ઓક્ટોબર 2021 માં માનનીય પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલ પીએમ ગતિશક્તિ નેશનલ માસ્ટર પ્લાન (PMGS NMP) પાંચ વર્ષ પૂર્ણ કરી રહ્યો છે, જે દેશમાં એકીકૃત ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર આયોજન અને વિકાસમાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ દર્શાવે છે.

પીએમ ગતિશક્તિ જીઓસ્પેશિયલ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ ભાસ્કરાચાર્ય નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર સ્પેસ એપ્લિકેશન્સ એન્ડ જીઓ-ઇન્ફોર્મેટિક્સ (BISAG-N) દ્વારા આત્મનિર્ભર ભારત હેઠળ સ્વદેશી રીતે વિકસાવવામાં આવ્યું છે. મંત્રાલયો/વિભાગો અને રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો વચ્ચે સુમેળ સાધવાના વિઝન સાથે, પીએમ ગતિશક્તિએ જીઓસ્પેશિયલ ડેટાને એકીકૃત કરીને, સંકલિત નિર્ણય લેવાની સુવિધા આપીને અને મલ્ટીમોડલ, ઇન્ટરમોડલ અને લાસ્ટ-માઇલ કનેક્ટિવિટી મજબૂત કરીને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર આયોજન માટે સમગ્ર-સરકાર (Whole-of-Government) અભિગમ સ્થાપિત કર્યો છે. છેલ્લા પાંચ વર્ષોમાં, આ પહેલ એકીકૃત ડિજિટલ પ્લાનિંગ પ્લેટફોર્મમાંથી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, આર્થિક અને સામાજિક-ક્ષેત્રના વિકાસને સમર્થન આપતી એક વ્યાપક જીઓસ્પેશિયલ પ્લાનિંગ ઇકોસિસ્ટમમાં વિકસિત થઈ છે.

પીએમ ગતિશક્તિ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મે 58 કેન્દ્રીય મંત્રાલયો/વિભાગો અને તમામ 36 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને આવરી લેતા 1,800 થી વધુ ડેટા લેયર્સને એકીકૃત કર્યા છે. આ પ્લેટફોર્મે 65 થી વધુ સોફ્ટવેર મોડ્યુલ્સ/ટૂલ્સ અને 100 થી વધુ મોબાઈલ અને વેબ એપ્લિકેશન્સના વિકાસ અને એકીકરણને પણ સુગમ બનાવ્યું છે, જેનાથી દેશભરમાં ડેટા-આધારિત ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર આયોજન મજબૂત થયું છે.

નેટવર્ક પ્લાનિંગ ગ્રુપ (NPG) એ પીએમ ગતિશક્તિના સિદ્ધાંતોના આધારે અંદાજે ₹20.23 લાખ કરોડના 400 થી વધુ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સનું મૂલ્યાંકન કર્યું છે. મૂલ્યાંકન માળખું એકીકૃત આયોજન અને મલ્ટીમોડલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના વિકાસ, આર્થિક અને સામાજિક કેન્દ્રો સુધી લાસ્ટ-માઇલ કનેક્ટિવિટી, ઇન્ટરમોડલ કનેક્ટિવિટી, સુધારેલી લોજિસ્ટિક્સ કાર્યક્ષમતા અને પ્રોજેક્ટ્સના સુમેળભર્યા અમલીકરણ પર ભાર મૂકે છે. NPG એ સમગ્ર-સરકારના અભિગમને સંસ્થાકીય બનાવ્યો છે.

પીએમ ગતિશક્તિનો પરંપરાગત ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર આયોજનથી આગળ વધીને સામાજિક-ક્ષેત્રના વિકાસ અને વિસ્તાર-આધારિત આયોજનને સમર્થન આપવા માટે વિસ્તાર કરવામાં આવ્યો છે. આ પહેલ ક્રમશઃ જિલ્લાઓ સુધી લંબાવવામાં આવી છે, જે જિલ્લાકક્ષાએ રસ્તાઓ, શાળાઓ, આરોગ્ય સંભાળ સુવિધાઓ, વોટર પાઇપલાઇન્સ અને અન્ય આવશ્યક સેવાઓ સહિત સ્થાનિક સામાજિક-આર્થિક વિકાસ માટે એકીકૃત આયોજનને સમર્થન આપે છે.

યુનિફાઇડ જીઓસ્પેશિયલ ઇન્ટરફેસ (UGI) દ્વારા પીએમ ગતિશક્તિ પબ્લિક પ્લેટફોર્મ સપ્ટેમ્બર 2025 માં શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું, જે ખાનગી સંસ્થાઓ અને સામાન્ય જનતા માટે પસંદગીની ડેટા-એનાલિટિક્સ ક્ષમતાઓને વિસ્તૃત કરે છે. નોલેજ મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ (KMS), ડિસેન્ટ્રલાઇઝ્ડ ડેટા અપલોડિંગ એન્ડ મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ (DUMS) અને PMGS-NMP ડેશબોર્ડે જ્ઞાનની આપ-લે, ડેટા ગવર્નન્સ, વિકેન્દ્રીકૃત ડેટા મેનેજમેન્ટ અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર મોનિટરિંગને વધુ મજબૂત બનાવ્યું છે.

2021-22 માં તેની શરૂઆત થઈ ત્યારથી, પીએમ ગતિશક્તિ પાયાની સ્થાપના, વિસ્તાર, સઘનતા, ડિજિટલાઇઝેશન અને સુલભતાના ક્રમિક તબક્કાઓમાંથી આગળ વધી છે. 2022-23 દરમિયાન, આઠ મુખ્ય ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર મંત્રાલયોને ઓનબોર્ડ કરવામાં આવ્યા હતા અને 71 પ્રોજેક્ટ્સનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું હતું. 2023-24 માં, સામાજિક-ક્ષેત્રનું એકીકરણ હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં 1,463 ડેટા લેયર્સ અને તમામ 36 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને ઓનબોર્ડ કરવામાં આવ્યા હતા.

2024-25 દરમિયાન, આર્થિક-ક્ષેત્રનું એકીકરણ હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું, ડિસ્ટ્રિક્ટ માસ્ટર પ્લાન શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો અને 121 પ્રોજેક્ટ્સનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું હતું. 2025-26 માં, પીએમ ગતિશક્તિ પબ્લિક પ્લેટફોર્મ/UGI, KMS, DUMS અને ડેશબોર્ડ લોન્ચ કરવામાં આવ્યા હતા, જેમાં ફેબ્રુઆરી 2026 સુધીમાં 352 પ્રોજેક્ટ્સનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું હતું.

2026 માં, ₹20.23 લાખ કરોડના 421 પ્રોજેક્ટ્સનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું હતું, તેની સાથે અંદાજે 1,800 ડેટા લેયર્સ, 65 થી વધુ ટૂલ્સ અને 100 થી વધુ એપ્લિકેશન્સનું એકીકરણ કરવામાં આવ્યું છે. ઇન્ટિગ્રેટેડ ટ્રાન્સપોર્ટ એન્ડ લોજિસ્ટિક્સ ઓથોરિટીને પણ કેન્દ્રીય કેબિનેટ દ્વારા મંજૂરી આપવામાં આવી હતી.

છેલ્લા પાંચ વર્ષોમાં, પીએમ ગતિશક્તિ એકીકૃત રાષ્ટ્રીય આયોજન માળખું સ્થાપિત કરવાથી લઈને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને પ્રાદેશિક વિકાસ માટે વ્યાપક જીઓસ્પેશિયલ ઇકોસિસ્ટમ વિકસાવવા સુધી આગળ વધી છે. ડેટાના એકીકરણ, સંસ્થાકીય સંકલન, પ્રોજેક્ટ મૂલ્યાંકન, ડિજિટલ ટૂલ્સ અને જિલ્લાકક્ષાના આયોજન દ્વારા, આ પહેલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસ માટે વધુ એકીકૃત અભિગમને સમર્થન આપવાનું ચાલુ રાખે છે.

એકીકૃત લાંબા ગાળાના પરિવહન આયોજન માટે પીએમ ગતિશક્તિની સંપૂર્ણ ક્ષમતાનો લાભ લેવા માટે, સરકારે પરિવહન અને લોજિસ્ટિક્સના વ્યાપક ક્ષેત્રોમાં સંશોધન, આયોજન, મૂલ્યાંકન, મોનિટરિંગ અને અસર મૂલ્યાંકનને મજબૂત કરવા માટે ઇન્ટિગ્રેટેડ ટ્રાન્સપોર્ટ એન્ડ લોજિસ્ટિક્સ ઓથોરિટી (ITLA) ની સ્થાપના કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. ITLA ની સ્થાપના મલ્ટીમોડલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર કનેક્ટિવિટી મજબૂત કરવામાં, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર કાર્યક્ષમતા સુધારવામાં, લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચ ઘટાડવામાં અને ભારતની વૈશ્વિક લોજિસ્ટિક્સ સ્પર્ધાત્મકતા વધારવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવશે.

જેમ-જેમ ભારત વિકસિત ભારત 2047 ના વિઝન તરફ આગળ વધી રહ્યું છે, પીએમ ગતિશક્તિ સંકલિત ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર આયોજન, મલ્ટીમોડલ કનેક્ટિવિટી અને સુધારેલી લોજિસ્ટિક્સ કાર્યક્ષમતા માટે એક માળખું પૂરું પાડે છે, જે એકીકૃત, કાર્યક્ષમ અને ભવિષ્ય માટે તૈયાર પરિવહન અને લોજિસ્ટિક્સ ઇકોસિસ્ટમના વિકાસમાં યોગદાન આપે છે.

SM/DK/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2322841) મુલાકાતી સંખ્યા : 14