ભારતની ટેકનોલોજીની વાર્તા બદલાતી રહે છે

છેલ્લા દાયકામાં, ભારત ફક્ત ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરનાર દેશ બનવાથી તેનો નિર્માતા બનવા તરફ આગળ વધ્યું છે. ડિજિટલ જાહેર માળખાગત સુવિધાઓએ વિશ્વને બતાવી દીધું છે કે ભારત વસ્તીના સ્તરે ડિજિટલ સિસ્ટમ્સ કેવી રીતે બનાવી શકે છે. તે જ વિશ્વાસ હવે ડિજિટલ દુનિયાથી ભૌતિક દુનિયામાં ફેલાઈ રહ્યો છે - ભારત વસ્તુઓ કેવી રીતે ડિઝાઇન, નિર્માણ અને ઉત્પાદન કરે છે. આ તે જગ્યા છે જ્યાં એડિટિવ મેન્યુફેક્ચરિંગ (AM) ચિત્રમાં પ્રવેશ કરે છે. તે ઉભરતી ટેકનોલોજી અને નવીનતા છે જે શાંતિથી ડિજિટલ ડિઝાઇનને વાસ્તવિક, ભૌતિક વસ્તુઓમાં ફેરવી રહી છે.

એડિટિવ મેન્યુફેક્ચરિંગ ભારતની ઉત્પાદન યાત્રાના નવા એન્જિનિયરિંગ સીમાઓમાંનું એક બની રહ્યું છે. વૈશ્વિક AM મશીન બજાર 2035 સુધીમાં USD 149 બિલિયનને સ્પર્શવાનો અંદાજ છે, જેમાં AM-ઇલેક્ટ્રોનિક્સ સપ્લાય ચેઇન USD 18 બિલિયનથી વધીને USD 112 બિલિયન થવાનો અંદાજ છે. આનાથી ભારતને પોલિમર, ધાતુઓ, કમ્પોઝિટ, સિરામિક્સ અને સેમિકન્ડક્ટર-ગ્રેડ સામગ્રીમાં AM પ્લેટફોર્મના સ્પર્ધાત્મક ઉત્પાદક બનવા માટે વાસ્તવિક તક મળે છે.

 

 

એડિટિવ મેન્યુફેક્ચરિંગ ટેકનોલોજીને સમજવી

AMએ માત્ર બીજું ઉત્પાદન સાધન નથી - તે ડિજિટલ એન્જિનિયરિંગનું એક સ્વરૂપ છે જે એક ડિજિટલ ફાઇલ લાવે છે જે સ્તર-દર-સ્તર સામગ્રીના સંગ્રહ અને ક્યારેક સામગ્રીની રચનાને સંપૂર્ણપણે નિયંત્રિત કરે છે. તે કમ્પ્યુટિંગ, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, ડિઝાઇન સોફ્ટવેર અને સામગ્રી વિજ્ઞાનનું સંકલન લાવે છે. દરેક AM ઑબ્જેક્ટ ડિજિટલ ફાઇલ તરીકે શરૂ થાય છે, તેથી ટેકનોલોજી કમ્પ્યુટર-એડેડ ડિઝાઇન (CAD), આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને પેટર્ન ઓળખ જેવા સાધનો સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલી છે. AM એક સરળ પણ શક્તિશાળી વિચાર પર કામ કરે છે - ઑબ્જેક્ટને કાપવાને બદલે તેને બનાવવું. ડિજિટલ ડિઝાઇન કેવી રીતે ભૌતિક ઑબ્જેક્ટમાં ફેરવાય છે તે અહીં સમજો, સ્ટેપ બાય સ્ટેપ:

 

• વર્ચ્યુઅલ ડિઝાઇન: આ પ્રક્રિયા CAD (કમ્પ્યુટર-એડેડ ડિઝાઇન) ફાઇલમાં બનાવેલી ડિજિટલ ડિઝાઇનથી શરૂ થાય છે - કાં તો શરૂઆતથી મોડેલ કરવામાં આવે છે અથવા 3D સ્કેનરનો ઉપયોગ કરીને કેપ્ચર કરવામાં આવે છે અથવા હવે મોબાઇલ ફોન ફોટામાંથી AIનો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવે છે.
• STL ફાઇલ: STL (સ્ટાન્ડર્ડ ટેસેલેશન લેંગ્વેજ) ફાઇલ ત્રિકોણાકાર સપાટીઓના સંગ્રહ તરીકે 3D મોડેલનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. તે AM માટે મોડેલો તૈયાર કરવા માટે સામાન્ય રીતે ઉપયોગમાં લેવાતા ફાઇલ ફોર્મેટમાંનું એક છે. આ ફાઇલ મશીનમાં શું બનાવવું તે સૂચના આપે છે.
• સ્લાઇસિંગ: સ્લાઇસિંગ સોફ્ટવેર આ ડિજિટલ મોડેલને સેંકડો કે હજારો આડા સ્તરોમાં વિભાજીત કરે છે. એકવાર પૂર્ણ થઈ ગયા પછી તે મશીનને સ્તર-દર-સ્તર છાપવાનું સૂચન કરે છે.
• પ્રિન્ટિંગ: કાપેલી ફાઇલને AM મશીનમાં ફીડ કરવામાં આવે છે, જે દરેક સ્તરને વાંચે છે અને ઑબ્જેક્ટને તબક્કાવાર બનાવે છે.
• એડિટિવ પ્રક્રિયા: એક AM ઑબ્જેક્ટ સામગ્રીના ક્રમિક સ્તરો મૂકીને બનાવવામાં આવે છે જ્યાં સુધી તે તેનો અંતિમ આકાર ન લે. ટેકનોલોજીના વિકાસે ડિજિટલ ઉત્પાદનને ડિપોઝિશન અને કમ્પોઝિશન નિયંત્રણમાં એટલી ચોકસાઈ આપી છે કે ડિજિટલ સૂચનાઓ વિના પ્રિન્ટિંગ પ્રક્રિયા યોગ્ય રીતે બનાવવામાં નિષ્ફળ જાય છે. હાલમાં બજારમાં અને સંશોધન અને વિકાસ તબક્કામાં આવી 40થી વધુ પ્રક્રિયાઓ છે.
• અંતિમ વસ્તુ : પ્રિન્ટર સામગ્રીના ક્રમિક સ્તરોને એક જ, સંપૂર્ણ ત્રિ-પરિમાણીય વસ્તુનું નિર્માણ કરે છે. છાપ્યા પછી, તેને વેચાણયોગ્ય બનાવવા માટે પોસ્ટ પ્રોસેસિંગ કરવામાં આવે છે.

 

ભારતીય અર્થતંત્રના મુખ્ય ક્ષેત્રોને ફરીથી આકાર આપવો

AM હવે ફક્ત પ્રયોગશાળાઓ અને પ્રોટોટાઇપ્સ સુધી મર્યાદિત નથી. તે પહેલાથી જ ભારતના અર્થતંત્ર અને વ્યૂહાત્મક ક્ષેત્રના મહત્વપૂર્ણ ક્ષેત્રોમાં અપનાવવામાં આવી રહ્યું છે, જેને જમીન પર સરકારી અને ખાનગી ખેલાડીઓના પ્રોજેક્ટ્સ દ્વારા સમર્થન આપવામાં આવ્યું છે.

અવકાશ અને એરોસ્પેસ

ભારતનો અવકાશ કાર્યક્રમ હળવા, ઝડપી હાર્ડવેર બનાવવા માટે એડિટિવ મેન્યુફેક્ચરિંગને અપનાવી રહ્યો છે. મે 2024માં, IIT મદ્રાસ-ઇન્ક્યુબેટેડ સ્ટાર્ટ-અપ અગ્નિકુલ કોસ્મોસે અગ્નિબાન - SOrTeD લોન્ચ કર્યું, જેમાં સિંગલ-પીસ, AM પ્રિન્ટેડ સેમી-ક્રાયોજેનિક રોકેટ એન્જિન હતું. આ મિશન દર્શાવે છે કે કેવી રીતે એડિટિવ મેન્યુફેક્ચરિંગ જટિલ એન્જિન ડિઝાઇનને સક્ષમ કરી શકે છે અને અવકાશ હાર્ડવેરના ઝડપી, સ્વદેશી વિકાસને સમર્થન આપી શકે છે. NSAM AMનો ઉપયોગ કરીને મહત્વપૂર્ણ એન્જિન ભાગોના વિકાસ માટે તેમના R&D માં આવા વધુ સ્ટાર્ટ-અપ્સને મદદ કરી રહ્યું છે.

સંરક્ષણ

સશસ્ત્ર દળો ઝડપી, આપત્તિ-પ્રતિરોધક બાંધકામ માટે AM તરફ વળી રહ્યા છે. ભારતીય સેનાએ અમદાવાદ ખાતે તેના પ્રથમ AM-પ્રિન્ટેડ બે માળના નિવાસ એકમનું ઉદ્ઘાટન કર્યું, જે ફક્ત 12 અઠવાડિયામાં બનાવવામાં આવ્યું હતું, અને ત્યારથી લદ્દાખ જેવા ઓપરેશનલ ભૂપ્રદેશમાં પ્રીકાસ્ટ સંરક્ષણ માટે ટેકનોલોજીનો વિસ્તાર કર્યો છે. NSAM MRO એપ્લિકેશનો માટે વર્કશોપ સ્તરની સુવિધાઓ સ્થાપિત કરવા માટે સંરક્ષણની ત્રણેય શાખાઓને સમર્થન આપી રહ્યું છે.

 

આરોગ્યસંભાળ

ભારત AM દ્વારા આયાતી તબીબી ટેકનોલોજીના સ્વદેશી વિકલ્પો બનાવી રહ્યું છે. MeitY એ AM આધારિત તબીબી ઉપકરણ ઉત્પાદન અને OsteoForge જેવા સ્ટાર્ટઅપ્સને ટેકો આપ્યો છે જે NSAM હેઠળ કુદરતી રેશમ-આધારિત ઇમ્પ્લાન્ટ વિકાસને AM પ્રિન્ટ કરે છે. ટેકનોલોજી વિકાસ બોર્ડ સ્વદેશી બાયોસેરામિક સામગ્રીમાંથી બનેલા 3D-પ્રિન્ટેડ હાડકાના ગ્રાફ્ટ્સને ટેકો આપી રહ્યું છે. આ ટેકનોલોજી દર્દીની ચોક્કસ જરૂરિયાતો અને શરીરરચના અનુસાર કસ્ટમાઇઝ્ડ ગ્રાફ્ટ બનાવી શકે છે. તે આયાત ઘટાડી શકે છે, સ્થાનિક તબીબી ઉત્પાદનને મજબૂત બનાવી શકે છે અને વધુ વ્યક્તિગત આરોગ્યસંભાળને ટેકો આપી શકે છે.

ઇલેક્ટ્રોનિક્સ

ભારતમાં AM કેન્દ્રોનું નેટવર્ક ઇલેક્ટ્રોનિક્સ-ગ્રેડ ઉત્પાદનમાં સ્વદેશી ક્ષમતાનું નિર્માણ કરી રહ્યું છે. NSAM એ બેટરી, એન્ટેના, વેરિસ્ટર, કેપેસિટર્સ અને ઘણા બધા જેવા AM પ્રિન્ટેડ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ઘટકોનું સફળતાપૂર્વક પ્રદર્શન કર્યું છે. વૈશ્વિક સ્તરે પ્રથમ, IISc એ AM પ્રિન્ટિંગનો ઉપયોગ કરીને ફોટોનિક ઇન્ટિગ્રેટેડ સર્કિટ બ્લોક્સનું પ્રદર્શન કર્યું છે.

બાંધકામ

ભારત ઝડપી અને વધુ ટકાઉ બાંધકામ માટે સંભવિત ઉકેલ તરીકે 3D પ્રિન્ટિંગની શોધ કરી રહ્યું છે. કેલ્વિન 6K પ્રો, એક ઓન-સાઇટ 3D બાંધકામ પ્રિન્ટર, ઓછા કાર્બન જીઓપોલિમર સામગ્રીનો ઉપયોગ કરીને 30 દિવસથી ઓછા સમયમાં 2,500 ચોરસ ફૂટના ઘરો બનાવવાની ક્ષમતા દર્શાવી છે. આ તકનીકમાં સામગ્રી અને લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચ ઘટાડવા, કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડવા અને બાંધકામ કાર્યક્ષમતામાં સુધારો કરવાની ક્ષમતા છે. પ્રારંભિક એપ્લિકેશનો સિમેન્ટ-આધારિત બાંધકામની તુલનામાં 30% ઓછા સામગ્રી અને લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચ અને 90% ઓછા ઉત્સર્જનની સંભાવના દર્શાવે છે.

આ વધતી ગતિ પાછળ સરકાર તરફથી મળતું સ્પષ્ટ પ્રોત્સાહન છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં, કેન્દ્રએ અલગ પાયલોટ પ્રોજેક્ટ્સથી એડિટિવ મેન્યુફેક્ચરિંગ માટે સંરચિત, મિશન-મોડ અભિગમ તરફ આગળ વધ્યું છે - સમર્પિત ભંડોળ, સંસ્થાઓ અને રાષ્ટ્રીય વ્યૂહરચના દ્વારા સમર્થિત. NSAM હવે સૌર ઉર્જા સંગ્રહ માટે કોંક્રિટ આધારિત સુપરકેપેસિટર વિકસાવી રહ્યું છે.

સરકારી નીતિ પહેલ: ભારતીય AM ઇકોસિસ્ટમનું નિર્માણ

AMને એક વ્યૂહાત્મક, આગામી પેઢીની ઉત્પાદન ટેકનોલોજી તરીકે માન્યતા આપતા, ભારત સરકાર એક માળખાગત રાષ્ટ્રીય ઇકોસિસ્ટમ બનાવી રહી છે. આ પ્રયાસ નેશનલ સ્ટ્રેટેજી ફોર એડિટિવ મેન્યુફેક્ચરિંગ (NSAM) માં અંકિત છે. તેને વધતા રાષ્ટ્રીય પ્લેટફોર્મ, સંસ્થાઓ અને પહેલો દ્વારા સમર્થન મળે છે જે ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત બનાવી રહ્યા છે.

 

એડિટિવ મેન્યુફેક્ચરિંગ માટે રાષ્ટ્રીય વ્યૂહરચના (NSAM)

ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી ટેકનોલોજી મંત્રાલય (MeitY) એ ફેબ્રુઆરી 2022માં નેશનલ સ્ટ્રેટેજી ફોર એડિટિવ મેન્યુફેક્ચરિંગ (NSAM) બહાર પાડ્યું. NSAM 3D પ્રિન્ટિંગ અને એડિટિવ મેન્યુફેક્ચરિંગ માટે ભારતના માર્ગદર્શક નીતિ માળખા તરીકે કામ કરે છે. મેક ઇન ઇન્ડિયા અને આત્મનિર્ભર ભારત સાથે સંરેખિત, આ વ્યૂહરચના સ્પષ્ટ, સમયબદ્ધ રાષ્ટ્રીય લક્ષ્યો નક્કી કરે છે. આ લક્ષ્યોને કેન્દ્ર, રાજ્યો, ઉદ્યોગ અને શિક્ષણવિદો વચ્ચે સહયોગ દ્વારા અનુસરવામાં આવી રહ્યા છે.

રાષ્ટ્રીય વ્યૂહરચનાનો ઉદ્દેશ્ય વૈશ્વિક એડિટિવ મેન્યુફેક્ચરિંગ માર્કેટના 5% કબજે કરવાનો અને ભારતના GDPમાં લગભગ US$1 બિલિયન ઉમેરવાનો છે. તે 50 ભારત-વિશિષ્ટ એડિટિવ મેન્યુફેક્ચરિંગ ટેકનોલોજીના વિકાસને પણ લક્ષ્ય બનાવે છે, જેમાં સામગ્રી, મશીનો, પ્રક્રિયાઓ અને સોફ્ટવેરનો સમાવેશ થાય છે.

100 નવા એડિટિવ મેન્યુફેક્ચરિંગ સ્ટાર્ટ-અપ્સને પ્રોત્સાહન આપવા અને 500 નવા ઉત્પાદનો વિકસાવવાનો પણ પ્રયાસ કરે છે. તેનો ઉદ્દેશ એડિટિવ મેન્યુફેક્ચરિંગ વર્કફોર્સ માટે 1 લાખ કુશળ કામદારોને તાલીમ આપવાનો પણ છે. બીજો ઉદ્દેશ્ય 10 વર્તમાન અને ઉભરતા ઉત્પાદન ક્ષેત્રોમાં એડિટિવ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષમતાઓનું નિર્માણ કરવાનો છે .

આ ઉદ્દેશ્યોને આગળ વધારવા માટે, સરકારે સાત વિશિષ્ટ વિકાસ અને અમલીકરણ કેન્દ્રોની સ્થાપના કરી છે. આ કેન્દ્રો સંશોધન અને વિકાસ, કૌશલ્ય અને વ્યવહારુ ટેકનોલોજીની પહોંચને સમર્થન આપે છે.

 

 

NSAM હેઠળ પ્રગતિ

નેશનલ સ્ટ્રેટેજી ફોર એડિટિવ મેન્યુફેક્ચરિંગ (NSAM) લોન્ચ થયાના ચાર વર્ષથી વધુ સમય પછી, તેણે સ્થિર અને માપી શકાય તેવી પ્રગતિ કરી છે. સરકાર દ્વારા સમર્થિત પહેલોએ કૌશલ્ય, ઉદ્યોગસાહસિકતા, ટેકનોલોજી વિકાસ અને ક્ષેત્રીય એપ્લિકેશનો દ્વારા ભારતના એડિટિવ મેન્યુફેક્ચરિંગ ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત બનાવ્યું છે.

1,54,000થી વધુ વ્યક્તિઓને એડિટિવ મેન્યુફેક્ચરિંગ સંબંધિત કૌશલ્યોમાં તાલીમ આપવામાં આવી છે, જેનાથી કુશળ કાર્યબળ વધતું જાય છે. 56 એડિટિવ મેન્યુફેક્ચરિંગ સ્ટાર્ટ-અપ્સને પણ સમર્થન આપવામાં આવ્યું છે, જે ભારતના નવીનતા અને ઉદ્યોગસાહસિકતાના આધારને મજબૂત બનાવે છે. રાષ્ટ્રીય કેન્દ્રોના નેટવર્કે 65 વિકાસને સક્ષમ બનાવ્યો છે ભારત-વિશિષ્ટ તકનીકો જેમાં સામગ્રી, મશીનો, ડિઝાઇન ફોર એડિટિવ મેન્યુફેક્ચરિંગ (DfAM) અને પ્રિન્ટેડ ઉત્પાદનોનો સમાવેશ થાય છે. આ ક્ષમતાઓ એરોસ્પેસ, તબીબી ઉપકરણો, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, ઊર્જા, ખાદ્ય પ્રક્રિયા અને ફોટોનિક્સમાં ઉત્પાદનો અને પ્રોટોટાઇપ્સના વિકાસને સમર્થન આપી રહી છે .

NSAM 2.0

NSAM 2.0ની કલ્પના ભારતની AM બજાર પ્રવેગકતાની આકાંક્ષાને ટેકો આપવા માટે કરવામાં આવી રહી છે. આગામી તબક્કામાં બૌદ્ધિક સંપદા અધિકારો (IPR) ઉત્પાદનને વેગ આપવાની, ડિજિટલ એકીકરણ દ્વારા AM નેટવર્કને વધારવાની અને વ્યાપારીકરણ માટે વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક એડિટિવ મેન્યુફેક્ચરિંગ ટેકનોલોજી વિકસાવવાની યોજના છે. તેનો ઉદ્દેશ્ય ક્લસ્ટર દ્વારા મશીનો અને સામગ્રીની પરવડે તેવી ક્ષમતામાં સુધારો કરવાનો અને એડિટિવ મેન્યુફેક્ચરિંગ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મૂલ્ય શૃંખલાને મજબૂત બનાવવાનો છે.

NSAM 2.0એ એડિટિવ મેન્યુફેક્ચરિંગ સ્ટાર્ટ-અપ બેઝને વિસ્તૃત કરવાની, ભારતીય સંરક્ષણને વ્યાપક સમર્થન પૂરું પાડવાની અને સસ્ટેનેબલ ડેવલપમેન્ટ ગોલ (SDG) આધારિત પાયલોટ પ્રોગ્રામ્સને પ્રોત્સાહન આપવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે. તે ધોરણો, સંયુક્ત સંશોધન અને ટેકનોલોજી ભાગીદારી દ્વારા આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગને વધુ ગાઢ બનાવવાનો પ્રસ્તાવ મૂકે છે. આ પ્રાથમિકતાઓ ભારતની ટેકનોલોજીકલ ક્ષમતાઓ અને આર્થિક, ઔદ્યોગિક અને સામાજિક એપ્લિકેશનોમાં મુખ્ય પ્રવાહના એડિટિવ મેન્યુફેક્ચરિંગને મજબૂત બનાવી શકે છે.

 

વિકસિત ભારત તરફ

AM ભારતની સંશોધન પ્રયોગશાળાઓમાંથી ફેક્ટરીઓ, સંરક્ષણ સંસ્થાઓ અને હોસ્પિટલોમાં સતત આગળ વધી રહ્યું છે. કેન્દ્રિત સરકારી નીતિઓના સમર્થનથી, તે સ્વદેશી ઉત્પાદનને મજબૂત બનાવી રહ્યું છે અને આયાત પર નિર્ભરતા ઘટાડી રહ્યું છે. તે વધુ સ્થાનિક તકનીકી ક્ષમતાઓ દ્વારા આત્મનિર્ભર ભારતના વિઝનને પણ ટેકો આપી રહ્યું છે. જેમ જેમ ભારત તેના એડિટિવ મેન્યુફેક્ચરિંગ ઇકોસિસ્ટમને સ્કેલ કરી રહ્યું છે, તેમ તેમ તે કુશળ રોજગારનું સર્જન કરી રહ્યું છે અને તેના ટેકનોલોજી આધારને મજબૂત બનાવી રહ્યું છે. આ ટેકનોલોજી ડિજિટલ ઉત્પાદન, અદ્યતન ઓટોમેશન, વિતરિત અને અનુકૂળ ઉત્પાદન દ્વારા ઉદ્યોગ 5.0ને પણ ટેકો આપે છે. તેના ઉપયોગો સંસાધન કાર્યક્ષમતા, સ્થાનિક ઉત્પાદન અને ટકાઉ ઉકેલો દ્વારા ટકાઉ વિકાસ લક્ષ્યો (SDGs) માં વધુ યોગદાન આપી શકે છે. એકસાથે, આ પ્રયાસો AM ને વિકાસ ભારત તરફ ભારતની સફરમાં ઉભરતા યોગદાનકર્તા તરીકે સ્થાન આપે છે.

સંદર્ભ:

એનસીએએમ

• https://ncam.in/national-strategy-for-additive-manufacturing/

 

અટલ ઇનોવેશન મિશન

 

• https://aim.gov.in/pdf/3D_Printing-Guidelines_and_Links.pdf
• https://aim.gov.in/pdf/3D_Printing-Types.pdf

 

ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને આઇટી મંત્રાલય

 

• https://www.meity.gov.in/static/uploads/2024/02/35-1.pdf
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1887216&reg=48&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleaseDetail.aspx?PRID=2308145&reg=48&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2027072&reg=48&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1800915&reg=48&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2239876

 

એનઆઈએસટી

 

• https://www.nist.gov/additive-manufacturing/research-areas/technologies/powder-bed-fusion
• https://www.nist.gov/additive-manufacturing/research-areas/technologies/vat-photopolymerization
• https://www.nist.gov/publications/upper-bound-feed-rates-thermoplastic-material-extrusion-based-additive-manufacturing
• https://www.nist.gov/additive-manufacturing/research-areas/technologies/directed-energy-deposition
• https://www.nist.gov/additive-manufacturing/research-areas/technologies/binder-jetting

 

અન્ય

 

• https://www.lboro.ac.uk/research/amrg/about/the7categoriesofadditivemanufacturing/sheetlamination/
• https://newsonair.gov.in/isro-successfully-tests-new-liquid-rocket-engine-at-mahendragiri-in-tamil-nadu/
• https://frontiertech.niti.gov.in/story/ai-driven-3d-printing-robots-build-full-homes-in-30-days/
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2022161&reg=48&lang=2
• https://cdn.digitalindiacorporation.in/wp-content/uploads/2026/03/pdf5.pdf
• https://www.ugc.gov.in/pdfnews/8063467_Annexure--1-(NSAM).pdf

ભારતમાં એડિટિવ મેન્યુફેક્ચરિંગ

*****

SM/BS/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com

(રીલીઝ આઈડી: 2320100) મુલાકાતી સંખ્યા : 15