जनस्वास्थ्यबारे जनजाति वैद्यहरूका लागि राष्ट्रिय अभिमुखीकरण कार्यक्रम, कान्हा शान्ति वनम, हैदराबाद

नयाँ दिल्ली, 2 नोभेम्बर, 2026

जनजाति मामिला मन्त्रालयले जनजातिय स्वास्थ्य संस्थागत रूपान्तरण (जनहित) पहलअन्तर्गत, आईसीएमआर–स्वास्थ्य अनुसन्धान राष्ट्रिय संस्थान (आईसीएमआर-एनआईएचआर), भुवनेश्वरसँगको सहकार्यमा, आफ्नै प्रकारको जनस्वास्थ्यबारे आदिवासी वैद्यहरूका लागि पहिलो राष्ट्रिय अभिमुखीकरण कार्यक्रम १-२ नोभेम्बर २०२६ मा हैदराबादस्थिति कान्हा शान्ति वनममा आयोजना गरेको छ। कार्यक्रमको उद्घाटन हैदराबादको कान्हा शान्ति वनमको सभागृहमा आदिवासी मामिला मन्त्रालयका अतिरिक्त सचिव मनीष ठाकुर र आईसीएमआर-एनआईएचआर, भुवनेश्वरका निर्देशक डा. संघमित्रा पाटीले श्री बी. एम. सन्तोष, आईएएस, विशेष सचिव तथा निर्देशक, आदिवासी कल्याण, तेलङ्गाना, डा. भी. समुजवाला, निर्देशक, आदिवासी सांस्कृतिक अनुसन्धान तथा प्रशिक्षण संस्थान (टीसीआर र टीआई), तेलङ्गाना र आदिवासी मामिला मन्त्रालय र आईसीएमआर-एनआईएचआर, भुवनेश्वरका अन्य वरिष्ठ अधिकारीहरूको उपस्थितिमा गर्नुभएको थियो। जनजाति गौरव दिवस पखवाडाको पहिलो दिन यस ऐतिहासिक पहलको सुरुवातले समावेशी स्वास्थ्य र क्षमता-निर्माण कार्यक्रमहरूमार्फत भारतका आदिवासी समुदायहरूलाई सम्मान र सशक्तिकरण गर्ने साझा प्रतिबद्धतालाई जोड दिन्छ।

अभिमुखीकरण कार्यक्रमको पहिलो चरणमा भारतका नौ राज्य र केन्द्र शासित प्रदेशहरू (आन्ध्र प्रदेश, गोवा, कर्नाटक, केरलम, महाराष्ट्र, ओडिशा, तमिलनाडु, तेलङ्गाना र दादरा तथा नगर हवेली) बाट राज्य आदिवासी कल्याण विभागहरूद्वारा मनोनीत लगभग ५५० आदिवासी वैद्यहरू सहभागी भइरहेका छन्। अभिमुखीकरण कार्यक्रमको उद्देश्य आदिवासी वैद्यहरूलाई प्रमुख जनस्वास्थ्य मुद्दाहरूमा अभिमुखीकरण गर्नु र सामान्य रोगहरू, जोखिम सङ्केतहरूको प्रारम्भिक पहिचान र समयमै चिकित्सा हेरचाहका लागि उपयुक्त स्वास्थ्य संस्थानमा बिरामीलाई पठाउने प्रक्रियाबारे उनीहरूको बुझाइलाई सशक्त बनाउनु हो। यस पहलले आदिवासी समुदायहरूमा वैद्यहरूको महत्त्वपूर्ण भूमिकालाई मान्यता दिँदै, आवश्यक स्वास्थ्य अभ्यासहरूबारे उनीहरूको जागरूकता बढाउन र औपचारिक स्वास्थ्य सेवा प्रणालीसँगको सम्बन्धलाई प्रोत्साहित गर्ने प्रयास गर्दछ।

दुईदिने अभिमुखीकरण कार्यक्रमले सार्वजनिक स्वास्थ्य सरोकारहरूको विस्तृत दायरालाई सम्बोधन गर्ने तीन प्रशिक्षण मोड्युलहरू समेट्ने छ। यसमा सरुवा र भेक्टर-जनित रोग, छाला रोग, नसर्ने रोग, शारीरिक विकार र रक्त विकार, कलेजो रोग र मानसिक स्वास्थ्य अवस्थाहरू समावेश छन्। सत्रहरू सर्पको डसाइ, बिच्छीको चिलाइ र अन्य चिलाइहरू, जनावरको टोकाइ, चोटपटक, आँखा र कानका विकारहरूका लागि उपयुक्त स्वास्थ्य संस्थानमा बिरामीलाई पठाउने प्रक्रिया; मौखिक स्वास्थ्य; र नवजात शिशु र शिशु हेरचाहमा पनि केन्द्रित हुने छन्। तालिममा सिकाइलाई सुदृढ पार्न र अभिमुखीकरणको प्रभावकारितालाई मूल्याङ्कन गर्न एकीकृत अभ्यास, समीक्षा सत्रहरू, तालिमपछिको मूल्याङ्कन, र सहभागी प्रतिक्रिया पनि समावेश हुने छन्।

विभिन्न राज्यका सहभागीहरू दुईदिने कार्यक्रममा सहभागी हुने छन्, प्रभावकारी सञ्चार र सिकाइलाई सहज बनाउन क्षेत्रीय भाषाहरूमा प्रशिक्षण सत्रहरूका लागि राज्यगत व्यवस्था गरिएको छ। एम्स, आईसीएमआर, भारतीय गुणस्तर नियन्त्रण, एमएस स्वामीनाथन फाउन्डेसन, अमृता संस्थान, कोच्चि, आईआईएचएमआर, बेंगलुरु र पिरामल स्वास्थ्य, महाराष्ट्रका विज्ञहरूले वैद्यहरूका लागि सम्बन्धित भाषाहरूमा सत्रहरू प्रदान गर्ने छन्।

कार्यक्रमले जनजाती वैद्यहरूलाई आवश्यक स्वास्थ्य सरोकार र विरामीलाई उपयुक्त स्वास्थ्य संस्थानमा पठाउने अभ्यासहरूबारे अभिमुखीकरण गरेर, सूचित समुदाय-स्तरको स्वास्थ्य सहयोगलाई प्रवर्धन गर्न अनि आदिवासी समुदाय अभ्यासहरू र औपचारिक स्वास्थ्य सेवा प्रणालीबीचको सहकार्यलाई सुदृढ पार्ने प्रयास गर्दछ। एमओटीए-को सहयोगमा आईसीएमआर-एनआईएचआर, भुवनेश्वरद्वारा विकसित यो संरचित क्षमता-निर्माण मोड्युलले विशेष गरी हामीले जनजाति गौरव दिवस मनाइरहेको बेला जनजाति स्वास्थ्य सेवा अभ्यासहरूलाई औपचारिक चिकित्सा प्रणालीहरूसँग एकीकृत गर्ने प्रमुख प्रयासलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ।

कार्यक्रम २ नोभेम्बर २०२६ मा समापन समारोह र सहभागीहरूलाई प्रमाणपत्र वितरणसँगै समापन हुने छ।

******

MPS/TWB