પોસ્ટેડ ઓન:
03 NOV 2026 5:50PM by PIB Ahmedabad
નીતિ આયોગ (NITI Aayog) અને IIT (ISM) ધનબાદ ખાતે ભારત સરકારના વિજ્ઞાન અને તકનીકી વિભાગ (DST) ની એક પહેલ TEXMiN (ટેકનોલોજી ટ્રાન્સલેશન રિસર્ચ પાર્ક) એ જટિલ અને વ્યૂહાત્મક ખનિજ ક્ષેત્રમાં સહયોગ મજબૂત કરવા માટે એક સંયુક્ત આશય પત્ર (Statement of Intent - SoI) પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે.
આ સહયોગનો ઉદ્દેશ્ય સ્વદેશી તકનીકી ક્ષમતાઓને આગળ ધપાવવાનો, સંશોધન અને નવીનતાને પ્રોત્સાહન આપવાનો અને ભારતમાં સ્થિતિસ્થાપક તથા ટકાઉ જટિલ ખનિજ મૂલ્ય શૃંખલાઓના વિકાસને સમર્થન આપવાનો છે. તે રાષ્ટ્રીય જટિલ ખનિજ મિશન (NCMM) ના ઉદ્દેશ્યો અને આત્મનિર્ભર તથા વિકસિત ભારતના દ્રષ્ટિકોણ સાથે સંરેખિત છે.
આ આશય પત્ર (SoI) પર નીતિ આયોગના સભ્ય પ્રો. ગોબર્ધન દાસની IIT (ISM) ધનબાદની મુલાકાત દરમિયાન હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા, જ્યાં તેમણે ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ઓફ કેમિસ્ટ્સની 45મી વાર્ષિક રાષ્ટ્રીય પરિષદના ભાગરૂપે 31 ઓક્ટોબર 2026 ના રોજ યોજાયેલી નેશનલ સિમ્પોઝિયમ ઓન ક્રિટીકલ મિનરલ્સ એન્ડ રેર અર્થ્સ (CMRE 2026) નું ઉદ્ઘાટન કર્યું હતું.
સિમ્પોઝિયમને સંબોધતા, પ્રો. દાસે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા, તકનીકી આત્મનિર્ભરતા અને ભારતના વિકસિત ભારત 2047 ના દ્રષ્ટિકોણના વ્યૂહાત્મક સક્ષમકર્તા તરીકે જટિલ ખનિજોના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. ભારતના સમૃદ્ધ મેટલર્જિકલ વારસાને ટાંકીને, તેમણે સંશોધન, નવીનતા અને ઉદ્યોગ સહયોગ દ્વારા સ્વદેશી તકનીકી ક્ષમતાઓ બાંધવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.
તેમણે ખાણ-કેન્દ્રિત અભિગમથી આગળ વધીને સંશોધન, પ્રક્રિયા, રિફાઇનિંગ, અદ્યતન સામગ્રી અને રિસાયક્લિંગને આવરી લેતી એકીકૃત મૂલ્ય શૃંખલા તરફ આગળ વધવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે કોલસાની ફ્લાય એશ, રેડ મડ, માઇન ટેલિંગ્સ અને ઇલેક્ટ્રોનિક કચરા જેવા ગૌણ સંસાધનોમાંથી જટિલ ખનિજો પુનઃપ્રાપ્ત કરવાની સંભાવનાઓ પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો, સાથે જ સંશોધનને વ્યવસાયિક રીતે સક્ષમ તકનીકોમાં રૂપાંતરિત કરવા અને ટકાઉ સંસાધન ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો.
નીતિ આયોગ અને TEXMiN વચ્ચેનો સંયુક્ત આશય પત્ર (SoI) ચાર મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં સહયોગની પરિકલ્પના કરે છે: સહયોગી સંશોધન અને તકનીકી વિકાસ; તકનીકી અને વ્યૂહાત્મક અભ્યાસ; નીતિગત અને સંસ્થાકીય સમર્થન; અને ક્ષમતા નિર્માણ તથા જ્ઞાનનું આદાન-પ્રદાન.
આ સહયોગનો ઉદ્દેશ્ય સ્વદેશી ક્ષમતાઓને મજબૂત કરવાનો, તકનીકી રૂપાંતરણને સુવિધાયુક્ત કરવાનો અને સરકાર, એકેડેમિયા, સંશોધન સંસ્થાઓ અને ઉદ્યોગ વચ્ચે વધુ મજબૂત સંબંધોને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.
આ સિમ્પોઝિયમમાં નીતિ ઘડવૈયાઓ, સંશોધકો, તકનીકી વિકાસકર્તાઓ અને ઉદ્યોગના પ્રતિનિધિઓ ભારતના જટિલ ખનિજો અને રેર અર્થ્સ ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરવા માટે વિચારમંથન કરવા એકઠા થયા હતા.
આ પહેલથી સ્થિતિસ્થાપક જટિલ ખનિજ પુરવઠા શૃંખલાઓ નિર્માણ કરવા અને તકનીકી આત્મનિર્ભરતાને આગળ ધપાવવા તરફના ભારતના પ્રયાસોમાં યોગદાન મળવાની અપેક્ષા છે.
SM/DK/JD