વંચિત સમુદાયોના વ્યક્તિઓને સશક્ત બનાવવામાં અને તેમની સામાજિક-આર્થિક સ્થિતિમાં સુધારો કરવામાં નાણાંકીય સહાય અને ટકાઉ આજીવિકાની તકો સુધીની પહોંચ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે. સ્વ-રોજગાર અને યાંત્રીકરણ માટેનો ટેકો નબળા વર્ગના કામદારોને આવકના વધુ સ્થિર સ્ત્રોતો તરફ આગળ વધવામાં, કૌટુંબિક નાણાકીય સુરક્ષાને મજબૂત કરવામાં અને કાર્યની ગરિમાને પ્રોત્સાહન આપવામાં મદદ કરી શકે છે.

30 વર્ષીય શ્રીમતી મેકલા નાનચારમ્મા અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) સમુદાયના છે અને લગભગ 12 વર્ષથી ગુંટુર મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનમાં કચરો વીણવાનું કામ કરી રહ્યા છે. આર્થિક રીતે વંચિત પરિવારમાંથી આવતા હોવાથી, તેમને 12 વર્ષની ઉંમરે કચરો વીણવાનું કામ શરૂ કરવાની ફરજ પડી હતી. ગંભીર આર્થિક તંગીના કારણે તેઓ શાળાએ જઈ શક્યા ન હતા અને તેઓ અશિક્ષિત રહ્યા છે. તેમની આજીવિકા મુખ્યત્વે કચરો વીણવા પર આધારિત હતી, જે મર્યાદિત અને અનિયમિત આવક પૂરી પાડતી હતી અને તેનાથી ઘરના ખર્ચાઓ પૂરા કરવા તેમજ તેમના બાળકો માટે સારી તકો સુનિશ્ચિત કરવી મુશ્કેલ બનતી હતી.

મૂળભૂત સુવિધાઓ અને આવશ્યક સેવાઓની મર્યાદિત પહોંચ ધરાવતા ઝૂંપડપટ્ટીના વાતાવરણમાં રહેવાથી તેમના પરિવારની સામાજિક-આર્થિક શક્યતાઓ વધુ મર્યાદિત બની હતી. તેમની નાજુક સામાજિક અને આર્થિક પરિસ્થિતિઓને કારણે તેમણે સામાજિક બહિષ્કાર અને ભેદભાવનો પણ સામનો કરવો પડ્યો હતો. આ પડકારો છતાં, શ્રીમતી નાનચારમ્મા તેમના પરિવારની આર્થિક સ્થિતિ સુધારવા, તેમના બાળકોને શિક્ષણની સારી તકો પૂરી પાડવા અને વધુ સુરક્ષિત ભવિષ્યનું નિર્માણ કરવા માટે દ્રઢસંકલ્પ રહ્યા હતા.

શ્રીમતી નાનચારમ્માને નવજીવન ઓર્ગેનાઈઝેશન દ્વારા સ્વચ્છતા ઉદ્યમી યોજના (SUY) હેઠળ સહાય મળી, જે તેમના જીવનમાં એક મહત્વપૂર્ણ વળાંક સાબિત થઈ. બે સભ્યોનો સમાવેશ કરતા જૂથ પ્રોજેક્ટ હેઠળ, ઓપન નાલા ક્લીનર (ટ્રેક્ટર-માઉન્ટેડ) ની ખરીદી માટે નાણાંકીય સહાય પૂરી પાડવામાં આવી હતી. આ પ્રોજેક્ટનો કુલ ખર્ચ ₹16,99,952 હતો, જેમાં ₹10,24,964 ની લોન અને ₹6,74,988 ની કેપિટલ સબસીડીનો સમાવેશ થાય છે.

આ સહાયથી શ્રીમતી નાનચારમ્મા પરંપરાગત કચરો વીણવાની પ્રવૃત્તિઓથી આગળ વધીને વધુ સંગઠિત અને ટકાઉ આજીવિકામાં ભાગ લેવા માટે સક્ષમ બન્યા. યાંત્રિક સાધનોની મદદથી, તેમણે મહિને રૂ. 10,000 ની વધારાની આવક મેળવવાનું શરૂ કર્યું. તેમની માસિક આવક, જે આ પહેલ પહેલાં આશરે રૂ. 8,000 હતી, તે વધીને રૂ. 18,000 ની આસપાસ થઈ ગઈ છે.

આવકમાં થયેલા આ વધારાથી તેમના પરિવારની નાણાંકીય પરિસ્થિતિમાં નોંધપાત્ર સુધારો થયો છે. તેઓ હવે ઘરના ખર્ચ પૂરા કરવા, તેમના બાળકોના શિક્ષણને ટેકો આપવા અને પરિવારના એકંદર જીવનધોરણમાં સુધારો કરવા માટે વધુ સારી સ્થિતિમાં છે. આજીવિકાની તકે તેમની નાણાંકીય સુરક્ષા, આત્મવિશ્વાસ અને ગરિમાની ભાવનાને પણ મજબૂત બનાવી છે.

શ્રીમતી નાનચારમ્માએ મળેલી સહાય વિશે વાત કરતા કહ્યું, “સ્વચ્છતા ઉદ્યમી યોજના હેઠળની સહાયથી મને પરંપરાગત કચરો વીણવાના કામથી આગળ વધીને વધુ સ્થિર આવક મેળવવામાં મદદ મળી છે. તેણે મારા પરિવારની નાણાંકીય સુરક્ષાને મજબૂત કરી છે અને મને વધુ આત્મવિશ્વાસ અને ગરિમા આપી છે.”

શ્રીમતી નાનચારમ્માની આ યાત્રા દર્શાવે છે કે કેવી રીતે લક્ષિત નાણાંકીય સહાય, યાંત્રિક સાધનો સુધીની પહોંચ અને ટકાઉ આજીવિકાની તકો વંચિત સમુદાયોને આર્થિક સ્વતંત્રતા અને આત્મનિર્ભરતા તરફ આગળ વધવામાં મદદ કરી શકે છે. અનિયમિત કચરો વીણવાના કામ પરની નિર્ભરતામાંથી વધુ સંગઠિત આજીવિકામાં તેમનું આ પરિવર્તન, ગૌરવપૂર્ણ અને સુરક્ષિત ભવિષ્ય માટે તકો ઊભી કરવા માટે સશક્તિકરણ-લક્ષી પહેલોની સંભાવનાઓને દર્શાવે છે.

આજે નાણાંકીય સહાય, આવતીકાલે આત્મનિર્ભરતા.

SM/DK/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com