કેન્દ્રીય મંત્રી ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું છે કે ભારતનો અણુ કાર્યક્રમ શાંતિપૂર્ણ હેતુઓ માટે સમર્પિત છે અને યુદ્ધ માટે નહીં, જે દેશની અણુ યાત્રાને તેની શરૂઆતથી માર્ગદર્શન આપનાર વિઝનની પુનઃપુષ્ટિ કરે છે.

'બ્લૂમબર્ગ ઇકોનોમી ફોરમ 2026' અંતર્ગત એક વિશિષ્ટ વાર્તાલાપમાં, મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અને ડેટા સેન્ટરોને ટેકો આપવા માટે વિશ્વાસપાત્ર વીજળીની વધતી જતી માંગ સહિત ભારતની ભવિષ્યની ઉર્જા જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવામાં અણુ ઉર્જા વધુને વધુ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવશે.

ભારતના અણુ કાર્યક્રમના આર્કિટેક્ટ ડૉ. હોમી ભાભાના વિઝનને યાદ કરતા ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું હતું કે ભારતે શાંતિપૂર્ણ અનુપ્રયોગો અને રાષ્ટ્રીય વિકાસ માટે સતત અણુ ઉર્જાનો ઉપયોગ કર્યો છે. તેમણે કહ્યું કે, નવીનતમ વિકાસાત્મક અને તકનીકી જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે તેની ક્ષમતાઓનો વિસ્તાર કરતી વખતે અણુ તકનીકના શાંતિપૂર્ણ ઉપયોગ માટેની પ્રતિબદ્ધતા દેશના અભિગમ માટે કેન્દ્રસ્થાને રહે છે.

મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે ભારતની અણુ ઉર્જા મહત્વાકાંક્ષાઓને તેના લાંબા ગાળાના વિકાસ લક્ષ્યો અને સ્વચ્છ ઉર્જા પ્રતિબદ્ધતાઓના સંદર્ભમાં જોવી જોઈએ. દેશ 2047 સુધીમાં 100 GW અણુ ઉર્જા ક્ષમતા અને 2070 સુધીમાં નેટ ઝીરો ઉત્સર્જનનું લક્ષ્ય ધરાવતો હોવાથી, અણુ ઉર્જા સ્વચ્છ વીજળીનો સતત અને વિશ્વાસપાત્ર પુરવઠો પૂરો પાડીને ઉર્જાના અન્ય સ્ત્રોતોને પૂરક બનાવે તેવી અપેક્ષા છે.

અણુ ઉર્જાને તકનીકી વૃદ્ધિના આગામી તબક્કા સાથે જોડતા ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું હતું કે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને ડેટા સેન્ટરોના વિસ્તરણ માટે તેમની નોંધપાત્ર અને સતત ઉર્જા જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા સક્ષમ વીજળીના નિર્ભર સ્ત્રોતોની જરૂર પડશે. તેમણે કહ્યું કે અણુ ઉર્જા ભારતના અન્ય ઉર્જા કાર્યક્રમોને પૂરક બનાવશે અને વધુને વધુ ટેકનોલોજી-સંચાલિત અર્થતંત્રની વીજળી જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવામાં યોગદાન આપશે.

આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સની વિસ્તરતી ભૂમિકા વિશે બોલતા મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે AIને પોતે એક ક્ષેત્ર તરીકે જોવાને બદલે તમામ ક્ષેત્રોમાં લાગુ પડતા એક સાધન તરીકે જોવું જોઈએ. સ્પેસ અને લાઇફ સાયન્સથી લઈને વૈજ્ઞાનિક અને તકનીકી વિકાસના અન્ય ક્ષેત્રો સુધી, AI વધુને વધુ જરૂરી સાધન બનવા માટે તૈયાર છે. તેના ઉપયોગમાં માનવ નિર્ણયના મહત્વ પર ભાર મૂકતા તેમણે કહ્યું, "આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સનો ઉપયોગ કરવા માટે વ્યક્તિ પૂરતો બુદ્ધિશાળી હોવો જોઈએ."

ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું હતું કે AI તમામ ક્ષેત્રોમાં નોંધપાત્ર લાભો પ્રદાન કરે છે, પરંતુ વ્યક્તિઓ અથવા અન્ય એકમો દ્વારા તેનો દુરુપયોગ થવા દીધા વિના તેનો શ્રેષ્ઠ ઉપયોગ સુનિશ્ચિત કરવો એ એક મુખ્ય ક્ષેત્ર રહે છે. જ્યારે નિયમો અમલમાં છે, તેમણે કહ્યું કે વ્યક્તિગત અને રાષ્ટ્રીય સ્તરે અખંડિતતા એ સુનિશ્ચિત કરવા માટે મૂળભૂત છે કે તકનીકનો જવાબદારીપૂર્વક ઉપયોગ થાય. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળ ભારતે આ દિશામાં પ્રશંસનીય પ્રયાસો કર્યા છે.

મંત્રીએ મોદી સરકાર હેઠળ બિન-સરકારી કલાકારો માટે નિર્ણાયક અને સંવેદનશીલ ક્ષેત્રોના વ્યાપક ઉદઘાટનનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે આ અભિગમે પરંપરાગત રીતે વધુ પ્રતિબંધિત ક્ષેત્રોમાં ખાનગી ક્ષેત્રની ભાગીદારીનો અવકાશ વધાર્યો છે, જેનાથી ઉદ્યોગ માટે તકનીકી પ્રગતિ, નવીનતા અને રાષ્ટ્રીય વિકાસમાં યોગદાન આપવાની તકો ઊભી થઈ છે.

ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહનું વક્તવ્ય ભારતના વિકાસના માર્ગના બે મહત્વપૂર્ણ પરિમાણોને એકસાથે લાવે છે: સ્વચ્છ ઉર્જાના નિર્ભર સ્ત્રોત તરીકે અણુ ઉર્જાને મજબૂત બનાવવી અને જવાબદાર, માનવ-સંચાલિત ઉપયોગ દ્વારા AI જેવી ઉભરતી તકનીકોનો લાભ લેવો. જેમ જેમ ભારત તેના 2047ના વિકાસ લક્ષ્યો અને તેની 2070ની નેટ ઝીરો પ્રતિબદ્ધતા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે, વિશ્વાસપાત્ર ઉર્જા માળખાકીય સુવિધાઓ અને વ્યૂહાત્મક ક્ષેત્રોમાં વ્યાપક ભાગીદારી દેશની તકનીકી અને આર્થિક મહત્વાકાંક્ષાઓને ટકાવી રાખવા માટે મહત્વપૂર્ણ રહેશે.

SM/IJ/JT