ডি পি আই আই টি-য়ে ষ্টাৰ্টআপ সমৰ্থন, নিয়ামক সংস্কাৰ আৰু ডিজিটেল একক-উইণ্ডো ক্লিয়াৰেন্সৰ জৰিয়তে বিশ্বাস-আধাৰিত প্ৰশাসন আগবঢ়াইছে

বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰালয়ৰ উদ্যোগ আৰু আভ্যন্তৰীণ বাণিজ্যৰ প্ৰচাৰ বিভাগে (ডি পি আই আই টি) অনুমতি-আধাৰিতৰ পৰা বিশ্বাস-আধাৰিত নিয়ন্ত্ৰক পৰিকাঠামোলৈ এক ধাৰাবাহিক পৰিৱৰ্তন সাধন কৰিছে। সমগ্ৰ ষ্টাৰ্টআপ পৰিৱেশ তন্ত্ৰত সংস্কাৰ, অনুপালন হ্ৰাস, খণ্ডগত নিয়ন্ত্ৰণ, প্ৰত্যক্ষ বিদেশী বিনিয়োগ আৰু একক-উইণ্ডো ক্লিয়াৰেন্সে ব্যৱসায়ৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰক বোজা হ্ৰাস কৰিছে আৰু ব্যৱসায়িক প্ৰৱেশ, নিযুক্তি, বিনিয়োগ আৰু ডিজিটেল সেৱা প্ৰদানৰ ক্ষেত্ৰত পৰিমাপযোগ্য ফলাফল প্ৰদান কৰিছে।

ডি পি আই আই টি-য়ে ২,৫০,০৪৬ ষ্টাৰ্টআপক স্বীকৃতি প্ৰদান কৰিছে, ৭৭০ৰো অধিক জিলা আৰু ৫৬ টা উদ্যোগত ২৫.৪২ লাখৰো অধিক চাকৰি প্ৰদান সন্দৰ্ভত প্ৰতিবেদন দিছে। এই ষ্টাৰ্টআপসমূহৰ ভিতৰত ৫২ শতাংশ অ-মেট্ৰ’ চহৰৰ আৰু ৪৮ শতাংশৰ কমেও এগৰাকী মহিলা সঞ্চালক আছে। বাৰ্ষিক স্বীকৃতি ২০২৩-২৪ বিত্তীয় বৰ্ষত ৩৪,২০০ ৰ পৰা ২০২৪-২৫ বিত্তীয় বৰ্ষত ৩৬,৪৪০ লৈ বৃদ্ধি পাইছে।

ষ্টাৰ্টআপ ইণ্ডিয়া বীজ পুঁজি আঁচনিৰ অধীনত, ৩২ খন ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলত ২৪৪ টা ইনকিউবেটৰৰ জৰিয়তে ষ্টাৰ্টআপৰ বাবে ৭৭৫.৬৭ কোটি টকা অনুমোদন জনোৱা হৈছে, যাৰ ভিতৰত আছে ২,১৪৭ মহিলা নেতৃত্বাধীন ষ্টাৰ্টআপ আৰু দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় স্তৰৰ চহৰৰ ২,৩৫৬ ষ্টাৰ্টআপ। ষ্টাৰ্টআপ পুঁজিৰ অধীনত, এছ আই ডি বি আই-য়ে ১৬৬ টা বিকল্প বিনিয়োগ পুঁজি (এ আই এফ)-ক ১২,৬২৩ কোটি টকা প্ৰদান কৰিছে, যিয়ে ১,৪৭৫ ষ্টাৰ্টআপত ২৮,২৫৪ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিছে।

ষ্টাৰ্টআপৰ বাবে ক্ৰেডিট গেৰাণ্টি আঁচনিখনে ৪১,৬৩৭ লোকক নিযুক্তি দিয়া ষ্টাৰ্টআপসমূহক ১,৬৬২.৭১ কোটি টকাৰ মূল্যৰ ৫৩২টা ঋণৰ নিশ্চয়তা প্ৰদান কৰিছে। প্ৰতিজন ঋণ লওঁতাৰ বাবে গেৰাণ্টি আৱৰণ ১০ কোটি টকাৰ পৰা দুগুণ কৰি ২০ কোটি টকা কৰা হৈছে, আনহাতে ২৭টা চেম্পিয়ন খণ্ডৰ বাবে বাৰ্ষিক মাচুল ১ শতাংশলৈ হ্ৰাস কৰা হৈছে।

এঞ্জেল কৰ বিলোপ, তালিকাভুক্ত আৰু তালিকাভুক্ত নোহোৱা শ্বেয়াৰৰ বাবে দীৰ্ঘম্যাদী মূলধনৰ সমন্বয়, আৰু বীমা কোম্পানী, ই পি এফ অ’, অতিৰিক্তকালীন পুঁজি আৰু গ্ৰেচুইটি পুঁজিৰ বাবে এ আই এফ-ত বিনিয়োগ কৰাৰ অনুমতি সহ মুঠ ৬৩টা নিয়ন্ত্ৰক ব্যৱস্থাৰ সংস্কাৰ কৰা হৈছে। তদুপৰি, ৪,৪৬৭ ষ্টাৰ্টআপে ৮০-আই এ চি ধাৰাৰ যোগ্যতাৰ প্ৰমাণপত্ৰ লাভ কৰে।

পূৰ্ব-অভিজ্ঞতা, পূৰ্ব-টাৰ্ণঅভাৰ আৰু আৰ্নেষ্ট মানি ডিপ’জিট (ই এম ডি) ৰ প্ৰয়োজনীয়তা শিথিল কৰাৰ লগে লগে, চৰকাৰী ই-মাৰ্কেটপ্লেচ (জি ই এম) ত পঞ্জীয়ন কৰা ষ্টাৰ্টআপৰ সংখ্যা ২০২১ চনৰ জানুৱাৰী মাহত ৭,৯২৯ ৰ পৰা ৪৩,২৬০ লৈ বৃদ্ধি পাইছে। এই ষ্টাৰ্টআপসমূহে ৰাজহুৱা ক্ৰেতাসকলক ৬৮,১০৫ কোটি টকা মূল্যৰ ৬.২৩ লাখ অৰ্ডাৰ প্ৰদান কৰিছে। উৎসর্গীকৃত ষ্টাৰ্টআপ নীতি ২০১৬ চনত চাৰিখন ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ পৰা ৩২ লৈ সম্প্ৰসাৰিত হৈছে। ইয়াৰ উপৰিও, ১৭ খন ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলত ১০৪ খন নতুন ইনকিউবেটৰ স্থাপন কৰা হৈছে, আনহাতে টি ই জে এ এছ উদ্যোগটোৱে ২৭ খন ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ ১৩২ খন জিলাক সামৰি লৈছে।

কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰালয় আৰু ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহত মুঠ ৪৭,৯৫৭ টা অনুপালন হ্ৰাস কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ২২,২৯০টা ডিজিটাইজ কৰা হৈছে, ১৬,১৪১ টা সৰলীকৃত কৰা হৈছে, ৫,২৫৫ টা অপৰাধমূক্ত কৰা হৈছে আৰু ৪,২৭১ টা আঁতৰ কৰা হৈছে। জন বিশ্বাস আইনসমূহে কেন্দ্ৰীয় আইনৰ ৯০০ টা ব্যৱস্থাক অপৰাধমূক্ত বুলি ঘোষণা কৰিছে, য’ত ২০০৩ চনত ৪২খন আইনত ১৮৩ টা ব্যৱস্থা আৰু ২০২৬ চনত ৭৯ খন আইনত ৭১৭ টা ব্যৱস্থা আছে।

ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহে ব্যৱসায়িক সংস্কাৰ কাৰ্য্য পৰিকল্পনা (বি আৰ এ পি) ৰ সাতটা সংস্কৰণত ৯,৭০০টা সংস্কাৰ ৰূপায়ণ কৰিছে। জিলা বি আৰ এ পি-য়ে জিলা কালেক্টৰেট, উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ আৰু নগৰ স্থানীয় নিকায়লৈ ২২২টা সংস্কাৰ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছে।

ঊনত্ৰিশখন কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম আইন চাৰিটা শ্ৰম সংহিতাত একত্ৰিত কৰা হৈছে। ছাঁটাই বা বন্ধ কৰাৰ বাবে পূৰ্ব অনুমতিৰ সীমা ১০০ জন শ্ৰমিকৰ পৰা ৩০০ জনলৈ বৃদ্ধি কৰা হৈছে। বিদ্যুৎ ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ বাবে কাৰখানাসমূহৰ বাবে প্ৰযোজ্য সীমা ১০ৰ পৰা ২০জন শ্ৰমিকলৈ আৰু বিদ্যুৎ ব্যৱহাৰ নকৰাসকলৰ বাবে ২০ ৰ পৰা ৪০ জন শ্ৰমিকলৈ বৃদ্ধি কৰা হৈছে। চুক্তি-শ্ৰমিক অনুজ্ঞাপত্ৰৰ সীমা ২০ জন শ্ৰমিকৰ পৰা ৫০ জন শ্ৰমিকলৈ বৃদ্ধি কৰা হৈছে। আইনী ব্যৱস্থা গ্ৰহণৰ পূৰ্বে এতিয়া ৩০ দিনৰ কমপ্লায়েন্স জাননী বাধ্যতামূলক।

পেট্ৰ'লিয়াম আৰু বিস্ফোৰক সুৰক্ষা সংস্থা (পি ই এছ অ') ৰ দ্বাৰা জাৰী কৰা অনুজ্ঞাপত্ৰৰ বৈধতা পাঁচ বছৰৰ পৰা দহ বছৰলৈ বৃদ্ধি কৰা হৈছে, যাৰ ফলত নৱীকৰণৰ প্ৰয়োজনীয়তা হ্ৰাস পাইছে। জিলা কৰ্তৃপক্ষৰ দ্বাৰা জাৰী কৰা অনলাইন আপত্তিবিহীন প্ৰমাণপত্ৰ (এন অ’ চি) আৰু মহিলা আৰু ক্ষুদ্ৰ, লঘূ আৰু মজলীয়া উদ্যোগ (এম এছ এম ই) ৰ বাবে প্ৰদান কৰা মাচুল ৰেহাইৰ সৈতে সকলো পি ই এছ অ’ মডিউলক ৰাষ্ট্ৰীয় একক উইণ্ডো প্ৰণালী (এন এছ ডব্লিউ এছ) ৰ সৈতে ডিজিটেলাইজ আৰু একত্ৰিত কৰা হৈছে। বয়লাৰ আইন, ২০২৫-এ ঔপনিৱেশিক যুগৰ বয়লাৰ আইন, ১৯২৩-ৰ পৰিৱৰ্তন কৰিছে।

সোতৰটা খণ্ড বিদেশী প্ৰত্যক্ষ বিনিয়োগ (এফ ডি আই) ৰ বাবে স্বয়ংক্ৰিয় পথলৈ স্থানান্তৰিত হৈছে। প্ৰতিৰক্ষা খণ্ডত, নতুন ঔদ্যোগিক অনুজ্ঞাপত্ৰৰ বাবে স্বয়ংক্ৰিয় পথৰ অধীনত এফ ডি আইৰ সীমা ৪৯ শতাংশৰ পৰা ৭৪ শতাংশলৈ বৃদ্ধি কৰা হৈছে। বীমাৰ ক্ষেত্ৰত এফ ডি আইৰ সীমা ২০২১ চনত ৪৯ শতাংশৰ পৰা ৭৪ শতাংশলৈ আৰু ভাৰতত তেওঁলোকৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰিমিয়াম বিনিয়োগ কৰা বীমাকৰ্তাসকলৰ বাবে ১০০ শতাংশলৈ বৃদ্ধি কৰা হয়। বিত্তীয় বৰ্ষ ২০২১-২২ৰ পৰা ২০২৪-২৫ লৈ এই খণ্ডটোৱে ৮.৭৯ বিলিয়ন মাৰ্কিন ড’লাৰ সংগ্ৰহ কৰিছে।

দূৰসংযোগ, অ-নিৰ্ধাৰিত বিমান পৰিবহণ সেৱা আৰু অসামৰিক বিমান পৰিবহণৰ ক্ষেত্ৰত স্থল পৰিচালনাৰ লগতে উপগ্ৰহৰ উপাদান নিৰ্মাণ আৰু সম্প্ৰচাৰ বিতৰণৰ ক্ষেত্ৰত স্বয়ংক্ৰিয় পথৰ অধীনত ১০০ শতাংশলৈকে এফ ডি আইৰ অনুমতি দিয়া হৈছে।

২০১৪-১৫ বিত্তীয় বৰ্ষৰ পৰা ২০২৫-২৬ বিত্তীয় বৰ্ষৰ ভিতৰত ভাৰতে ৮৪৩ বিলিয়ন আমেৰিকান ড’লাৰৰ এফ ডি আই লাভ কৰিছে, যিটো পূৰ্বৰ বাৰ বছৰত লাভ কৰা ৩১৩ বিলিয়ন আমেৰিকান ডলাৰৰ তুলনাত ১৬৯শতাংশ অধিক। ২০২৫-২৬ বিত্তীয় বৰ্ষত এই প্ৰৱাহৰ পৰিমাণ সৰ্বকালৰ সৰ্বোচ্চ ৯৪.৫৩ বিলিয়ন আমেৰিকান ডলাৰ হয়গৈ।

নেশ্যনেল ছিংগল উইণ্ড' চিষ্টেম (এন এছ ডব্লিউ এছ)-এ ১৫,৪৯,৮৫০ খন আবেদন লাভ কৰিছে, ইয়াৰে ৫,৭৬,৭৭৮ ব্যৱসায় পঞ্জীয়ন কৰিছে আৰু ৮.৫ লাখৰো অধিক অনুমোদন প্ৰদান কৰিছে।৩২৭টা কেন্দ্ৰীয় আৰু ৩,৪৫২ টা ৰাজ্যিক সেৱাৰে গঠিত এই প্লেটফৰ্মত মুঠ ৩,৭৭৯ টা সেৱা পোনপটীয়াভাৱে চলি আছে, যিটো ২০২১ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত মুকলি কৰাৰ সময়ত কেন্দ্ৰীয় অনুমোদন আৰু ১৪ খন ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। এই ব্যৱস্থাটোৱে ৩৪ খন ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল আৰু ৩২ কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰালয়/বিভাগক একত্ৰিত কৰিছে, য’ত ১৮ কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰালয়ে এন এছ ডব্লিউ এছ ব্যৱহাৰ কৰিছে।

আপোনাৰ অনুমোদন জানক (কে ৱাই এ) মডিউলে ব্যৱসায়সমূহক আৰম্ভণিতে তেওঁলোকৰ বাবে প্ৰযোজ্য কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্যিক অনুমোদন চিনাক্ত কৰিবলৈ সক্ষম কৰে, যাৰ ফলত ৮,০০০ অনুমোদনৰ দৃশ্যমানতা প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত ৫৯২ টা কেন্দ্ৰীয় আৰু ২,২৩৩টা  ৰাজ্যিক অনুমোদনৰে গঠিত মুঠ ২,৮২৫ টা অনুমোদন কে ৱাই এ-ৰ জৰিয়তে একত্ৰিত কৰা হৈছে। পুনৰাবৃত্তিমূলক তথ্য আঁতৰাবলৈ, ৮৯ টা সাধাৰণ তথ্য ক্ষেত্ৰ এতিয়া ২৮৫ টা অনুমোদনৰ ভিতৰত স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে জনবহুল হৈ পৰিছে। এই প'ৰ্টেলটো ২২ টা ভাৰতীয় ভাষাত উপলব্ধ, যিয়ে সমগ্ৰ অঞ্চলৰ উদ্যোগীসকলৰ বাবে অভিগম্যতা উন্নত কৰে।

অনুমোদনৰ পদক্ষেপসমূহ সম্পূৰ্ণৰূপে আঁতৰ কৰিবলৈও এন এছ ডব্লিউ এছ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ঔদ্যোগিক উদ্যোগী বুজাবুজি পত্ৰ (আই ই এম) এতিয়া বিভাগীয় অনুমোদনৰ প্ৰয়োজন নোহোৱাকৈ কৰ্পোৰেট পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয় (এম চি এ), সামগ্ৰী আৰু সেৱা কৰ নেটৱৰ্ক (জি এছ টি এন) আৰু অন্যান্য তথ্য ভাণ্ডাৰৰ পৰা আহৰণ কৰা তথ্য ব্যৱহাৰ কৰি স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে সৃষ্টি কৰা হয়। একেদৰে, বিদেশী পেছাদাৰীসকলৰ বাবে ই-বি ৪ উৎপাদন ভিছা পৃষ্ঠপোষকতা পত্ৰসমূহ সংশ্লিষ্ট মন্ত্ৰালয়ৰ পৰা অনুমোদনৰ প্ৰয়োজন নোহোৱাকৈ এন এছ ডব্লিউ এছ আৰু ভিছা পৰ্টেলৰ মাজত এ পি আই একত্ৰীকৰণৰ জৰিয়তে সৃষ্টি কৰা হয়।

ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহক একত্ৰিত ডিজিটেল প্লেটফৰ্ম হিচাপে ছিংগল উইণ্ড' চিষ্টেম (এছ ডব্লিউ এছ) স্থাপন আৰু শক্তিশালী কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা হৈছে যিয়ে ব্যৱসায়সমূহক নিয়ামক অনুমোদন আৰু অনুপালনৰ বাবে একক প্ৰৱেশাধিকাৰ প্ৰদান কৰে। ফ্ৰেমৱৰ্কে আন্তঃবিভাগীয় একত্ৰীকৰণ আৰু এণ্ড-টু-এণ্ড ডিজিটেল প্ৰচেছিংৰ দ্বাৰা সমৰ্থিত একক ছাইন-অন, একক ব্যৱসায়িক আই ডি, আপোনাৰ অনুমোদন জানক, সাধাৰণ আবেদন প্ৰ-পত্ৰ, অনলাইন পেমেণ্ট, পৰিদৰ্শন ব্যৱস্থাপনা, আবেদনকাৰীৰ নিৰ্দেশনা, অভিযোগ নিষ্পত্তি আৰু ৰিয়েল-টাইম ডেশ্বব’ৰ্ডৰ দৰে বৈশিষ্ট্যসমূহৰ প্ৰচাৰ কৰে।

এই পদক্ষেপসমূহৰ লক্ষ্য হৈছে পদ্ধতিগত জটিলতা হ্ৰাস কৰা, শাৰীৰিক স্পৰ্শ পইণ্ট হ্ৰাস কৰা, স্বচ্ছতা উন্নত কৰা আৰু সময়সীমাৰ ভিতৰত সেৱা প্ৰদান নিশ্চিত কৰা। একেলগে আগবঢ়াই নিলে সংস্কাৰসমূহে সৰল, ডিজিটেল আৰু কম বোজা নিয়ন্ত্ৰণৰ দিশত এক স্থিৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰে, যাৰ ফলত ব্যৱসায়বোৰ অধিক সহজে আৰম্ভ কৰিবলৈ, বৃদ্ধি কৰিবলৈ আৰু ইয়াত বিনিয়োগ কৰিবলৈ সক্ষম হয়।

***

Abhijith Narayanan/Garima Singh/ Ishita Biswas/US