આવાસ અને શહેરી બાબતોના મંત્રાલય (MoHUA)એ નવોન્મેષ, નીતિગત સુધારા, ટેકનોલોજી અને ટકાઉ નાણાકીય સહયોગ દ્વારા શહેરી આવાસ ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને 'સૌ માટે પર્યાપ્ત આવાસ' ની થીમ પર વર્લ્ડ હેબિટેટ ડે 2026ની ઉજવણી કરી હતી.

આ કાર્યક્રમના મુખ્ય અતિથિ આવાસ અને શહેરી બાબતોના માનનીય રાજ્ય મંત્રી શ્રી તોખન સાહુ હતા. MoHUA ના શહેરી વિકાસ વિભાગના સચિવ શ્રી સતેન્દ્ર સિંહ; MoHUAના કેપિટલ ડેવલપમેન્ટ વિભાગના સચિવ શ્રીમતી ડી. થારા; આવાસ ફોર ઓલ/આવાસ ડિવિઝનના સંયુક્ત સચિવ અને મિશન ડાયરેક્ટર (JS&MD) શ્રી કુમાર રવિકાંત સિંહ, UN-હેબિટેટના પ્રતિનિધિઓ, મંત્રાલયના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ, રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના મુખ્ય સચિવો અને અન્ય ભાગીદારોએ પણ આ કાર્યક્રમમાં હાજરી આપી હતી, જેમાં UN એજન્સીઓ, HUDCO, NHB વગેરેની ભાગીદારી જોવા મળી હતી.

આ ઉજવણીએ પ્રધાનમંત્રી આવાસ યોજના - શહેરી (PMAY-U) અને PMAY-U 2.0 ના ઉદ્દેશ્યોને પ્રાપ્ત કરવા તરફ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો અને અન્ય ભાગીદારોના યોગદાનને માન્યતા આપતા, સુરક્ષિત, પરવડે તેવા, સમાવેશી અને સન્માનજનક આવાસ સુધી પહોંચ સુનિશ્ચિત કરવા તરફના ભારતના સતત પ્રયાસોને ઉજાગર કરવા માટે એક મંચ પૂરો પાડ્યો હતો.

આ કાર્યક્રમમાં "સૌ માટે આવાસ" ના ઉદ્દેશ્યને પ્રાપ્ત કરવા તરફ અપનાવવામાં આવી રહેલી પ્રગતિ અને વિવિધ અભિગમો પ્રદર્શિત કરવામાં આવ્યા હતા, જેમાં PMAY-U અને PMAY-U 2.0 હેઠળના શ્રેષ્ઠ પ્રયાસોનો સમાવેશ થાય છે. PMAY-U એવોર્ડ્સ 2026 ના ભાગરૂપે, PMAY-U અને PMAY-U 2.0 હેઠળ શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કરનારા રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો, યુએલબી (ULBs), ભાગીદાર એજન્સીઓ/ભાગીદારોને રેન્ટલ હાઉસિંગ સહિત આવાસ ક્ષેત્રની પહેલોને અમલમાં મૂકવામાં તેમના પ્રદર્શન બદલ સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.

એવોર્ડ્સની યાદી નીચે મુજબ છે:

ક્રમ	એવોર્ડ	રાજ્ય/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ/ULB
રાજ્ય સ્તરીય એવોર્ડ્સ
1.	PMAY-U હેઠળ કુલ મંજૂરી સામે BLC મકાનોનું સૌથી વધુ પૂર્ણતા ધરાવતું રાજ્ય/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ	ઉત્તર પ્રદેશ   ગુજરાત   મધ્ય પ્રદેશ
	PMAY-U હેઠળ કુલ મંજૂરી સામે BLC મકાનોનું સૌથી વધુ પૂર્ણતા ધરાવતું રાજ્ય/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ (ઉત્તર-પૂર્વ, પહાડી રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો)	અરૂણાચલ પ્રદેશ   નાગાલેન્ડ   લદાખ
2.	PMAY-U હેઠળ કુલ મંજૂરી સામે AHP મકાનોનું સૌથી વધુ પૂર્ણતા ધરાવતું રાજ્ય/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ	DNH અને DD
3.	PMAY-U 2.0 હેઠળ મકાનોની કુલ મંજૂરી સામે સૌથી વધુ ગ્રાઉન્ડિંગ ધરાવતું રાજ્ય/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ	1. આંધ્રપ્રદેશ   2. બિહાર   3. ઉત્તર પ્રદેશ
	PMAY-U 2.0 હેઠળ મકાનોની કુલ મંજૂરી સામે સૌથી વધુ ગ્રાઉન્ડિંગ ધરાવતું રાજ્ય/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ (ઉત્તર-પૂર્વ, પહાડી રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો)	1. અરૂણાચલ પ્રદેશ   2. ઉત્તરાખંડ   3. પુડુચેરી
વિશેષ માન્યતા એવોર્ડ્સ
1.	ISS હેઠળ સૌથી વધુ લોન મંજૂર કરવા બદલ શ્રેષ્ઠ PLI એવોર્ડ	HDFC બેંક
2.	ટાઉન પ્લાનિંગ સ્કીમ (TPS) પ્રક્રિયાનો શ્રેષ્ઠ પ્રયાસ	ગુજરાત
3.	શેલ્ટર ફંડ પ્રથાનો શ્રેષ્ઠ પ્રયાસ	તમિલનાડુ
4.	AHP વર્ટિકલ માટે ખાનગી સોસાયટીઓમાં EWS/LIG માટે ફરજિયાત જમીન અનામત રાખવાનો શ્રેષ્ઠ પ્રયાસ	છત્તીસગઢ
5.	PMAY-U 2.0 હેઠળ સૌથી ઝડપી પૂર્ણ થયેલ ARH પ્રોજેક્ટ (નાયડુ્રપેટા, તિરુપતિ અર્બન ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી, આંધ્રપ્રદેશ)	પ્રીમિયર એનર્જી ગ્લોબલ એન્વાયર્નમેન્ટ પ્રાઈવેટ લિમિટેડ
6.	ARHCs હેઠળ સૌથી વધુ સંખ્યામાં મકાનો પૂર્ણ અને કાર્યરત કરનાર જાહેર એજન્સી	તમિલનાડુ/ SIPCOT (18,720 બેડ)
7.	ARHCs હેઠળ સૌથી વધુ સંખ્યામાં મકાનો પૂર્ણ અને કાર્યરત કરનાર ખાનગી એજન્સી	SPR ઇન્ડિયા પ્રાઇવેટ લિમિટેડ (11,154 બેડ)
8.	મોટા રાજ્યોમાં PMAY-U 2.0 હેઠળ લક્ષ્યાંક સામે મંજૂર થયેલા મકાનોની સૌથી વધુ ટકાવારી માટે વિશેષ માન્યતા એવોર્ડ	બિહાર
9.	PMAY-U 2.0 હેઠળ સૌથી વધુ સંખ્યામાં સુધારાઓ હાંસલ કરનાર રાજ્ય	ગુજરાત
ULB સ્તરીય એવોર્ડ્સ
1.	PMAY-U હેઠળ કુલ મંજૂરી સામે BLC મકાનોનું સૌથી વધુ પૂર્ણતા ધરાવતું ULB (1-5 લાખ વસ્તી)	ઉલુબેરિયા, પશ્ચિમ બંગાળ
	PMAY-U હેઠળ કુલ મંજૂરી સામે BLC મકાનોનું સૌથી વધુ પૂર્ણતા ધરાવતું ULB (1 લાખથી ઓછી વસ્તી)	કૈલાસહર, ત્રિપુરા   ખોવાઈ, ત્રિપુરા   વારાસિઓની, મધ્ય પ્રદેશ

આ કાર્યક્રમમાં 'સૌ માટે આવાસ' સંબંધિત શ્રેષ્ઠ પ્રથાઓ પરના વીડિયો પણ દર્શાવવામાં આવ્યા હતા, જેણે અન્ય રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો દ્વારા તેના આગળના અમલીકરણ માટે દેશભરમાંથી નવીન અભિગમો અને અનુભવો દર્શાવવાની તક પૂરી પાડી હતી.

એ પણ જાહેરાત કરવામાં આવી હતી કે પ્રધાનમંત્રી આવાસ યોજના - શહેરી હેઠળ રાજ્યો, કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો, ULBs અને ભાગીદાર એજન્સીઓ/ભાગીદારોના અનુકરણીય યોગદાન અને સિદ્ધિઓને બિરદાવવા અને ઉજવવા માટે PMAY-U એવોર્ડ્સને સંસ્થાકીય બનાવવામાં આવી રહ્યા છે. વધુમાં, આ એવોર્ડ્સ દર વર્ષે વર્લ્ડ હેબિટેટ ડેના અવસરે યોજાશે, જે 'સૌ માટે આવાસ' ના લક્ષ્યને પ્રાપ્ત કરવા તરફના નવોન્મેષી પ્રયાસો, અસરોદાયક અમલીકરણ અને ઉત્કૃષ્ટ પ્રયાસોને ઉજાગર કરશે. આ વાર્ષિક માન્યતા તંદુરસ્ત સ્પર્ધાને વધુ પ્રોત્સાહિત કરશે, શ્રેષ્ઠ પ્રથાઓને પ્રોત્સાહન આપશે અને દેશભરમાં પરવડે તેવા અને ગુણવત્તાયુક્ત આવાસ વિતરણને મજબૂત કરવા માટે ભાગીદારોને પ્રેરણા આપશે.

 

આ કાર્યક્રમ MoHUA હેઠળના સંગઠનોના પ્રકાશનના વિમોચન દ્વારા પણ ચિહ્નિત થયો હતો, જેમાં HUDCO, NCHF, NHB, CGEWHO, HUDCO અને BMTPC નો સમાવેશ થાય છે. પ્રકાશનોના વિમોચન ઉપરાંત, આ પ્રસંગની યાદમાં વિવિધ સ્પર્ધાઓમાં દિવ્યાંગ બાળકો સહિત શાળાના બાળકો માટે NHB, HUDCO અને BMTPC દ્વારા આયોજિત ચિત્રકામ સ્પર્ધાઓના વિજેતાઓ માટે પુરસ્કાર વિતરણ સમારોહ યોજવામાં આવ્યો હતો.

 

આ કાર્યક્રમમાં એક મોબાઇલ એપ્લિકેશન અને PMAY-U તથા PMAY-U 2.0 ની સુધારેલી વેબસાઇટ્સનું લોન્ચિંગ પણ કરવામાં આવ્યું હતું, જેનો ઉદ્દેશ્ય માહિતી સુધી પહોંચને મજબૂત કરવાનો અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સ દ્વારા લાભાર્થીના અનુભવમાં સુધારો કરવાનો છે.

વર્લ્ડ હેબિટેટ ડે કાર્યક્રમે ઉભરતા શહેરી આવાસના પડકારો અને સંભવિત ઉકેલો પર વ્યાપક ચર્ચા-વિચારણા માટે એક મંચ પણ પૂરો પાડ્યો હતો. ભાડાના મકાનો, નિયામક માળખાં અને પરવડે તેવી આવાસ તકનીકો તથા ધિરાણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતા ત્રણ વિભિન્ન તકનીકી સત્રોએ પર્યાપ્ત અને પરવડે તેવા આવાસ સુધી પહોંચના વિસ્તાર માટેના અભિગમો પર ચર્ચા કરવા માટે ભાગીદારોને એકસાથે લાવ્યા હતા.

ઉભરતા શહેરી આવાસના પડકારો પર ચર્ચા કરવા માટે તકનીકી સત્રો

તેમાં ભાડાના મકાનો, આવાસમાં માંગ-પુરવઠાના તફાવતને પૂરો કરવો અને પરવડે તેવા આવાસ ક્ષેત્રમાં નવીન બાંધકામ તકનીકોની ભૂમિકા જેવા વિષયો પર થીમેટિક ટેકનિકલ સત્રો યોજાયા હતા, જેમાં નીતિ નિર્માતાઓ, નિષ્ણાતો, નાણાકીય સંસ્થાઓ, ઉદ્યોગના ભાગીદારો અને અન્ય ભાગીદારોને વધુ મજબૂત અને વધુ ટકાઉ આવાસ ઇકોસિસ્ટમના નિર્માણ માટેના મુખ્ય પડકારો અને તકો પર ચર્ચા કરવા માટે એકસાથે લાવ્યા હતા.

તકનીકી ચર્ચા-વિચારણાઓ ત્રણ ક્ષેત્રો પર કેન્દ્રિત હતી:

1. રેન્ટલ હાઉસિંગની સંભાવનાઓને અનલોક કરવા માટે માળખાકીય પડકારો અને સક્ષમ ઉપાયો: સત્રમાં શહેરી વિસ્તારોમાં રેન્ટલ હાઉસિંગની ઉપલબ્ધતા અને સ્કેલેબિલિટીને અસર કરતા માળખાકીય અને સંસ્થાકીય પડકારોની તપાસ કરવામાં આવી હતી. યોગ્ય નિયામક માળખાં, જમીન અને પાયાની સુવિધાઓની ઉપલબ્ધતા, રોકાણ પદ્ધતિઓ, અસરોદાયક પ્રોપર્ટી મેનેજમેન્ટ અને જાહેર તથા ખાનગી ક્ષેત્રના ભાગીદારોની વધુ ભાગીદારી સહિત અફોર્ડેબલ રેન્ટલ હાઉસિંગ માટે સક્ષમ ઇકોસિસ્ટમ બનાવવા પર ચર્ચાઓ કેન્દ્રિત હતી.

ચર્ચા-વિચારણાઓમાં શહેરી સ્થળાંતર કરનારાઓ, કામદારો, વિદ્યાર્થીઓ, કામકાજી મહિલાઓ અને શહેરી વસ્તીના અન્ય ગતિશીલ અને સંવેદનશીલ વર્ગો માટે રેન્ટલ હાઉસિંગને એક વ્યવહારુ અને સન્માનજનક આવાસ વિકલ્પ તરીકે મજબૂત કરવાના ઉપાયોની પણ તપાસ કરવામાં આવી હતી.

2. આવાસમાં માંગ-પુરવઠાના તફાવતને પૂરો કરવા માટે નિયામક ઉપાયો: બીજા સત્રમાં શહેરી વિસ્તારોમાં પરવડે તેવા આવાસની માંગ અને પુરવઠા વચ્ચેની સતત અસમાનતાને દૂર કરવા માટે જરૂરી નિયામક અને નીતિગત ઉપાયો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું. ચર્ચા-વિચારણાઓમાં સુવ્યવસ્થિત મંજૂરીઓ, કાર્યક્ષમ જમીન-ઉપયોગ આયોજન, સક્ષમ વિકાસ નિયમો, ભાગીદારો વચ્ચે સુધારેલું સંકલન અને પરવડે તેવા આવાસના ઝડપી વિતરણને સુગમ બનાવવાના ઉપાયોનો સમાવેશ થતો હતો.

3. સ્થિતિસ્થાપક અને પરવડે તેવા આવાસના વિસ્તાર માટે ઓછી કિંમતની સ્વદેશી તકનીકો અને ધિરાણના સાધનો: ત્રીજા સત્રમાં ગુણવત્તા, સ્થિતિસ્થાપકતા, સંસાધન કાર્યક્ષમતા અને પરવડે તેવા ગૌરવમાં સુધારો કરવાની સાથે આવાસ વિતરણને ઝડપી બનાવવામાં નવીન, ઓછી કિંમતની અને સ્વદેશી બાંધકામ તકનીકોની ભૂમિકા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું.

ચર્ચાઓમાં સુરક્ષિત, આબોહવા-સ્થિતિસ્થાપક અને પરવડે તેવા ઘરોના મોટા પાયા પર વિતરણને સક્ષમ કરવા માટે યોગ્ય ધિરાણ ઉકેલો સાથે તકનીકી નવોન્મેષને જોડવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.

તકનીકી સત્રોએ ભારતની ઝડપથી શહેરીકરણ પામતી વસ્તીની વિકસતી આવાસ જરૂરિયાતોને દૂર કરવા માટે સરકાર, રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો, શહેરી સ્થાનિક સ્વરાજ્યની સંસ્થાઓ, નાણાકીય સંસ્થાઓ, ખાનગી ક્ષેત્ર, ટેકનોલોજી પ્રદાતાઓ, શિક્ષણ જગત અને અન્ય ભાગીદારોને આવરી લેતા સંકલિત અભિગમની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.

વિશ્વ  વર્લ્ડ હેબિટેટ ડે 2026 ની ઉજવણીએ દરેક શહેરી પરિવારને સુરક્ષિત, પરવડે તેવા અને સન્માનજનક આવાસ સુધી પહોંચ સુનિશ્ચિત કરવા માટેની ભારતની પ્રતિબદ્ધતાની પુનઃપુષ્ટિ કરી હતી, જે સમાવેશી અને વિકસિત ભારતના વ્યાપક વિઝનમાં યોગદાન આપે છે.

SM/IJ/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2319417) મુલાકાતી સંખ્યા : 9