DPIITએ સ્ટાર્ટઅપ સહાય, નિયમનકારી સુધારાઓ અને ડિજિટલ સિંગલ-વિન્ડો ક્લિયરન્સ દ્વારા વિશ્વાસ આધારિત શાસનને પ્રોત્સાહન આપ્યું

વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલયના ઉદ્યોગ અને આંતરિક વેપાર પ્રમોશન વિભાગ (DPIIT) એ પરવાનગી-આધારિતથી વિશ્વાસ-આધારિત નિયમનકારી માળખામાં સતત પરિવર્તન લાવ્યું છે. સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમમાં સુધારા, પાલન ઘટાડો, ક્ષેત્રીય નિયમન, વિદેશી સીધા રોકાણ અને સિંગલ-વિન્ડો ક્લિયરન્સથી વ્યવસાયો પર નિયમનકારી બોજ ઓછો થયો છે અને વ્યવસાય પ્રવેશ, રોજગાર, રોકાણ અને ડિજિટલ સેવા વિતરણમાં માપી શકાય તેવા પરિણામો મળ્યા છે.

DPIIT દ્વારા 2,50,046 સ્ટાર્ટઅપ્સને માન્યતા આપવામાં આવી છે, જેના દ્વારા 770થી વધુ જિલ્લાઓ અને 56 ઉદ્યોગોમાં 25.42 લાખથી વધુ રોજગારીનું સર્જન થયું છે. આ સ્ટાર્ટઅપ્સમાંથી, 52% નોન-મેટ્રો શહેરોના છે અને 48% માં ઓછામાં ઓછા એક મહિલા ડિરેક્ટર છે. વાર્ષિક માન્યતા FY 2023-24માં 34,200થી વધીને FY 2024-25 માં 36,440 થઈ છે.

સ્ટાર્ટઅપ ઇન્ડિયા સીડ ફંડ સ્કીમ હેઠળ, 244 ઇન્ક્યુબેટર્સ દ્વારા 32 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના 4,194 સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે ₹775.67 કરોડ મંજૂર કરવામાં આવ્યા છે, જેમાં 2,147 મહિલાઓની આગેવાની હેઠળના સ્ટાર્ટઅપ્સ અને ટિયર-II તેમજ ટિયર-III શહેરોના 2,356 સ્ટાર્ટઅપ્સનો સમાવેશ થાય છે. ફંડ ઓફ ફંડ્સ ફોર સ્ટાર્ટઅપ્સ હેઠળ, SIDBI એ 166 ઓલ્ટરનેટિવ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ફંડ્સ (AIFs)ને ₹12,623 કરોડ આપવાની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવી છે, જેણે 1,475 સ્ટાર્ટઅપ્સમાં ₹28,254 કરોડનું રોકાણ કર્યું છે.

ક્રેડિટ ગેરંટી સ્કીમ ફોર સ્ટાર્ટઅપ્સ હેઠળ 41,637 લોકોને રોજગારી આપતા સ્ટાર્ટઅપ્સને ₹1,662.71 કરોડની કિંમતની 532 લોનની ગેરંટી આપવામાં આવી છે. ઉધાર લેનાર દીઠ ગેરંટી કવર ₹10 કરોડથી બમણું કરીને ₹20 કરોડ કરવામાં આવ્યું છે, જ્યારે 27 ચેમ્પિયન સેક્ટર્સ માટે વાર્ષિક ફી ઘટાડીને 1% કરવામાં આવી છે.

એન્જલ ટેક્સ નાબૂદી, લિસ્ટેડ અને અનલિસ્ટેડ શેર્સ માટે લાંબા ગાળાના કેપિટલ ગેઇન્સ ટેક્સેશનનું સુમેળ સાધવું અને વીમા કંપનીઓ, EPFO, સુપરએન્યુએશન ફંડ્સ અને ગ્રેચ્યુઇટી ફંડ્સને AIFsમાં રોકાણ કરવાની પરવાનગી સહિત કુલ 63 નિયમનકારી સુધારાઓ સક્ષમ કરવામાં આવ્યા છે. વધુમાં, 4,467 સ્ટાર્ટઅપ્સ સેક્શન 80-IAC પાત્રતા પ્રમાણપત્ર ધરાવે છે.

પૂર્વ-અનુભવ, પૂર્વ-ટર્નઓવર અને અર્નેસ્ટ મની ડિપોઝિટ (EMD)ની જરૂરિયાતોમાં છૂટછાટ આપવા સાથે, ગવર્નમેન્ટ ઇ-માર્કેટપ્લેસ (GeM) પર નોંધાયેલા સ્ટાર્ટઅપ્સની સંખ્યા જાન્યુઆરી 2021માં 7,929 થી વધીને 43,260 થઈ ગઈ છે. આ સ્ટાર્ટઅપ્સે જાહેર ખરીદદારોને ₹68,105 કરોડના મૂલ્યના 6.23 લાખ ઓર્ડર પહોંચાડ્યા છે. સમર્પિત સ્ટાર્ટઅપ નીતિઓ 2016માં ચાર રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોથી વધીને 32 થઈ ગઈ છે. આ ઉપરાંત, 17 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં 104 નવા ઇન્ક્યુબેટર્સની સ્થાપના કરવામાં આવી છે, જ્યારે TEJAS પહેલ 27 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના 132 જિલ્લાઓને આવરી લે છે.

કેન્દ્રીય મંત્રાલયો અને રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં કુલ 47,957 કમ્પ્લાયન્સ ઘટાડવામાં આવ્યા છે. આમાંથી 22,290નું ડિજિટાઇઝેશન કરવામાં આવ્યું છે, 16,141ને સરળ બનાવવામાં આવ્યા છે, 5,255ને બિન-ગુનાહિત કરવામાં આવ્યા છે અને 4,271ને નાબૂદ કરવામાં આવ્યા છે. જન વિશ્વાસ કાયદાઓએ કેન્દ્રીય કાયદાઓની 900 જોગવાઈઓને બિન-ગુનાહિત બનાવી છે, જેમાં 2023માં 42 કાયદાઓની 183 જોગવાઈઓ અને 2026માં 79 કાયદાઓની 717 જોગવાઈઓનો સમાવેશ થાય છે.

રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોએ બિઝનેસ રિફોર્મ્સ એક્શન પ્લાન (BRAP) ની સાત આવૃત્તિઓમાં 9,700 થી વધુ સુધારાઓ અમલમાં મૂક્યા છે. ડિસ્ટ્રિક્ટ BRAP જિલ્લા કલેકટરેટ, ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટીઝ અને અર્બન લોકલ બોડીઝ સુધી 222 સુધારાઓનો વિસ્તાર કરે છે.

ઓગણત્રીસ કેન્દ્રીય શ્રમ કાયદાઓને ચાર લેબર કોડમાં એકીકૃત કરવામાં આવ્યા છે. છટણી અથવા બંધ કરવા માટેની પૂર્વ મંજૂરીની મર્યાદા 100 થી વધારીને 300 કામદારો કરવામાં આવી છે. ફેક્ટરીઓ માટે લાગુ પડવાની મર્યાદા પાવરનો ઉપયોગ કરતા એકમો માટે 10 થી વધારીને 20 કામદારો અને પાવરનો ઉપયોગ ન કરતા એકમો માટે 20 થી વધારીને 40 કામદારો કરવામાં આવી છે. કોન્ટ્રાક્ટ-લેબર લાયસન્સિંગ માટેની મર્યાદા 20 થી વધારીને 50 કામદારો કરવામાં આવી છે. કાનૂની કાર્યવાહી કરતા પહેલા હવે 30-દિવસની કમ્પ્લાયન્સ નોટિસ ફરજિયાત છે.

પેટ્રોલિયમ એન્ડ એક્સપ્લોઝિવ્સ સેફ્ટી ઓર્ગેનાઇઝેશન (PESO) દ્વારા જારી કરાયેલા લાયસન્સની વૈધતા પાંચથી વધારીને દસ વર્ષ કરવામાં આવી છે, જેથી રિન્યુઅલની જરૂરિયાત ઘટે છે. તમામ PESO મોડ્યુલોનું ડિજિટાઇઝેશન કરવામાં આવ્યું છે અને નેશનલ સિંગલ વિન્ડો સિસ્ટમ (NSWS) સાથે સંકલિત કરવામાં આવ્યું છે, જેમાં જિલ્લા સત્તામંડળો દ્વારા ઓનલાઇન નો ઓબ્જેક્શન સર્ટિફિકેટ્સ (NOCs) જારી કરવામાં આવે છે અને મહિલાઓ તેમજ સૂક્ષ્મ, લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગો (MSMEs) માટે ફીમાં છૂટછાટ આપવામાં આવે છે. બોઈલર્સ એક્ટ, 2025 એ વસાહતી યુગના બોઈલર્સ એક્ટ, 1923નું સ્થાન લીધું છે.

17 ક્ષેત્રોમાં વિદેશી સીધા રોકાણ (FDI) માટે ઓટોમેટિક રૂટ લાગુ કરવામાં આવ્યો છે. સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં, નવા ઔદ્યોગિક લાઇસન્સ માટે ઓટોમેટિક રૂટ હેઠળ FDI મર્યાદા 49% થી વધારીને 74% કરવામાં આવી છે. 2021 માં વીમા ક્ષેત્રમાં FDI મર્યાદા 49% થી વધારીને 74% અને 2026 માં 100% કરવામાં આવી છે જે વીમા કંપનીઓ ભારતમાં તેમના સંપૂર્ણ પ્રીમિયમનું રોકાણ કરે છે. નાણાકીય વર્ષ 2021-22 અને નાણાકીય વર્ષ 2024-25 વચ્ચે આ ક્ષેત્રને આશરે 8.79 અબજ અમેરિકી ડોલર FDI મળવાની ધારણા છે.

ટેલિકોમ્યુનિકેશન, નોન-શિડ્યુલ્ડ એર ટ્રાન્સપોર્ટ સર્વિસીસ, સિવિલ એવિએશનમાં ગ્રાઉન્ડ હેન્ડલિંગ, તેમજ સેટેલાઇટ ઘટકોના ઉત્પાદન અને પ્રસારણ વિતરણમાં ઓટોમેટિક રૂટ હેઠળ 100% સુધી FDI ની મંજૂરી છે.

ભારતને નાણાકીય વર્ષ 2014-15 થી નાણાકીય વર્ષ 2025-26 દરમિયાન 843 બિલિયન યુએસ ડોલરનું FDI મળ્યું, જે પાછલા બાર વર્ષમાં મળેલા 313 બિલિયન યુએસ ડોલરથી 169% વધુ છે. નાણાકીય વર્ષ 2025-26માં FDI પ્રવાહ 94.53 બિલિયન યુએસ ડોલરના સર્વકાલીન ઉચ્ચ સ્તરે પહોંચ્યો હતો.

નેશનલ સિંગલ વિન્ડો સિસ્ટમ (NSWS) ને 15,49,850 અરજીઓ મળી છે, 5,76,778 વ્યવસાયોની નોંધણી થઈ છે અને 8.5 લાખથી વધુ મંજૂરીઓ આપવામાં આવી છે. સપ્ટેમ્બર 2021માં તેના સોફ્ટ લોન્ચ સમયે 142 કેન્દ્રીય મંજૂરીઓ અને 14 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની સરખામણીમાં આ પ્લેટફોર્મ પર કુલ 3,779 સેવાઓ લાઈવ છે, જેમાં 327 કેન્દ્રીય અને 3,452 રાજ્ય સેવાઓનો સમાવેશ થાય છે. આ સિસ્ટમે 34 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો અને 32 કેન્દ્રીય મંત્રાલયો/વિભાગોને આવરી લીધા છે, જેમાં 18 કેન્દ્રીય મંત્રાલયો NSWS નો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે.

નો યોર એપ્રુવલ્સ (KYA) મોડ્યુલ વ્યવસાયોને શરૂઆતમાં જ તેમને લાગુ પડતી કેન્દ્રીય અને રાજ્યની મંજૂરીઓને ઓળખવામાં સક્ષમ બનાવે છે, જે 8,000 થી વધુ મંજૂરીઓની દ્રશ્યતા પૂરી પાડે છે. આમાંથી, 2,825 મંજૂરીઓ, જેમાં 592 કેન્દ્રીય અને 2,233 રાજ્ય મંજૂરીઓનો સમાવેશ થાય છે, KYA દ્વારા સંકલિત કરવામાં આવી છે. પુનરાવર્તિત ડેટા એન્ટ્રીને નાબૂદ કરવા માટે, 89 સામાન્ય ડેટા ફીલ્ડ્સ હવે 285 મંજૂરીઓમાં આપમેળે ભરાઈ જાય છે. પોર્ટલ 22 ભારતીય ભાષાઓમાં ઉપલબ્ધ છે, જે વિવિધ પ્રદેશોના સાહસિકો માટે સુલભતામાં સુધારો કરે છે.

મંજૂરીના પગલાંને સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરવા માટે પણ NSWSનો ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે. ઇન્ડસ્ટ્રિયલ એન્ટરપ્રિન્યોર મેમોરેન્ડમ (IEM) હવે મિનિસ્ટ્રી ઓફ કોર્પોરેટ અફેર્સ (MCA), ગૂડ્સ એન્ડ સર્વિસીસ ટેક્સ નેટવર્ક (GSTN) અને અન્ય ડેટાબેઝમાંથી મેળવેલા ડેટાનો ઉપયોગ કરીને વિભાગીય મંજૂરીની જરૂરિયાત વિના ઓટો-જનરેટ થાય છે. તેવી જ રીતે, વિદેશી વ્યાવસાયિકો માટે e-B4 પ્રોડક્શન વિઝા સ્પોન્સરશિપ લેટર્સ સંબંધિત મંત્રાલયની મંજૂરીની જરૂરિયાત વિના, NSWS અને વિઝા પોર્ટલ વચ્ચે API સંકલન દ્વારા જનરેટ થાય છે.

રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને સિંગલ વિન્ડો સિસ્ટમ્સ (SWS)ને એકીકૃત ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ તરીકે સ્થાપિત અને મજબૂત કરવા પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવ્યા છે જે વ્યવસાયોને નિયમનકારી મંજૂરીઓ અને કમ્પ્લાયન્સ માટે સિંગલ પોઇન્ટ એક્સેસ પ્રદાન કરે છે. આ માળખું સિંગલ સાઇન-ઓન, સિંગલ બિઝનેસ આઈડી, નો યોર એપ્રુવલ્સ, કોમન એપ્લિકેશન ફોર્મ્સ, ઓનલાઇન પેમેન્ટ્સ, ઇન્સ્પેક્શન મેનેજમેન્ટ, અરજદાર માર્ગદર્શન, ફરિયાદ નિવારણ અને રીઅલ-ટાઇમ ડેશબોર્ડ જેવી સુવિધાઓને પ્રોત્સાહન આપે છે, જે આંતર-વિભાગીય સંકલન અને એન્ડ-ટુ-એન્ડ ડિજિટલ પ્રોસેસિંગ દ્વારા સમર્થિત છે.

આ પહેલોનો ઉદ્દેશ્ય પ્રક્રિયાગત જટિલતા ઘટાડવાનો, ભૌતિક સંપર્ક બિંદુઓને ઓછા કરવાનો, પારદર્શિતામાં સુધારો કરવાનો અને સમયબદ્ધ સેવા વિતરણ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. એકસાથે જોવામાં આવે તો, આ સુધારાઓ વધુ સરળ, ડિજિટલ અને ઓછા બોજરૂપ નિયમન તરફ સતત સંક્રમણ દર્શાવે છે, જે વ્યવસાયોને વધુ સરળતા સાથે શરૂ કરવા, વિકાસ કરવા અને રોકાણ કરવા સક્ષમ બનાવે છે.

SM/BS/GP/JT