વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી શ્રી પીયૂષ ગોયલે જયપુરમાં વાણિજ્ય ભવન અને ઉદ્યોગ ભવનનું ઉદ્ઘાટન કર્યું

કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી શ્રી પીયૂષ ગોયલે આજે જયપુરમાં વાણિજ્ય ભવન અને ઉદ્યોગ ભવનનું વર્ચ્યુઅલી ઉદ્ઘાટન કર્યું હતું, જે વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલય અને તેની સંલગ્ન તથા સહયોગી સંસ્થાઓના કાર્યાલયોને એક જ સ્થળે લાવવાની શરૂઆત દર્શાવે છે. આ તમામ કાર્યાલયોને એક જ છત નીચે લાવનાર જયપુર પ્રથમ શહેર અને પ્રથમ રાજ્યનું પાટનગર બન્યું છે.

આ પહેલ બદલ વાણિજ્ય વિભાગ અને ઉદ્યોગ સંવર્ધન અને આંતરિક વેપાર વિભાગ (DPIIT) ને અભિનંદન આપતાં શ્રી ગોયલે કહ્યું હતું કે આ પ્રોજેક્ટ દેશભરમાં, ખાસ કરીને દરેક રાજ્યના પાટનગરમાં આ વિભાવનાને અમલમાં મૂકવાની દિશામાં ઝડપી કાર્યવાહીની શરૂઆત સમાન હોવો જોઈએ. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ કેન્દ્રો ઉદ્યોગ અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારને ટેકો આપવા માટેના હબ તરીકે કામ કરશે અને નિકાસ, રોકાણ અને આંતરિક વેપારના સંવર્ધનને લગતી પ્રવૃત્તિઓ માટે વન-સ્ટોપ લોકેશન તરીકે કાર્ય કરશે. તેઓ વિકસિત ભારત 2047 તરફની તેમની યાત્રામાં વ્યાપાર અને ઉદ્યોગને પણ સમર્થન આપશે.

આ પહેલ સમગ્ર ઇકોસિસ્ટમની સામૂહિક પ્રતિબદ્ધતા બનવી જોઈએ તેના પર ભાર મૂકતા, શ્રી ગોયલે સરકારી કાર્યાલયો, હિતધારકો, રાજ્ય સરકારના પ્રતિનિધિઓ, નિકાસકારો, આયાતકારો, રોકાણકારો અને વ્યવસાયોની સક્રિય ભાગીદારી માટે આહ્વાન કર્યું હતું. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ઉદ્દેશ્ય માત્ર વહીવટી એકીકરણથી આગળ વધીને સેવા વિતરણમાં રૂપાંતરણ, પ્રક્રિયાઓને સરળ બનાવવા અને વેપાર કરવાનું વધુ સરળ બનાવવા તથા દેશના કાયદાઓનું પાલન કરવાનું સરળ બનાવવા સુધી વિસ્તરવો જોઈએ.

મંત્રીશ્રીએ નિર્દેશ આપ્યો હતો કે લાયસન્સ અને પરમિટ માટેની અરજીઓ, SCOMET મંજૂરીઓ અને અન્ય સેવાઓ સહિતની તમામ પ્રક્રિયાઓ સંપૂર્ણપણે ઓનલાઇન થવી જોઈએ. તેમણે દેશભરમાં ડાયરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ ફોરેન ટ્રેડ (DGFT) ના પ્રાદેશિક સત્તામંડળો (RAs) ખાતે ભૂતકાળના ડેટા અને રેકોર્ડના ડિજિટાઇઝેશન સહિત જરૂરી ડિજિટાઇઝેશન પૂર્ણ કરવા માટે 31 માર્ચ 2027 ની સમયમર્યાદા નક્કી કરી છે. 1 એપ્રિલ 2027 થી, કોઈ પણ વ્યક્તિએ આ સેવાઓ માટે કોઈ પણ કાર્યાલયની ભૌતિક મુલાકાત લેવાની જરૂર કે અપેક્ષા રહેવી જોઈએ નહીં.

તેમણે કહ્યું કે, જ્યાં મૂળ દસ્તાવેજોની ભૌતિક ચકાસણી જરૂરી હોય, ત્યાં દસ્તાવેજોની ચકાસણી અને અપલોડિંગને સરળ બનાવવા માટે કાઉન્ટર પૂરું પાડી શકાય છે. જ્યાં જરૂર હોય ત્યાં એકસાથે દસ્તાવેજોની ચકાસણી અને અપલોડિંગ સક્ષમ કરવા માટે કાર્યાલયના પ્રવેશદ્વારો પર કમ્પ્યુટર્સ પણ ઇન્સ્ટોલ કરી શકાય છે. મંત્રીશ્રીએ સ્વ-પ્રમાણપત્ર (self-certification) અને હિતધારકોમાં વધુ વિશ્વાસને પ્રોત્સાહિત કર્યો હતો, અને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે સરકારે નાગરિકો અને વ્યવસાયોમાં પોતાનો વિશ્વાસ દર્શાવવો જોઈએ.

શ્રી ગોયલે પ્રક્રિયાઓ, ફોર્મેટ અને ફોર્મ્સને સરળ બનાવવાની પણ હાકલ કરી હતી, અને વિભાગોને સંગઠનાત્મક તફાવતો (silos) ને તોડીને વ્યવસાયો અને નાગરિકો માટે વધુ સારા પરિણામો આપવા માટે સામૂહિક રીતે કામ કરવાનો આગ્રહ કર્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે આ પહેલના ઉદ્દેશ્યો હાંસલ કરવા માટે બંને વિભાગો અને મંત્રાલય હેઠળની વિવિધ સંસ્થાઓ વચ્ચે વધુ સારો સમન્વય આવશ્યક રહેશે.

મંત્રીશ્રીએ માહિતી આપી હતી કે મંત્રાલય પાસે હાલમાં આશરે 500 કાર્યાલયો અને 46 સંસ્થાઓ છે. મુંબઈમાં ECGC ના મોટા કાર્યાલય જેવા ખૂબ મોટા કેમ્પસ સિવાય, જે સ્વતંત્ર રીતે કાર્ય કરવાનું ચાલુ રાખશે, અન્ય કાર્યાલયોને એક જ સ્થળે સ્થાપના (co-location) ની વ્યવસ્થા હેઠળ લાવવામાં આવશે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે કો-લોકેટેડ કેન્દ્રો માત્ર ત્યાં ભૌતિક રીતે સ્થિત સંસ્થાઓ માટે જ સેવાઓ પૂરી પાડશે નહીં પરંતુ મંત્રાલય હેઠળની તમામ 46 સંસ્થાઓ અને વિવિધ વિભાગોમાં સેવાઓને સુવિધાયુક્ત બનાવશે.

તેમણે કહ્યું કે જ્યાં કોઈ ચોક્કસ સંસ્થાના અધિકારીઓ ભૌતિક રીતે કો-લોકેટેડ ઓફિસમાં તૈનાત ન હોય ત્યાં પણ લોકોને વીડિયો કોન્ફરન્સિંગ દ્વારા તેમની સાથે વાર્તાલાપ કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવશે. તદનુસાર, શ્રી ગોયલે નિર્દેશ આપ્યો કે દરેક કો-લોકેટેડ ઓફિસમાં પૂરતી વીડિયો કોન્ફરન્સિંગ સુવિધાઓ પૂરી પાડવામાં આવે, જેમાં ઓફિસના કદ અને જરૂરિયાતોના આધારે તેને બે કે ત્રણ કાઉન્ટર સુધી વિસ્તારવાની જોગવાઈ હોય.

મંત્રીશ્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આ કેન્દ્રોએ વધુને વધુ સુવિધા અને સંવર્ધન (facilitation and promotion) કાર્યાલયો તરીકે કાર્ય કરવું જોઈએ. તેમની ભૂમિકા રોકાણ અને વિદેશી વેપારને પ્રોત્સાહન આપવાની, માર્ગદર્શન મેળવતા લોકોને સહાય કરવાની, ભારતમાં રોકાણ આકર્ષવાની, દેશમાં મૂડી ખર્ચને પ્રોત્સાહિત કરવાની અને નિકાસને પ્રોત્સાહન આપવાની રહેશે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે તેમનો હેતુ માત્ર લાયસન્સ જારી કરવાની સુવિધા આપવા સુધી સીમિત ન હોવો જોઈએ.

શ્રી ગોયલે જણાવ્યું હતું કે કાર્યાલયોનું કો-લોકેશન, ડિજિટાઇઝેશન અને ફેસલેસ મૂલ્યાંકનનો પ્રારંભ પારદર્શિતા, જવાબદારી અને જાહેર વિશ્વાસમાં વધારો કરશે. દરેક રાજ્યમાં વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલયની એકીકૃત ઉપસ્થિતિ વ્યવસાયો અને હિતધારકોને આશ્વાસન આપશે કે તેઓ એક જ સ્થળ દ્વારા સમર્થન અને માર્ગદર્શન મેળવી શકે છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર અને વૈશ્વિક ભૂ-રાજકીય બાબતોમાં નોંધપાત્ર અસ્થિરતા અને અનિશ્ચિતતા વચ્ચે કુશળ સેવા વિતરણના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડતા, મંત્રીશ્રીએ કહ્યું કે સમય એ અત્યંત મહત્વની બાબત છે અને સફળતા માટે સ્પર્ધાત્મકતા નિર્ણાયક છે. તેમણે અધિકારીઓને દરેક કાર્યાલયનું કામગીરી સુવિધાયુક્ત, સમર્થન આપનારું, મૈત્રીપૂર્ણ અને મદદરૂપ હોય તે સુનિશ્ચિત કરવા આહ્વાન કર્યું હતું. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે કાર્યાલયોને એક જ છત નીચે લાવવાથી તેમની કામગીરીમાં તપાસ અને સંતુલન (checks and balances) સ્થાપિત કરવામાં પણ મદદ મળશે.

મંત્રીશ્રીએ દેશભરમાં હાથ ધરવામાં આવી રહેલા કામના રેન્ડમ મોનિટરિંગને સક્ષમ કરવા માટે વાણિજ્ય ભવન, નવી દિલ્હીમાં કેન્દ્રીય સર્વર સાથે જોડાયેલા CCTV કેમેરાથી દરેક કાર્યાલયને સજ્જ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે આનો ઉદ્દેશ્ય સતત મોનિટરિંગ કરવાનો નથી પરંતુ કામગીરીની દેખરેખ રાખવા અને ચોરી તથા અન્ય આવી ઘટનાઓ સામે સુરક્ષા પૂરી પાડવા માટે સમયાંતરે તપાસ કરવાનો છે.

તેમણે વધુમાં નિર્દેશ આપ્યો કે તમામ કાર્યાલયો પાસે તેમની કામગીરી માટે જરૂરી તમામ મંજૂરીઓ હોવી જોઈએ, જેમાં ફાયર બ્રિગેડની મંજૂરીઓ અને શ્રમ અને સ્થાપના ધારા (Shops and Establishments Act) હેઠળની મંજૂરીઓ સામેલ છે. કાર્યસ્થળની સુવિધાઓના મહત્વ પર ભાર મૂકતા તેમણે કહ્યું કે દરેક કાર્યાલયમાં પુરુષો અને મહિલાઓ માટે ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા શૌચાલય હોવા જોઈએ, જેમાં નાની ઓફિસોમાં જ્યાં યોગ્ય હોય ત્યાં મલ્ટી-જેન્ડર સુવિધાઓ હોવી જોઈએ. તમામ કાર્યાલયોમાં દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓ માટે પણ સુલભ શૌચાલય હોવા જોઈએ. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આ સુવિધાઓની ગુણવત્તા વાણિજ્ય ભવન, નવી દિલ્હીની સુવિધાઓની સમકક્ષ અને વધુ સારી હોવી જોઈએ, અને આ હેતુ માટે પૂરતા સંસાધનો ફાળવવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો.

શ્રી ગોયલે એ વાત પર પણ ભાર મૂક્યો હતો કે જ્યાં પણ શક્ય હોય ત્યાં ફર્નિચર અને સાધનો મોડ્યુલર હોવા જોઈએ અને ફર્નિચર, સાધનો, લાઇટિંગ અને પડદા સહિતની તમામ ખરીદી સ્થાનિક અથવા સ્વદેશી હોવી જોઈએ, સિવાય કે જ્યાં તે બિલકુલ અનિવાર્ય હોય.

મંત્રીશ્રીએ અધિકારીઓને સમયમર્યાદા વધુ ઘટાડવા માટેની શક્યતાઓ તપાસવા અને જ્યાં શક્ય હોય ત્યાં ડીમ્ડ મંજૂરીઓ (deemed approvals) લાવવા વિનંતી કરી હતી. તેમણે સચિવો, અપર સચિવો અને સંયુક્ત સચિવોને વિવિધ પ્રદેશોના હિતધારકો સાથે નિયમિતપણે વીડિયો કોન્ફરન્સ અથવા હાઇબ્રિડ બેઠકો યોજવા આહ્વાન કર્યું હતું. તેમણે કાગળનું કામ ઘટાડવા અને મંત્રાલયના કાર્યાલયોમાંથી લોકોને સેવાઓ અને પરિણામો મેળવવાનું સરળ બનાવવાના માર્ગો સતત ઓળખવાની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂક્યો હતો.

શ્રી ગોયલે કહ્યું કે આ પહેલથી બંને વિભાગોમાં અને વિવિધ આંતરિક તથા બાહ્ય હિતધારકો વચ્ચે ટીમવર્ક મજબૂત થશે, મંત્રાલયની વિવિધ પાંખો વચ્ચે સમન્વય સુધરશે અને એકંદર ઓપરેશનલ કાર્યક્ષમતા વધશે. તે મંત્રાલયને વધુ સમકાલીન અને આધુનિક બનવામાં મદદ કરશે જ્યારે તેને વિકસિત ભારત 2047 તરફની યાત્રામાં તેની ભૂમિકા માટે તૈયાર કરશે.

કેટલાંક નવા વેપાર કરારો અને નવા બજારો ખુલવાના સંદર્ભમાં મંત્રાલયની વિસ્તરતી જવાબદારીઓ પર પ્રકાશ પાડતા મંત્રીશ્રીએ કહ્યું કે ભારત વૈશ્વિક મંચ પર એક બોલ્ડ, આત્મવિશ્વાસુ અને અનસ્ટોપેબલ અર્થતંત્ર તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. તેમણે 2047 સુધીમાં USD 30 ટ્રિલિયન અર્થતંત્ર બનવાના લક્ષ્ય માટે દેશને તૈયાર કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.

મંત્રાલયની મૂળભૂત જવાબદારી ભારતના લોકો અને વ્યવસાયોની સેવા કરવાની છે તેનો પુનરોચ્ચાર કરતા શ્રી ગોયલે કહ્યું કે, જેમ પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે નાગરિક ભગવાન સમાન છે અને સરકારની જવાબદારી નાગરિકોની તે જ ભાવનાથી સેવા કરવાની છે.

SM/JY/JD