શ્રી રાજીવ ગૌબા, સભ્ય, નીતિ આયોગે 5મી કૌટિલ્ય ઈકોનોમિક કોન્ક્લેવમાં “ડિસરપ્શનના યુગમાં રેગ્યુલેટરી ઓવરસાઈટ” પરના પ્લીનરી સત્રમાં પોતાના સંબોધનમાં, ઝડપથી બદલાઈ રહેલા ભૂ-રાજકીય, તકનીકી અને આર્થિક વાતાવરણની સાથે નિયમનકારી માળખાઓના વિકાસની જરૂરિયાત પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે નીતિ ઘડવૈયાઓ સમક્ષ પડકાર નિયમન અને વૃદ્ધિ વચ્ચે પસંદગી કરવાનો નથી, પરંતુ જોખમોનું સંચાલન કરવાની સાથે નવીનતા, સ્પર્ધાત્મકતા અને રોકાણને ટેકો આપતા નિયમો વિકસાવવાનો છે.

સંદર્ભ આપતા, શ્રી ગૌબાએ અવલોકન કર્યું કે ભૂ-રાજકીય અનિશ્ચિતતા, વેપાર માર્ગો અને વૈશ્વિક પુરવઠા શ્રૃંખલામાં વિક્ષેપ, અને વ્યૂહાત્મક સાધનો તરીકે ટેરિફ, નિકાસ નિયંત્રણો અને રોકાણના નિયંત્રણોનો વધતો ઉપયોગ આર્થિક પરિદ્રશ્યને નવો આકાર આપી રહ્યો છે. આ સાથે, તેમણે નોંધ્યું કે ખાસ કરીને આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ, સાયબર સુરક્ષા અને ડિજિટલ ટેકનોલોજી જેવા ક્ષેત્રોમાં, તકનીકી પરિવર્તન ઘણી સંસ્થાઓ અને નિયમનકારી માળખાઓ અનુકૂળ થઈ શકે તેના કરતાં વધુ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે.

તેમણે આધુનિક વ્યવસાય મોડલ્સની વધતી જતી જટિલતા પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો, જે ઉત્તરોત્તર વિવિધ ક્ષેત્રો અને ટેકનોલોજીમાં વ્યાપેલા છે. જેમ જેમ ઉદ્યોગો વચ્ચેની પરંપરાગત સીમાઓ ઓછી સુસંગત બનતી જાય છે, તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે નિયમનકારી માળખાઓએ વિભાજિત અથવા વિરોધાભાસી જવાબદારીઓ ઊભી કર્યા વિના પરસ્પર જોડાયેલા જોખમોને સંબોધવા માટે વિકસિત થવું જોઈએ.

શ્રી ગૌબાએ રેખાંકિત કર્યું કે જ્યારે સુરક્ષા, ગ્રાહક સુરક્ષા, બજારની અખંડિતતા અને પ્રણાલીગત સ્થિરતા માટે નિયમન આવશ્યક છે, ત્યારે અતિશય અથવા નબળી રીતે ડિઝાઇન કરાયેલ નિયમન નવીનતા, સ્પર્ધાત્મકતા અને રોકાણને અવરોધી શકે છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે રાષ્ટ્રીય સ્પર્ધાત્મકતા માત્ર માળખાકીય સુવિધાઓ, શ્રમ કાયદાઓ અને પ્રોત્સાહનો પર આધારિત નથી, પરંતુ નિયમનકારી વાતાવરણની સ્પષ્ટતા, સાતત્ય અને અનુમાનિતતા પર પણ આધાર રાખે છે. નવા રોકાણો પર વિચારણા કરતા વ્યવસાયો માટે, તેમણે કહ્યું કે, મોટા પાયે કામગીરી કરવાની અને નિશ્ચિતતા સાથે નવીનતા લાવવાની ક્ષમતા એ ઉત્તરોત્તર વધુ મહત્વપૂર્ણ વિચારણા છે.

પ્રમાણસર અભિગમની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકતા, ગૌબાએ કહ્યું કે નિયમનકારી જરૂરિયાતોને સામેલ જોખમોની પ્રકૃતિ અને પરિણામો સાથે માપાંકિત કરવી જોઈએ. તેમણે નોંધ્યું કે નિયમનકારોએ નવા અને ઝડપથી વિકસતા ક્ષેત્રોમાં હસ્તક્ષેપ કરતા પહેલા નવા નિયમો વ્યાજબી છે કે કેમ તેનું કાળજીપૂર્વક મૂલ્યાંકન કરવું જોઈએ અને દરેક સંભવિત નિષ્ફળતા માટે ઉકેલો સૂચવવાનો પ્રયાસ કરવાનું ટાળવું જોઈએ.

તેમણે વધુમાં ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે નિયમનકારી સ્વતંત્રતા જવાબદારી સાથે હાથ મિલાવીને ચાલવી જોઈએ. જ્યારે નિયમનકારોને અયોગ્ય પ્રભાવથી મુક્ત રહીને કઠિન નિર્ણયો લેવા માટે સ્વાયત્તતાની જરૂર હોય છે, ત્યારે જાહેર વિશ્વાસ માટે પારદર્શક નિર્ણય પ્રક્રિયા, સ્પષ્ટ પ્રક્રિયાઓ, અસરકારક સમીક્ષા પદ્ધતિઓ અને નિયમનકારી કામગીરી માટે જવાબદારી જરૂરી છે.

ગૌબાએ એ પણ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે અસરકારક નિયમન રાજ્યની ક્ષમતા પર આધારિત છે. જેમ જેમ બજારો અને ટેકનોલોજી વધુ અત્યાધુનિક બનતા જાય છે, તેમ તેમ નિયમનકારોને વિશિષ્ટ નિપુણતાની જરૂર પડે છે. તેમણે કહ્યું કે વિશ્લેષણાત્મક ક્ષમતાઓને મજબૂત બનાવવી, વિશિષ્ટ પ્રતિભાઓને આકર્ષવી અને ઉદ્યોગ, શિક્ષણ જગત અને ટેકનોલોજી સંસ્થાઓ સાથે સંરચિત જોડાણ વિકસાવવું એ નિયમનકારી ક્ષમતાના નિર્માણ માટે નિર્ણાયક બનશે.

તેમણે ઓવરલેપિંગ મેન્ડેટ્સને સંબોધવા, પુનરાવર્તન ટાળવા અને નિયમનકારી અંતરને પૂરવા માટે નિયમનકારો વચ્ચે વધુ સમન્વય માટે હાકલ કરી હતી કારણ કે વ્યવસાયો ઉત્તરોત્તર પરંપરાગત નિયમનકારી ક્ષેત્રોમાં કામ કરી રહ્યા છે.

તેમણે કહ્યું કે ધ્યેય એવું રાજ્ય હોવું જોઈએ કે જે "જ્યાં જોખમો વધુ હોય ત્યાં દ્રઢ હોય, અને જ્યાં જોખમો ઓછા હોય ત્યાં લાઈટ-ટચ હોય," પરંતુ બંને કિસ્સાઓમાં અનુમાનિત હોય. 2047 સુધીમાં વિકસિત ભારત માટે જરૂરી ઉચ્ચ વૃદ્ધિને ટકાવી રાખવા માટે આને ભારતના વિકાસના માર્ગ સાથે જોડતા, તેમણે કહ્યું કે પ્રધાનમંત્રી મોદીના ટ્રસ્ટ બેઝ્ડ ગવર્નન્સ અથવા જન વિશ્વાસના શાસન દર્શનને અનુરૂપ, લાઈટ-ટચ નિયમન તરફ નિર્ણાયક પરિવર્તનની જરૂર પડશે.

SM/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2318780) મુલાકાતી સંખ્યા : 8