણાત સંભાળની પહોંચ સુધારવા માટે eSanjeevani પ્લેટફોર્મ દ્વારા ટેલિકન્સલ્ટેશન સેવાઓ પ્રદાન કરવામાં આવે છે. આમાં ઓન્કોલોજી કેરનો સમાવેશ થાય છે.

• 50 કરોડથી વધુ દર્દીઓએ કેન્સરની સંભાળ સહિત તમામ પ્રકારની સંભાળ માટે આ સેવાનો ઉપયોગ કર્યો છે (21 ઓક્ટોબર, 2026 સુધીમાં).

કેન્સરની સારવારને પોષણક્ષમ અને સુલભ બનાવવી

ટ્રેડ માર્જિન કેપ કેન્સરની સંભાળના દરેક તબક્કે સરકારે પહેલેથી આપેલી સહાયમાં વધારો કરે છે: આયુષ્માન આરોગ્ય મંદિરોમાં સ્ક્રીનિંગ, છોકરીઓ માટે મફત HPV રસીકરણ, AB-PMJAY હેઠળ કેશલેસ હોસ્પિટલ સારવાર, અને જનઔષધિ કેન્દ્રો અને AMRIT ફાર્મસીઓમાં સસ્તી દવાઓ. આ સાથે મળીને, આ પગલાં ગુણવત્તાયુક્ત કેન્સરની સંભાળને વધુ પરિવારોની પહોંચમાં લાવે છે, તેઓ જ્યાં રહે છે તેની નજીક લાવે છે.

સંદર્ભો

રસાયણ અને ખાતર મંત્રાલય https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2321092&reg=48&lang=2https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2324743https://nppa.gov.in/storage/uploads/tender/277271-17-10-2026.pdfhttps://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2297568&reg=3&lang=1https://nppa.gov.in/storage/uploads/pdf/DPCO-inclusive-of-all-ammendmentscompressedpdf-6f9edc1bf7c000eb02b7eee6c180b527.pdfhttps://nppa.gov.in/en/search_medicine_pricehttps://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2329698https://nppa.gov.in/storage/uploads/tender/revised-mrp-report-04112026-04-11-2026.pdfhttps://x.com/nppa_india/status/2117986916121628974https://x.com/Pharmadept/status/2117305360692466164

આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1858931&reg=48&lang=2https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2286948&reg=48&lang=2https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2294278https://dashboard.nha.gov.in/public/https://sansad.in/getFile/lsapps/loksabhaquestions/annex/188/AU931_DhFQWt.pdfhttps://elibrary.sansad.in/server/api/core/bitstreams/b3b40e24-2357-43ce-b2ec-89a9d548f521/viewhttps://www.pib.gov.in/PressReleaseDetail.aspx?PRID=2309109&reg=3&lang=1https://esanjeevani.mohfw.gov.in/https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2314433&reg=48&lang=2 પીઆઈબી બેકગ્રાઉન્ડર્સ https://www.pib.gov.in/FactsheetDetails.aspx?Id=150834&reg=5&lang=1

SM/BS/JD