ભારત સરકારનો મત્સ્યોદ્યોગ વિભાગ 17 સપ્ટેમ્બર 2026 ના રોજ ગાંધીનગર, ગુજરાત ખાતે ડીપ-સી ફિશિંગના પ્રોત્સાહન અને એક્સેસ પાસ તથા LoA ધારકો સાથે વાર્તાલાપ પર રાષ્ટ્રીય કાર્યશાળાનું આયોજન કરી રહ્યો છે. આ રાષ્ટ્રીય કાર્યશાળાનો હેતુ માછીમારોને ઉચ્ચ-મૂલ્યના મત્સ્ય સંસાધનોનો ઉપયોગ કરવા પ્રોત્સાહિત કરીને ડીપ-સી ફિશિંગને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે, અને સાથે આ ક્ષેત્રને વધુ મજબૂત કરવા માટે જમીની પડકારોને સમજવા અને હિસ્સેદારોના સૂચનો એકત્રિત કરવા માટે એક મંચ પૂરો પાડવાનો છે.

આ રાષ્ટ્રીય કાર્યશાળામાં કેન્દ્રીય મત્સ્યોદ્યોગ, પશુપાલન અને ડેરી અને પંચાયતી રાજ મંત્રી માનનીય શ્રી રાજીવ રંજન સિંહ; ગુજરાતના માનનીય મુખ્યમંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્રભાઈ પટેલ, સાથે મત્સ્યોદ્યોગ, પશુપાલન અને ડેરી અને પંચાયતી રાજ રાજ્ય મંત્રી માનનીય પ્રો. એસ. પી. સિંહ બઘેલની ઉપસ્થિતિ રહેશે. આ કાર્યક્રમમાં મહિલા માછીમારો સહિતના માછીમારો રૂબરૂ ભાગ લેશે, સાથે ભારત સરકારના મત્સ્યોદ્યોગ વિભાગ, ગુજરાત સરકાર અને અન્ય તમામ દરિયાકાંઠાના રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો, ICAR, CIFNET, NABARD, NCEL, NCDC, SEAI, MPEDA, EIC ના અધિકારીઓ અને અન્ય મત્સ્યોદ્યોગ હિસ્સેદારો ભાગ લેશે.

ભારત સરકારના મત્સ્યોદ્યોગ વિભાગે વિવિધ પહેલો દ્વારા મત્સ્યોદ્યોગ ક્ષેત્રના ડિજિટાઇઝેશન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની સાથે ફિશરીઝ ફાર્મર પ્રોડ્યુસર ઓર્ગેનાઇઝેશન્સ (FFPO) અને મત્સ્યોદ્યોગ સહકારી મંડળીઓને મજબૂત કરવા પર વિશેષ ભાર મૂક્યો છે.

રાષ્ટ્રીય કાર્યશાળામાં સંસાધન ક્ષમતા અને જહાજ આધુનિકીકરણથી લઈને કૌશલ્ય વિકાસ, ફાઇનાન્સિંગ, પ્રોસેસિંગ, મૂલ્યવર્ધન (વેલ્યુ એડિશન) અને નિકાસ બજારો સુધી પહોંચવા સુધીના સમગ્ર ડીપ-સી ફિશિંગ વેલ્યુ ચેઇનને આવરી લેતા લક્ષિત તકનીકી સત્રો યોજાશે. ચર્ચાઓમાં ભારતના EEZ અને હાઇ સીઝમાં ઉચ્ચ-મૂલ્યના મત્સ્ય સંસાધનોનો ઉપયોગ કરવાની તકો, આધુનિક માછીમારી તકનીકો અને વૈશ્વિક શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓ અપનાવવાની, માછીમારો અને ક્રૂ માટે ક્ષમતા નિર્માણ, સંસ્થાકીય નાણાકીય સહાય અને સહકારી-સંચાલિત રોકાણ મોડલ્સ સુધી પહોંચવાની, અને લણણી પછીના વ્યવસ્થાપન, ટ્રેસેબિલિટી, મૂલ્યવર્ધન અને નિકાસ પાલન પ્રણાલીઓને મજબૂત કરવાની તકોની શોધ કરવામાં આવશે. દરેક સત્રમાં નિષ્ણાતોના પ્રેઝન્ટેશન, માછીમારો અથવા ઉદ્યોગના દૃષ્ટિકોણ અને હિસ્સેદારોની ચર્ચાઓ શામેલ હશે, જે ભાગ લેનારાઓને ભારતમાં ડીપ-સી ફિશિંગને આગળ ધપાવવા માટે ઉપલબ્ધ તકો, પડકારો અને સહાયક પ્રણાલીઓની વ્યાવહારિક આંતરદૃષ્ટિ અને વ્યાપક સમજ પૂરી પાડશે.

આ વિચાર-વિમર્શ નીતિ નિર્માતાઓ, તકનીકી નિષ્ણાતો, નાણાકીય સંસ્થાઓ, ઉદ્યોગના હિસ્સેદારો, સહકારી મંડળીઓ અને માછીમારોને લક્ષિત વિચાર-વિમર્શ માટે એકસાથે લાવીને ભારતના ડીપ-સી ફિશિંગ ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ મંચ તરીકે સેવા આપશે તેવી અપેક્ષા છે. કાર્યશાળામાંથી બહાર આવતી ચર્ચાઓ અને ભલામણો જમીની પડકારોના વ્યાવહારિક ઉકેલો ઓળખવામાં, તકનીકી, કૌશલ્યો, ફાઇનાન્સ અને બજારો સુધીની પહોંચ સુધારવામાં અને ડીપ-સી ફિશિંગમાં માછીમારોના મોટા પાયે ભાગીદારીને સરળ બનાવવામાં મદદ કરશે.

પૃષ્ઠભૂમિ

ભારત લગભગ 11,099 કિમીના દરિયાકાંઠા અને લગભગ 24 લાખ ચોરસ કિમીના એક્સક્લુઝિવ ઇકોનોમિક ઝોન (EEZ) દ્વારા સપોર્ટેડ વિશાળ અને વૈવિધ્યસભર દરિયાઈ સંસાધન આધારથી સંપન્ન છે. ભારતના EEZ માં દરિયાઈ મત્સ્યોદ્યોગ ક્ષમતા 58.6 લાખ મેટ્રિક ટન (MT) અંદાજવામાં આવી છે, જે લગભગ 50 લાખ માછીમારોના આજીવિકાને ટેકો આપે છે અને ખાદ્ય સુરક્ષા, પોષણ, રોજગાર, આવક સર્જન અને નિકાસ આવકમાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપે છે. ભારત હાલમાં વૈશ્વિક સ્તરે અગ્રણી મત્સ્યોદ્યોગ અને એક્વાકલ્ચર ઉત્પાદક દેશોમાં સામેલ છે અને નાણાકીય વર્ષ 2025-26 દરમિયાન આશરે ₹73,890 કરોડના મૂલ્યના સીફૂડની નિકાસ કરી છે.

મોટાભાગની માછીમારી પ્રવૃત્તિઓ દરિયાકાંઠાના 40-50 નોટિકલ માઇલની અંદર કેન્દ્રિત છે, જ્યારે ઊંડા પાણી અને રાષ્ટ્રીય અધિકારક્ષેત્રની બહારના વિસ્તારો ઉચ્ચ-મૂલ્યની પ્રજાતિઓ, ખાસ કરીને ટ્યુના અને ટ્યુના જેવી માછલીઓ મેળવવા માટે નોંધપાત્ર તકો પૂરી પાડે છે. ટકાઉ દરિયાઈ મત્સ્યોદ્યોગના વ્યૂહાત્મક મહત્વને ઓળખીને, ભારત સરકારે ભારતીય-ફ્લેગવાળા માછીમારી જહાજો દ્વારા મત્સ્ય સંસાધનોના ટકાઉ ઉપયોગ માટે એક્સક્લુઝિવ ઇકોનોમિક ઝોન (EEZ) રૂલ્સ, 2025 અને હાઇ સીઝ ગાઇડલાઇન્સ, 2025 સહિતના સક્ષમ માળખાને સૂચિત કર્યા છે.

ભારતના EEZ માં માછીમારી માટેનો એક્સેસ પાસ એ ReALCRaft પોર્ટલ દ્વારા આપવામાં આવતો એક મફત ડિજિટલ પાસ છે. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સાગર મત્સ્ય સંસાધનોની ટકાઉપણું સુનિશ્ચિત કરતી વખતે, EEZ (12 થી 200 નોટિકલ માઇલ) માં માછીમારી માટે પરંપરાગત માછીમારો, સહકારી મંડળીઓ અને ફિશ ફાર્મર પ્રોડ્યુસર ઓર્ગેનાઇઝેશન્સ (FFPOs) ને સશક્ત બનાવવાનો છે. ભારત સરકાર દ્વારા 04 નવેમ્બર 2025 ના રોજ સૂચિત કરવામાં આવેલા 'સસ્ટેનેબલ હાર્નેસિંગ ઓફ ફિશરીઝ ઇન ધ એક્સક્લુઝિવ ઇકોનોમિક ઝોન (EEZ) રૂલ્સ, 2025' હેઠળ એક્સેસ પાસ જારી કરવામાં આવે છે. મશીનરીવાળા માછીમારી જહાજો અને 24 મીટરથી વધુ લંબાઈની મોટી મોટરાઇઝ્ડ બોટ માટે એક્સેસ પાસ જરૂરી છે, જ્યારે સ્થાનિક આજીવિકાનું રક્ષણ કરવા માટે પરંપરાગત નોન-મોટરાઇઝ્ડ અને નાના કારીગરી ક્રાફ્ટ્સને સંપૂર્ણપણે મુક્તિ આપવામાં આવી છે. આ સીમાચિહ્નરૂપ પહેલનો ઉદ્દેશ્ય પરંપરાગત અને નાના પાયાના માછીમારો, મત્સ્યોદ્યોગ સહકારી મંડળીઓ અને ફિશ ફાર્મર પ્રોડ્યુસર ઓર્ગેનાઇઝેશન્સ (FFPOs) ને માછીમારી કામગીરીનો વિસ્તાર કરવા, ડીપ-સી ફિશિંગ દ્વારા વણવપરાયેલા સંસાધનોનો ઉપયોગ કરવા અને પ્રોસેસિંગ અને નિકાસ દ્વારા નવી આવકના સ્ત્રોતો પ્રાપ્ત કરવા માટે સશક્ત બનાવવાનો છે, જેનાથી આજીવિકામાં સુધારો થશે. EEZ નિયમો અનુસાર, 12 નોટિકલ માઇલથી આગળ ભારતના EEZ માં માછીમારીની કામગીરી હાથ ધરવા માટે એક્સેસ પાસ જરૂરી છે. અત્યાર સુધીમાં, દરિયાકાંઠાના રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો દ્વારા પ્રાપ્ત થયેલી અરજીઓના આધારે કુલ 9,650 એક્સેસ પાસ જારી કરવામાં આવ્યા છે.

SM/IJ/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com