21મી મેરીટાઇમ સ્ટેટ ડેવલપમેન્ટ કાઉન્સિલ (MSDC) આજે મુંબઈમાં ભારતના દરિયાઈ ક્ષેત્ર માટે સીમાચિહ્નરૂપ પરિણામો સાથે સંપન્ન થઈ હતી. 15મી મે 2026 ના રોજ અધીસૂચિત ઇન્ડિયન પોર્ટ્સ એક્ટ, 2025 હેઠળ વૈધાનિક સલાહકાર સંસ્થા તરીકે તેની માન્યતા મળ્યા બાદ MSDC ની આ પ્રથમ બેઠક હતી. 1997 માં મૂળ રૂપે ગઠિત કાઉન્સિલ, હવે એકીકૃત દરિયાઈ વિકાસ, સંકલિત નીતિ ઘડતર અને દરિયાઈ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના આયોજિત વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સુધારેલા જનાદેશ સાથે કામ કરે છે.

કેન્દ્રીય બંદર, શિપિંગ અને જળમાર્ગ મંત્રી શ્રી સર્બાનંદ સોનોવાલની અધ્યક્ષતામાં આયોજિત MSDC બેઠકમાં દરિયાકાંઠાના રાજ્યોના મંત્રીઓ, કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના વહીવટકર્તાઓ, રાજ્ય મેરીટાઇમ બોર્ડના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ, મુખ્ય બંદરોના ચેરપર્સનો, સંલગ્ન દરિયાઈ સંસ્થાઓ અને કેન્દ્રીય મંત્રાલયોના પ્રતિનિધિઓ એકસાથે આવ્યા હતા. ઉપસ્થિત મહાનુભાવોમાં ગુજરાતના નાણા મંત્રી શ્રી કનુભાઈ દેસાઈ; ગોવા સરકારના મંત્રી (બંદરો) શ્રી દિગંબર વી. કામત; મહારાષ્ટ્ર સરકારના મત્સ્યોદ્યોગ અને બંદર વિકાસ મંત્રી શ્રી નિતેશ રાણે; અને પુડુચેરીના મંત્રી શ્રી મલ્લાડી કૃષ્ણા રાવ શામેલ હતા. આંધ્રપ્રદેશ, ઓડિશા, પશ્ચિમ બંગાળ, કર્ણાટક, તમિલનાડુ અને કેરળના વરિષ્ઠ સચિવો અને મેરીટાઇમ બોર્ડના સીઈઓ પણ સહભાગી થયા હતા, સાથે દીનદયાલ, જેએનપીએ (JNPA), એમબીપીએ (MbPA), કોચિન, ચેન્નાઈ, વિશાખાપટ્ટનમ, પારાદીપ, એસએમપીએ (SMPA), કામરાજર અને મોર્મુગાઓ સહિતના મુખ્ય બંદરોના ચેરપર્સનો પણ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. ઇનલેન્ડ વોટરવેઝ ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા, શિપિંગ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા, ડ્રેજિંગ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા, ઇન્ડિયન પોર્ટ રેલ એન્ડ રોપવે કોર્પોરેશન, કોચિન શિપયાર્ડ, ઇન્ડિયન મેરીટાઇમ યુનિવર્સિટી, DPIIT, નીતિ આયોગ, ભારતીય નૌકાદળ અને કોસ્ટ ગાર્ડ જેવી સંલગ્ન સંસ્થાઓના વડાઓ પણ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

બેઠક પહેલાં મુંબઈ પોર્ટ ઓથોરિટી ક્રૂઝ ટર્મિનલ અને જવાહરલાલ નેહરુ પોર્ટ ઓથોરિટી (JNPA) ની શૈક્ષણિક પોર્ટ મુલાકાતો લેવામાં આવી હતી, જેમાં ભારતની ક્રૂઝ અને કન્ટેનર પોર્ટ ક્ષમતાઓનું પ્રદર્શન કરવામાં આવ્યું હતું.

વિચાર-વિમર્શ દરમિયાન, કાઉન્સિલે મેરીટાઇમ ઇન્ડિયા વિઝન 2030 અને મેરીટાઇમ અમૃત કાલ વિઝન 2047 ના લક્ષ્યાંકો અપનાવ્યા હતા, જે સંયુક્ત રીતે બંદરો, શિપિંગ, આંતરિક જળમાર્ગો, શિપબિલ્ડિંગ, ગ્રીન શિપિંગ અને વૈશ્વિક સહયોગ ક્ષેત્રે 500 થી વધુ પહેલોની ઓળખ કરે છે. રાજ્યો અને રાજ્ય મેરીટાઇમ બોર્ડ્સને આ રાષ્ટ્રીય લક્ષ્યાંકો સાથે સુસંગત રાખીને મુખ્ય સિવાયના અન્ય બંદરો માટે પોર્ટ માસ્ટર પ્લાન તૈયાર કરવા વિનંતી કરવામાં આવી હતી, જેમાં MoPSW એ મુખ્ય બંદરો દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા ધોરણસરના ટેમ્પ્લેટ શેર કર્યા હતા.

કાઉન્સિલે નેશનલ પર્સ્પેક્ટિવ પ્લાનની પ્રાથમિકતાઓને સમર્થન આપ્યું હતું અને રાજ્યોને રસ્તા, રેલવે, આંતરિક જળમાર્ગો, પાઇપલાઇન્સ અને કન્વેયર્સ દ્વારા મલ્ટીમોડલ કનેક્ટિવિટી પ્રોજેક્ટ્સને ઝડપી બનાવવા વિનંતી કરી હતી. તેણે સંકલ્પ કર્યો હતો કે રાજ્યો, MoPSW ના સંકલનમાં, જમીનની ઉપલબ્ધતા, પ્લગ-એન્ડ-પ્લે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ઝડપી મંજૂરીઓ સાથે પોર્ટ-લિંક્ડ ઔદ્યોગિક ક્લસ્ટરો વિકસાવશે, જે પોર્ટ ક્ષમતા વિસ્તાર અને કનેક્ટિવિટી પ્રોજેક્ટ્સ સાથે એકીકૃત થશે.

વૈધાનિક પાલન પર, કાઉન્સિલે ડ્રાફ્ટ MSDC નિયમો અને પોર્ટ ડેટા તથા ટેરિફ પારદર્શિતા પરની માર્ગદર્શિકાઓને મંજૂરી આપી હતી, અને તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને કાયદાની કલમ 77 હેઠળ ત્રણ મહિનાની અંદર ગૌણ નિયમો અધીસૂચિત કરવા નિર્દેશ આપ્યો હતો.

"ઇન્ડિયન પોર્ટ્સ એક્ટે MSD કાઉન્સિલને તેનો કાનૂની પાયો આપ્યો. આજે કેન્દ્ર અને દરિયાકાંઠાના રાજ્યોએ તે પાયાને સહિયારી કાર્ય યોજનામાં રૂપાંતરિત કર્યો છે, જેમાં આપણામાંથી દરેકે સમયમર્યાદા પૂરી કરવા સંમતિ આપી છે," સર્બાનંદ સોનોવાલે જણાવ્યું હતું. "આ દરિયાઈ શાસનમાં સહકારી સંઘવાદ છે, જે આપણા બંદરો અને બંદર-આધારિત ઔદ્યોગિકીકરણ માટે પરિણામો આપી રહ્યું છે."

ઈઝ ઓફ ડુઈંગ બિઝનેસ તરફના એક મોટા પગલા તરીકે, કાઉન્સિલે સંકલ્પ કર્યો હતો કે વન નેશન વન ડોક્યુમેન્ટેશન, પોર્ટ પ્રોસેસ રી-એન્જિનિયરિંગ અને આંતર-મંત્રાલય પ્રક્રિયા સુધારાઓ સહિત વન નેશન વન પોર્ટ પ્રોસેસ (ONOP) સુધારાઓ માર્ચ 2027 સુધીમાં તમામ બંદરો પર લાગુ કરવામાં આવશે. તેણે વધુમાં સંકલ્પ કર્યો હતો કે તમામ બંદરો માર્ચ 2027 સુધીમાં મેરીટાઇમ સિંગલ વિન્ડો (MSW – સાગર સેતુ) સાથે એકીકૃત થશે, જે દેશવ્યાપી એકીકૃત ડિજિટલ પ્રક્રિયાઓ સુનિશ્ચિત કરશે. ઇલેક્ટ્રોનિક પ્રકાશન દ્વારા પોર્ટ ટેરિફની પારદર્શિતાને પણ ફરજિયાત કરવામાં આવી હતી. એકસમાન અમલીકરણને સમર્થન આપવા માટે, મંત્રી શ્રી સર્બાનંદ સોનોવાલે ONOP ના અમલીકરણ માટે રેડી રેકનર લોન્ચ કર્યું હતું, જે મુખ્ય અને મુખ્ય સિવાયના અન્ય બંદરો માટે એક વ્યાપક માર્ગદર્શિકા છે. આ દસ્તાવેજમાં આંતર-મંત્રાલય પ્રક્રિયા સુધારાઓના અમલીકરણ માટે CBIC, MHA અને MoHFW દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા કેન્દ્રીય પરિપત્રોના સંદર્ભો શામેલ છે, અને ONOP અમલીકરણને ઝડપી બનાવવા માટે રાજ્ય અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ સરકારો પાસેથી સ્પષ્ટ અપેક્ષાઓ સુનિશ્ચિત કરે છે.

કાઉન્સિલે પોર્ટ કનેક્ટિવિટી, શિપબિલ્ડિંગ અને ક્રૂઝ શિપિંગ પર વિશેષ ભાર મૂક્યો હતો. તેણે સાગરમાલા હેઠળ કનેક્ટિવિટી પ્રોજેક્ટ્સને પ્રાથમિકતા આપવા, નેશનલ કોસ્ટલ એન્ડ ઇનલેન્ડ શિપિંગ સ્ટ્રેટેજિક પ્લાન લાગુ કરવા, કોસ્ટલ શિપિંગમાં માલસામાનના મોડલ શિફ્ટને પ્રોત્સાહન આપવા, શિપબિલ્ડિંગ, શિપ-રિપેર અને રિસાયક્લિંગ ક્લસ્ટરોના વિકાસને સુગમ બનાવવા અને ફાઇનાન્સિંગ માટે મેરીટાઇમ ડેવલપમેન્ટ ફંડ, શિપબિલ્ડિંગ ડેવલપમેન્ટ સ્કીમ અને શિપબિલ્ડિંગ ફાઇનાન્સિયલ આસિસ્ટન્સ પ્રોગ્રામનો લાભ લેવાનો સંકલ્પ કર્યો હતો. મુખ્ય અને બિન-મુખ્ય બંદરો પર ક્રૂઝ શિપિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસને પણ સમર્થન આપવામાં આવ્યું હતું.

કેન્દ્રીય મંત્રી સર્બાનંદ સોનોવાલ દ્વારા એક મહત્વપૂર્ણ જાહેરાત કરવામાં આવી હતી, જેમાં નેશનલ શિપબિલ્ડિંગ મિશન હેઠળ ભારતના શિપબિલ્ડિંગ ઉદ્યોગને સમર્થન આપવા માટે બે વિશિષ્ટ ક્રેડિટ રિસ્ક ઇન્સ્યોરન્સ ઉત્પાદનો રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા. શિપબિલ્ડિંગ ડેવલપમેન્ટ સ્કીમ (SbDS) હેઠળ વિકસાવવામાં આવેલી આ પ્રકારની પ્રથમ વીમા પોલિસીઓનો ઉદ્દેશ્ય મોટા પાયે જહાજ ઉત્પાદનમાં નાણાકીય તણાવ ઘટાડવાનો છે. ECGC લિમિટેડ દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલી શિપબિલ્ડિંગ પ્રોજેક્ટ ક્રેડિટ રિસ્ક ઇન્સ્યોરન્સ પોલિસી (SbPCP) નિકાસ પ્રોજેક્ટ્સને આવરી લેશે, જ્યારે ધ ન્યૂ ઇન્ડિયા એશ્યોરન્સ કંપની લિમિટેડ (NIACL) દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલી બિઝનેસ ક્રેડિટ શીલ્ડ પોલિસી–શિપબિલ્ડર્સ (BCSPS) સ્થાનિક પ્રોજેક્ટ્સનું રક્ષણ કરશે. ભારત સરકાર વીમા પ્રીમિયમ પર સબસિડી આપશે અને શિપયાર્ડ્સ ક્લેમ ફાઇલ કરે તે કિસ્સામાં વીમાકર્તાઓને સીધો સપોર્ટ આપશે. આ પ્રસંગે બોલતા શ્રી સોનોવાલે જણાવ્યું હતું કે, “જહાજ નિર્માણ એ એક વિશાળ, બહુ-વર્ષીય પ્રક્રિયા છે, એક પણ ચૂકી ગયેલું માઇલસ્ટોન પેમેન્ટ સમગ્ર શિપયાર્ડની કામગીરીને અટકાવી શકે છે. આ નવી વીમા પોલિસીઓ સાથે, અમે તેમને એક વાસ્તવિક સેફ્ટી નેટ આપવા માટે આગળ આવી રહ્યા છીએ. અમે ઇચ્છીએ છીએ કે આપણા શિપયાર્ડ્સ વિલંબિત ચૂકવણી અથવા અચાનક વૈશ્વિક બજારના ફેરફારોના ડર વિના, તેઓ જે ક્ષેત્રમાં શ્રેષ્ઠ છે તે વિશ્વસ્તરીય જહાજો બનાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે.”

કેન્દ્રીય મંત્રી સર્બાનંદ સોનોવાલે બેઠકના મહત્વ પર ભાર મૂકતા જણાવ્યું હતું કે, “MSDC હવે નવા વૈધાનિક તબક્કામાં પ્રવેશ્યું છે, જે દરિયાઈ શાસનમાં સહકારી સંઘવાદને મજબૂત કરે છે. MIV 2030 અને MAKV 2047 લક્ષ્યાંકો અપનાવવાની સાથે, ભારતનું બંદર અને શિપિંગ ક્ષેત્ર ભવિષ્ય માટે તૈયાર, સ્પર્ધાત્મક અને વૈશ્વિક ધોરણો સાથે સુસંગત બનશે. કાઉન્સિલના આજના ઠરાવો એકીકૃત દરિયાઈ વિકાસ અને બંદર-આધારિત ઔદ્યોગિકીકરણ તરફ એક નિર્ણાયક પગલું દર્શાવે છે.”

21મી MSDC એ મેરીટાઇમ ઇન્ડિયા વિઝન 2030 અને મેરીટાઇમ અમૃત કાલ વિઝન 2047 હેઠળ ભારતના દરિયાઈ વિઝનને પુનઃપોષિત કરીને મુખ્ય અને બિન-મુખ્ય બંદરોના એકીકૃત વિકાસ માટે સંયુક્ત રીતે માલિકીની કાર્ય યોજના નક્કી કરી છે.

કેન્દ્રીય મંત્રી સર્બાનંદ સોનોવાલે આ બેઠકને "ટીમ ઇન્ડિયાની બેઠક" ગણાવી હતી અને કાઉન્સિલના કાર્યને પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીના "સબકા સાથ, સબકા વિકાસ, સબકા વિશ્વાસ અને સબકા પ્રયાસ"ના આહવાન સાથે જોડ્યું હતું.

SM/JY/JD