પોસ્ટેડ ઓન:
23 OCT 2026 8:06PM by PIB Ahmedabad
ડાયરેક્ટોરેટ ઓફ રેવન્યુ ઈન્ટેલિજન્સ (DRI) એ ‘ઓપરેશન ડીપ મેનિફેસ્ટ’ હેઠળ, પાકિસ્તાનમાં ઉત્પાદિત અથવા ત્યાંથી નિકાસ કરવામાં આવતી વસ્તુઓની આયાત પર ભારત દ્વારા લાદવામાં આવેલા પ્રતિબંધને બાયપાસ કરવાના વધુ એક પ્રયાસનો પર્દાફાશ કર્યો છે. 11 સપ્ટેમ્બરથી 22 ઓક્ટોબર 2026 વચ્ચે હાથ ધરવામાં આવેલા આ ઓપરેશન દરમિયાન આશરે 25,000 કિલોગ્રામ પાકિસ્તાની મૂળના તરબૂચના બીજનું કન્સાઇનમેન્ટ રોકવામાં આવ્યું હતું, જેને આયાત પ્રતિબંધથી બચવા માટે દુબઈ મારફતે મોકલવામાં આવ્યું હતું અને યુએઈ (UAE) મૂળના હોવાની ખોટી ઘોષણા કરવામાં આવી હતી. આ મામલે 22 ઓક્ટોબર 2026ના રોજ બે વ્યક્તિઓની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી.
ચોક્કસ બાતમીના આધારે કાર્યવાહી કરીને, ડીઆરઆઈના અધિકારીઓએ ન્હાવા શેવા બંદર (Nhava Sheva Port) મારફતે આયાત કરવામાં આવેલા અને યુએઈ-મૂળના ટેટીના બીજ તરીકે જાહેર કરાયેલા આશરે 25,000 કિલો બીજના કન્સાઇનમેન્ટની તપાસ કરી હતી. જોકે, તપાસમાં માલસામાન તરબૂચના બીજ હોવાનું બહાર આવ્યું હતું, જેમાં તેમના પાકિસ્તાની મૂળના હોવાના પુરાવા મળ્યા હતા.
પ્રાથમિક તપાસમાં માલના વાસ્તવિક મૂળને છુપાવવા માટે ઈરાદાપૂર્વક ટ્રાન્સશિપમેન્ટની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હોવાનું બહાર આવ્યું છે. બીજ શરૂઆતમાં કરાંચી બંદર, પાકિસ્તાનથી જેબેલ અલી બંદર, દુબઈ ખાતે એક જહાજ પર કન્ટેનરના એક સેટમાં મોકલવામાં આવ્યા હતા. જેબેલ અલી ખાતે ટ્રાન્સશિપમેન્ટ કર્યા પછી, માલને કન્ટેનરના બીજા સેટમાં ટ્રાન્સફર કરવામાં આવ્યો હતો અને ભારત તરફ આગળ મોકલવા માટે બીજા જહાજ પર ચઢાવવામાં આવ્યો હતો. કન્ટેનર અને જહાજોમાં ફેરફાર, ઉત્પત્તિના દેશની ખોટી ઘોષણા અને બનાવટી આયાત દસ્તાવેજોનો ઉદ્દેશ્ય કન્સાઇનમેન્ટના પાકિસ્તાની મૂળને છુપાવવાનો હતો. તપાસમાં મહત્ત્વપૂર્ણ દસ્તાવેજી પુરાવા મળ્યા છે, જેમાં પાકિસ્તાનથી દુબઈ થઈને ભારતમાં કન્સાઇનમેન્ટની હિલચાલ સ્પષ્ટપણે સ્થાપિત થાય છે, જે જાહેર કરાયેલા યુએઈ મૂળના દાવો ખોટો સાબિત કરે છે.
તપાસમાં વધુમાં બહાર આવ્યું છે કે આ આયાત બે બાબતોમાં લાગુ આયાત નીતિનું ઉલ્લંઘન કરતી હતી. પ્રથમ, 2 મે 2025 ના ડીજીએફટી (DGFT) નોટિફિકેશન નંબર 06/2025-26 હેઠળ પાકિસ્તાનમાંથી ઉદ્ભવતી અથવા નિકાસ કરવામાં આવતી તમામ વસ્તુઓની પ્રત્યક્ષ કે અપ્રત્યક્ષ આયાત કે ટ્રાન્ઝિટ પર પ્રતિબંધ છે. બીજું, 5 એપ્રિલ 2024 ના ડીજીએફટી નોટિફિકેશન નંબર 02/2023 દ્વારા 1 જુલાઈ 2024 થી ભારતમાં તરબૂચના બીજની આયાત પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે. તદનુસાર, અંદાજે ₹2.02 કરોડનું બજાર મૂલ્ય ધરાવતું આ કન્સાઇનમેન્ટ કસ્ટમ્સ એક્ટ, 1962 ની સંબંધિત જોગવાઈઓ હેઠળ 14 ઓક્ટોબર 2026 ના રોજ જપ્ત કરવામાં આવ્યું હતું.
વધુ તપાસમાં બહાર આવ્યું છે કે આયાતકારે ફેબ્રુઆરી 2026 માં તે જ દુબઈ સ્થિત સપ્લાયર પાસેથી 22,000 કિલોગ્રામ ટેટીના બીજનું અગાઉનું કન્સાઇનમેન્ટ મેળવ્યું હતું, જેમાં માલ યુએઈ-મૂળનો હોવાની ઘોષણા કરવામાં આવી હતી. પુરાવા દર્શાવે છે કે આ કન્સાઇનમેન્ટ પણ ટ્રાન્સશિપ કરવામાં આવ્યું હતું, જે જાહેર કરાયેલા ઉત્પત્તિના દેશ પર ગંભીર શંકા ઊભી કરે છે.
તપાસમાં આયાતકાર એક્સપોર્ટર કોડ (IEC) ધારકના પુત્ર અને ભત્રીજા એમ બે સંબંધિત વ્યક્તિઓની સંડોવણી બહાર આવી છે, જેઓ કથિત રીતે આ કામગીરીના વિવિધ ચરણો સંભાળી રહ્યા હતા. પુત્ર દુબઈ સ્થિત સપ્લાયર ફર્મનો માલિક અને ડિરેક્ટર છે, જ્યારે તેનો પિતરાઈ ભાઈ ભારતમાં આયાત સંબંધિત ઔપચારિકતાઓ અને સ્થાનિક વેચાણ સંભાળતો હતો. 22 ઓક્ટોબર 2026 ના રોજ બંને વ્યક્તિઓની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી.
આ ઓપરેશન ભારતના આયાત પ્રતિબંધથી બચવા માટે ત્રીજા દેશો મારફતે મોકલવામાં આવતા પાકિસ્તાની મૂળના માલસામાન સામે ડીઆરઆઈના તાજેતરના મુખ્ય અમલીકરણ પગલાંઓને અનુસરે છે. સપ્ટેમ્બર 2026 માં, ડીઆરઆઈ એ સીએફએસ અંબડ, નાસિક ખાતે 13 કન્ટેનરમાં પેક કરાયેલા 362 મેટ્રિક ટનથી વધુ પાકિસ્તાની મૂળના સૂકા ખજૂર જપ્ત કર્યા હતા, જે જેબેલ અલી, દુબઈ મારફતે ટ્રાન્સશિપમેન્ટ અને મૂળની ખોટી ઘોષણાનો પર્દાફાશ કર્યા પછી કરાયા હતા. તાજેતરમાં, ઓક્ટોબર 2026 માં, ડીઆરઆઈ એ કોલંબો, શ્રીલંકા મારફતે બનાવટી ઓરિજિન સર્ટિફિકેટ્સ અને ઇનવોઇસનો ઉપયોગ કરીને મોકલવામાં આવેલા 7,311 મેટ્રિક ટન પાકિસ્તાની મૂળના ઔદ્યોગિક/હિમાલયન રોક સોલ્ટ ધરાવતા 295 કન્ટેનરની ગેરકાયદે આયાત શોધી કાઢી હતી.
એપ્રિલ 2025 માં પહેલગામ આતંકવાદી હુમલા પછી, ભારત સરકારે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને જાહેર નીતિના હિતમાં, 2 મે 2025 ના ડીજીએફટી નોટિફિકેશન નંબર 06/2025-26 દ્વારા પાકિસ્તાનમાંથી ઉદ્ભવતા અથવા નિકાસ થતા તમામ માલની પ્રત્યક્ષ કે અપ્રત્યક્ષ આયાત અથવા ટ્રાન્ઝિટ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો.
ડીઆરઆઈ કસ્ટમ્સ ફ્રોડ અને આયાત પ્રતિબંધોને બાયપાસ કરવામાં સંકળાયેલા નેટવર્ક્સને ઓળખીને તેને તોડી પાડવા માટે અડગ છે, જેથી ભારતના વેપાર નિયંત્રણો અને આર્થિક સુરક્ષાની અખંડિતતા જળવાઈ રહે.
SM/JY/JD