“ওপৰত সৌৰ পেনেল, তলত লহপহকৈ বাঢ়ি অহা শস্য”: কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী শ্ৰী শিৱৰাজ সিং চৌহানে ভাৰত মণ্ডপমত সপ্তম এগ্ৰিভল্টায়িকছ ৱৰ্ল্ড কনফাৰেন্স উদ্বোধন কৰে

কেন্দ্ৰীয় কৃষি আৰু কৃষক কল্যাণ তথা গ্ৰামোন্নয়ন মন্ত্ৰী শ্ৰী শিৱৰাজ সিং চৌহানে কয় যে প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীৰ দূৰদৰ্শী নেতৃত্বত ভাৰতীয় কৃষকসকল কেৱল ‘অন্নদাতা’ই নহয়, বৰঞ্চ সৌৰশক্তি গ্ৰহণ কৰি প্ৰকৃত অৰ্থত একেধাৰে ‘অন্নদাতা আৰু উৰ্জাদাতা’ (শক্তি প্ৰদানকাৰী) হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিব। বুধবাৰে নতুন দিল্লীৰ ভাৰত মণ্ডপমত তিনিদিনীয়া সপ্তম এগ্ৰিভল্টায়িকছ ৱৰ্ল্ড কনফাৰেন্সৰ উদ্বোধনী অধিৱেশনত মূল বক্তা হিচাপে ভাষণ দি শ্ৰী চৌহানে কয় যে সৌৰশক্তিৰ সৈতে কৃষিক একত্ৰিত কৰাৰ ফলত বিশ্ব কল্যাণ আৰু কৃষকসকলৰ অধিক আৰ্থিক সমৃদ্ধিৰ এক নতুন বাট মুকলি হৈছে। তেওঁ কয় যে দেশৰ ৮৫ শতাংশ ক্ষুদ্ৰ আৰু উপান্ত কৃষকৰ পথাৰত যাতে এই নীতিয়ে ফলপ্ৰসূভাৱে কাম কৰিব পাৰে, তেনেদৰেই এগ্ৰিভল্টায়িকছ নীতি প্ৰস্তুত কৰিব লাগিব; যাতে এই প্ৰযুক্তিৰ সুফলসমূহ আটাইতকৈ বেছি প্ৰয়োজন থকা লোকসকলৰ ওচৰ পায়।

দেশ-বিদেশৰ পৰা অহা প্ৰতিনিধিসকলৰ লগতে অনুষ্ঠানস্থলীত উপস্থিত হোৱা বৃহৎসংখ্যক কৃষকক আদৰণি জনাই কেন্দ্ৰীয় কৃষি আৰু কৃষক কল্যাণ মন্ত্ৰী শ্ৰী শিৱৰাজ সিং চৌহানে বুজাই দিয়ে যে এগ্ৰিভল্টায়িকছ প্ৰযুক্তিয়ে মাটিৰ ওপৰত স্থাপন কৰা সৌৰ পেনেলৰ জৰিয়তে বিদ্যুৎ উৎপাদন সম্ভৱ কৰি তুলিব আৰু একে সময়তে তাৰ তলৰ মাটিত শস্যও লহপহকৈ বাঢ়ি থাকিব। ধাৰণাটো অতি সহজ আৰু পৰিচিত ভাষাৰে ব্যাখ্যা কৰি তেওঁ ইয়াক এনে এক আৰ্হি বুলি অভিহিত কৰে যিয়ে দুয়োটা দিশৰ পৰাই সৰ্বোত্তম লাভ প্ৰদান কৰে; একেডৰা মাটিতেই কৃষি আৰু শক্তি উৎপাদনৰ বহুমুখী সুবিধাক বুজাবলৈ গৈ তেওঁ হিন্দী প্ৰবচন ‘আম কে আম ঔৰ গুঠলিয়োঁ কে দাম’ (আমো খালে, গুটিৰো দাম পালে) আৰু ‘হিং লগে না ফিটকিৰী, ৰং ভী চোখা’ (বিনা খৰচতে অধিক লাভ)-ৰ কথা উল্লেখ কৰে। তেওঁ কয় যে পৰম্পৰাগত প্ৰবচনত যদিও ‘ৰহিমন পানী ৰাখিয়ে’ (পানী সংৰক্ষণ কৰক) বুলি কোৱা হৈছিল, তথাপি আধুনিক যুগৰ প্ৰয়োজনীয়তাই ‘ৰহিমন বিজুলী ৰাখিয়ে’ (বিদ্যুৎ সংৰক্ষণ কৰক) বুলি ক’বলৈ বাধ্য কৰিছে; কাৰণ শক্তি বা বিদ্যুতৰ অবিহনে আধুনিক জীৱন আৰু কৃষিকাৰ্য সম্পূৰ্ণৰূপে স্তব্ধ হৈ পৰিব। খেতিৰ সৈতে শক্তি উৎপাদনৰ এই সংযোগ ঘটোৱাটো কৃষকসকলৰ স্বাৰ্থত গ্ৰহণ কৰিব পৰা অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ পদক্ষেপ বুলি তেওঁ মন্তব্য কৰে।

কেন্দ্ৰীয় কৃষি মন্ত্ৰী শ্ৰী শিৱৰাজ চৌহানে কৃষকসকলৰ কঠোৰ পৰিশ্ৰম আৰু নিষ্ঠাৰ বাবেই ভাৰতে খাদ্য সুৰক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণৰ বাবে খাদ্যশস্য আমদানিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল এখন দেশৰ পৰা ঘেঁহু আৰু চাউলেৰে উপচি পৰা শস্যভঁৰালৰ দেশলৈ ৰূপান্তৰিত হোৱাৰ গৌৰৱময় যাত্ৰাক বিশেষভাৱে দাঙি ধৰে। ভাৰতীয় কৃষিয়ে ধাৰাবাহিকভাৱে ৪.৫ শতাংশৰ এক সুদৃঢ় বিকাশৰ হাৰ বজাই ৰাখিছে, যিটো নিজেই এক উল্লেখনীয় সাফল্য। কৃষিজাত সামগ্ৰীৰ ৰপ্তানিয়ে ৫২.৫৫ বিলিয়ন আমেৰিকান ডলাৰৰ এক নতুন অভিলেখ স্পৰ্শ কৰিছে; আনহাতে ২০২৬–২৭ বৰ্ষৰ ৰবি শস্যৰ বতৰৰ বাবে বীজ সিঁচাৰ কাম শেহতীয়াকৈ আৰম্ভ হৈছে, য’ত বিশেষভাৱে মাহজাতীয় আৰু তেলজাতীয় শস্যৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছে। তেওঁ উল্লেখ কৰে যে এই সাফল্যসমূহে ভাৰতীয় কৃষিয়ে লাভ কৰা অগ্ৰগতিক প্ৰতিফলিত কৰাৰ লগতে দেশৰ পৰিৱৰ্তিত প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰি কৃষকসকলৰ সমৃদ্ধি অটুট ৰাখিবলৈ নতুন দৃষ্টিভংগী গঢ়ি তোলাৰ গুৰুত্বক স্পষ্ট কৰি তোলে।

বিজ্ঞানী আৰু নীতি নিৰ্ধাৰকসকলৰ আগত তৃণমূল পৰ্যায়ৰ বাস্তৱ পৰিস্থিতি দাঙি ধৰি শ্ৰী শিৱৰাজ সিং চৌহানে আঙুলিয়াই দিয়ে যে ভাৰতৰ গড় কৃষিভূমিৰ পৰিমাণ হৈছে মাত্ৰ ০.৯৬ হেক্টৰ আৰু দেশৰ ৮৫ শতাংশতকৈও অধিক খেতিয়ক হৈছে ক্ষুদ্ৰ তথা উপান্ত কৃষক। এনে কৃষকসকলৰ হাতত কৃষিকাৰ্য ত্যাগ কৰি কেৱল সৌৰশক্তি প্ৰকল্প স্থাপন কৰিবলৈ পৰ্যাপ্ত মাটি নাই। তেওঁ কয় যে গৱেষণাগাৰ আৰু চৰকাৰী প্ৰতিষ্ঠানসমূহে পৰীক্ষা-নিৰীক্ষাৰ বাবে পুঁজি লাভ কৰিব পাৰে, কিন্তু কৃষকসকলে নিজৰ কষ্টোপাৰ্জিত ধনহে বিনিয়োগ কৰিবলগীয়া হয়। সেয়েহে, এই আৰ্হিটো কম পৰিমাণৰ খেতিমাটি থকা কৃষকৰ পথাৰত কাৰ্যকৰীভাৱে প্ৰয়োগযোগ্য হ’ব লাগিব আৰু কোনো কাৰণতে যাতে কৃষি উৎপাদন ব্যাহত নহয়, সেয়া সুনিশ্চিত কৰিব লাগিব।

তেওঁ কয় যে সৌৰ পেনেলৰ তলত মাত্ৰ কেইবিধমান শস্য ৰোপণ কৰিয়েই এই লক্ষ্যত উপনীত হ’ব নোৱাৰি। তাৰ পৰিৱৰ্তে, পেনেলৰ উচ্চতা, খুঁটাসমূহৰ মাজৰ ব্যৱধান আৰু হাল বোৱাৰ সুবিধাসমূহ এনেদৰে নিখুঁতভাৱে পৰিকল্পনা কৰিব লাগিব যাতে কৃষকসকলে নিজৰ মাটিত সুচলভাৱে খেতি কৰিব পাৰে। এই ব্যৱস্থাই যাতে কৃষি উৎপাদনশীলতাত কোনো বাধা নোসোমোৱাকৈ কৃষকসকলক প্ৰতিবছৰে নিজৰ পচন্দ অনুসৰি বিভিন্ন শস্য নিৰ্বাচন কৰিবলৈ আৰু শস্য পৰিক্ৰমা সলনি কৰিবলৈ সুযোগ প্ৰদান কৰে, তাৰ প্ৰতিও লক্ষ্য ৰখা উচিত।

প্ৰকল্পসমূহ কাৰ্যকৰী কৰাৰ পূৰ্বে ব্যৱহাৰিক প্ৰত্যাহ্বানসমূহ মোকাবিলা কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰি শ্ৰী চৌহানে কয় যে সৌৰ পেনেলৰ পৰা পৰা বৰষুণৰ পানী নিৰাপদে ওলাই যোৱা আৰু সংগ্ৰহ কৰাৰ বাবে এক সুদৃঢ় ব্যৱস্থা গঢ়ি তুলিব লাগিব। ই কৃষি পথাৰত মাটিৰ খহনীয়া ৰোধ কৰিব আৰু পানীৰ প্ৰতিটো টোপাল উৎপাদনশীল কামত ব্যৱহাৰ হোৱাটো সুনিশ্চিত কৰিব। তেওঁ উৎপাদিত বিদ্যুৎ ক্ৰয় কৰা, প্ৰকল্পসমূহক বিদ্যুৎ গ্ৰিডৰ সৈতে সংযোগ কৰা আৰু কৃষকসকলক স্বচ্ছ তথা সময়মতে ধন পৰিশোধ সুনিশ্চিত কৰাৰ বাবেও নিৰ্ভৰযোগ্য ব্যৱস্থা গ্ৰহণৰ আহ্বান জনায়। তেওঁ পৰামৰ্শ দিয়ে যে এই পদক্ষেপৰ সৈতে কৃষক উৎপাদক সংস্থাসমূহক সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত কৰিব লাগে আৰু স্থানীয় গ্ৰাম্য যুৱক-যুৱতী তথা মহিলাসকলক এই যন্ত্ৰ-পাতিসমূহ পৰিচালনা, মেৰামতি আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণৰ প্ৰশিক্ষণ দিয়া উচিত। ইয়াৰ ফলত গাঁৱৰ ভিতৰতেই এক বৃহৎ কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ সৃষ্টি হ’ব। তেওঁ লগতে স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে যদিহে কোনো কোম্পানীয়ে আধাতে প্ৰকল্পটো এৰি থৈ যায় বা চুক্তিৰ ম্যাদ উকলি যোৱাৰ পিছত সৌৰ পেনেলসমূহ আঁতৰাবলগীয়া হয়, তেন্তে কৃষকসকলে যাতে কোনো ধৰণৰ আৰ্থিক বা ভৌতিক বোজা বহন কৰিবলগীয়া নহয়, তাৰ বাবে আৰম্ভণিৰে পৰাই উপযুক্ত সুৰক্ষা ব্যৱস্থা আৰু দায়িত্ব নিৰ্ধাৰণ কৰিব লাগিব। তেওঁ কয় যে প্ৰকল্পটোৰ সমগ্ৰ সময়ছোৱাত কৃষকসকলৰ স্বাৰ্থ সদায় সুৰক্ষিত হৈ থাকিব লাগিব।

শ্ৰী চৌহানে নতুন আৰু নৱীকৰণযোগ্য শক্তি মন্ত্ৰালয়ৰ কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী শ্ৰী প্ৰহ্লাদ যোশীৰ নেতৃত্বৰ শলাগ লয় আৰু তেওঁক আশ্বাস দিয়ে যে এই পদক্ষেপৰ সফলতা সুনিশ্চিত কৰিবলৈ কৃষি মন্ত্ৰালয়ে নতুন আৰু নৱীকৰণযোগ্য শক্তি মন্ত্ৰালয়ৰ সৈতে কান্ধত কান্ধ মিলাই একেলগে কাম কৰিব। তেওঁ গুৰুত্ব আৰোপ কৰে যে এনে এটা আৰ্হি গঢ়ি তুলিবলৈ দুয়োটা মন্ত্ৰালয়ৰ মাজত নিবিড় সমন্বয় অপৰিহাৰ্য, যিয়ে একে সময়তে কৃষি উৎপাদনক সমৰ্থন জনাব, নৱীকৰণযোগ্য শক্তিক উৎসাহিত কৰিব আৰু কৃষকসকলৰ আৰ্থিক সমৃদ্ধি বৃদ্ধি কৰিব। এই উপলক্ষে উপভোক্তা পৰিক্ৰমা, খাদ্য আৰু ৰাজহুৱা বিতৰণ তথা নতুন আৰু নৱীকৰণযোগ্য শক্তি মন্ত্ৰালয়ৰ কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী শ্ৰী প্ৰহ্লাদ যোশীয়ে কয় যে এই সন্মিলনৰ সপ্তম সংস্কৰণটো এতিয়ালৈকে অনুষ্ঠিত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সন্মিলনসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ বৃহৎ আৰু ঐতিহাসিক। অভিলেখসংখ্যক অংশগ্ৰহণকাৰীৰ বাবে উপস্থিত লোকসকলক স্থান দিবলৈ অতিৰিক্ত প্ৰেক্ষাগৃহৰ ব্যৱস্থা কৰিবলগীয়া হৈছে। তেওঁ উল্লেখ কৰে যে সমগ্ৰ বিশ্বৰ দেশসমূহে যেতিয়া অৰ্থনৈতিক প্ৰত্যাহ্বানৰ মুখামুখি হৈছে, তেনে সময়তো ভাৰত বিশ্বৰ আটাইতকৈ দ্ৰুতগতিত বিকাশশীল বৃহৎ অৰ্থনীতি হিচাপে অব্যাহত আছে আৰু চলিত বিত্তীয় বৰ্ষৰ প্ৰথম তিনিমাহত ৭.৮ শতাংশ জিডিপি বিকাশ লাভ কৰিছে।

শ্ৰী যোশীয়ে জনায় যে ২০১৪ চনৰ পূৰ্বে ভাৰতৰ মুঠ বিদ্যুৎ উৎপাদন ক্ষমতা য’ত প্ৰায় ২৪৯ জিডব্লিউ আছিল, সেয়া এতিয়া বৃদ্ধি পাই ৫৬০ জিডব্লিউৰো অধিক হৈছেগৈ। ইয়াৰে সংস্থাপিত জীৱাশ্ম-বিহীন শক্তি উৎপাদন ক্ষমতাই ৩০৮ জিডব্লিউ অতিক্ৰম কৰিছে, যাৰ ভিতৰত বিগত মাত্ৰ আঢ়ৈ বছৰতে ১০০ জিডব্লিউ সংযোগ কৰা হৈছে। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰে যে ব্যাপক পৰিসৰৰ উৎপাদনৰ বাবে জীৱাশ্ম-বিহীন বিদ্যুতৰ মূল্য ২০১২-১৩ চনৰ প্ৰতি ইউনিটত ১১ টকাৰ পৰা হ্ৰাস পাই আজি মাত্ৰ ২.৬০ টকা হৈছেহি। তেওঁ কয় যে এই অগ্ৰগতিসমূহে নৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতৰ বৰ্ধিত শক্তি আৰু কৃষিক্ষেত্ৰত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ সম্প্ৰসাৰণৰ বাবে উপলব্ধ সুযোগসমূহক স্পষ্টভাৱে প্ৰদৰ্শন কৰিছে।

‘দ্য এনাৰ্জি এণ্ড ৰিছ’ৰ্চেছ ইনষ্টিটিউট’ (টেৰি)-ৰ এক অধ্যয়নৰ উদ্ধৃতি দি কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী শ্ৰী প্ৰহ্লাদ যোশীয়ে কয় যে ভাৰতৰ ১১৬ মিলিয়ন হেক্টৰ কৃষিভূমিৰ ভিতৰত ৪৭.৫ মিলিয়ন হেক্টৰ— অৰ্থাৎ প্ৰায় ৩০ শতাংশ ভূমি— কাৰিকৰীভাৱে এগ্ৰিভল্টায়িকছৰ বাবে উপযোগী। মহাৰাষ্ট্ৰ, ৰাজস্থান, অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ, মধ্যপ্ৰদেশ, কৰ্ণাটক আৰু উত্তৰ প্ৰদেশ— এই ৰাজ্যকেইখনে মিলি এনে উপযোগী ভূমিৰ ৫০ শতাংশ অধিকাৰ কৰি আছে। তেওঁ কয় যে যদিহে এই উপযোগী এলেকাৰ মাত্ৰ ১০ শতাংশ মাটিতেই এগ্ৰিভল্টায়িকছ প্ৰকল্প স্থাপন কৰা হয়, তেন্তে কেৱল এই পদ্ধতিৰ জৰিয়তেই ভাৰতে ২০৫০ চনলৈ নিজৰ সমগ্ৰ প্ৰত্যাশিত বিদ্যুতৰ চাহিদা পূৰণ কৰিবলৈ সক্ষম হ’ব। বিদ্যুৎ উৎপাদনৰ উপৰি এই প্ৰযুক্তিয়ে শস্যৰ উৎপাদনো ১০ৰ পৰা ২০ শতাংশ বৃদ্ধি কৰা বুলি প্ৰমাণিত হৈছে। তেওঁ উল্লেখ কৰে যে এই কৃষিভূমিত খেতি অব্যাহত ৰখাৰ সমান্তৰালকৈ এগ্ৰিভল্টায়িকছে দেশৰ দীৰ্ঘম্যাদী শক্তিৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰাৰ অপৰিসীম সম্ভাৱনা বহন কৰিছে, যাৰ ফলত কৃষকসকলৰ লগতে সামগ্ৰিক অৰ্থনীতিৰ বাবেও এক দ্বিমুখী লাভৰ সৃষ্টি হৈছে।

শ্ৰী যোশীয়ে জনায় যে পিএমকুসুম আঁচনিৰ অধীনত এতিয়ালৈকে ৩০ লাখ কৃষি পাম্প সৌৰশক্তিৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছে। ই কৃষকসকলক ৰাতিৰ ভাগত পথাৰত পানী দিয়াৰ বিপদ আৰু সমস্যাৰ পৰা সকাহ দিছে আৰু দিনৰ ভাগত নিৰৱচ্ছিন্ন বিদ্যুৎ লাভ কৰাত সক্ষম কৰি তুলিছে। তেওঁ ঘোষণা কৰে যে চৰকাৰে অতি সোনকালে পিএমকুসুম-ৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ৰ অধীনত বিশ্বৰ আটাইতকৈ উচ্চাকাংক্ষী এগ্ৰিভল্টায়িকছ কাৰ্যসূচী আৰম্ভ কৰিব। বিভিন্ন অধ্যয়ন অনুসৰি এই খণ্ডটোৱে প্ৰায় ৩.৩২ লাখ স্থানীয় স্থায়ী সংস্থাপন সৃষ্টি কৰাৰ সম্ভাৱনা ৰাখে। এই কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগসমূহে গ্ৰাম্য যুৱক-যুৱতীসকলক নিজৰ সমাজ বা গাঁৱৰ ভিতৰতেই কাম বিচাৰি পোৱাত সহায় কৰিব, যাৰ ফলত জীৱিকাৰ সন্ধানত জিলা সদৰ বা ডাঙৰ চহৰলৈ প্ৰব্ৰজন কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তা হ্ৰাস পাব। তেওঁ কয় যে এই পদক্ষেপে নৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ সম্প্ৰসাৰণ আৰু বহনক্ষম গ্ৰাম্য নিবনুৱা সমস্যা সমাধান— এই দুয়োটা দিশতেই সমানে অৰিহণা যোগাব পাৰে।

মঞ্চত কেইবাগৰাকীও বিশিষ্ট ব্যক্তিৰ উপস্থিতিত উদ্বোধনী অধিৱেশনখন অনুষ্ঠিত হয়। তেওঁলোকৰ ভিতৰত আছিল কেন্দ্ৰীয় নতুন আৰু নৱীকৰণযোগ্য শক্তি ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী শ্ৰী শ্ৰীপদ য়েছো নায়িক; ভাৰত আৰু ভূটানত নিযুক্ত জাৰ্মানীৰ ৰাষ্ট্ৰদূত ড° জেছপাৰ ৱিক; নতুন আৰু নৱীকৰণযোগ্য শক্তি মন্ত্ৰালয়ৰ সচিব শ্ৰী সন্তোষ কুমাৰ সাৰংগী; কৃষি আৰু কৃষক কল্যাণ বিভাগৰ সচিব শ্ৰী অতীশ চন্দ্ৰ; কৃষি গৱেষণা আৰু শিক্ষা বিভাগৰ সচিব তথা ভাৰতীয় কৃষি গৱেষণা পৰিষদ আইচিএআৰ-ৰ সঞ্চালক প্ৰধান ড° মাংগী লাল জাট; আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সৌৰ মিত্ৰজোঁট আইএছএ-ৰ সঞ্চালক প্ৰধান শ্ৰী আশীষ খান্না।

উদ্বোধনী অধিৱেশনত এগ্ৰিভল্টায়িকছ সম্পৰ্কীয় কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰিকৰী সঁজুলি আৰু যোগাযোগ সামগ্ৰী আনুষ্ঠানিকভাৱে উন্মোচন তথা শুভাৰম্ভ কৰা হয়। এই সম্পদসমূহৰ লক্ষ্য হৈছে তৃণমূল বা ক্ষেত্ৰ পৰ্যায়ত কৃষক আৰু অন্যান্য অংশীদাৰসকলক সঠিক তথা সুচিন্তিত সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত সহায় কৰা ৷ যাতে এগ্ৰিভল্টায়িকছৰ ব্যৱহাৰিক ৰূপায়ণ সুচল হৈ পৰে আৰু সৌৰশক্তি উৎপাদনৰ সৈতে কৃষিকাৰ্যৰ অধিক ফলপ্ৰসূ সমন্বয় সম্ভৱ হয়।

***

SS/DK/MK/MM