চিলিকনৰ সপোন

PIB Backgrounder

চিলিকনৰ সপোন

ছেমিকন ইণ্ডিয়া ২০২৬ আৰু চিপ পাৱাৰহাউছ নিৰ্মাণ

পোষ্ট কৰা হৈছে: 15 SEP 2026 10:52AM by PIB Guwahati

১৭ ছেপ্টেম্বৰত প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীয়ে দ্বাৰকাৰ যশোভূমি ভ্ৰমণ কৰি ছেমিকন ইণ্ডিয়া ২০২৬ উদ্বোধন কৰিব। আন্তৰ্জাতিক চিপ নিৰ্মাতা, নীতি নিৰ্ধাৰক আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলে এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ লগতে ভাৰতে তৃণমূল পৰ্যায়ৰ পৰা শিখৰলৈ নিৰ্মাণ কৰা উদ্যোগটো প্ৰত্যক্ষ কৰিব। তিনিদিনৰ বাবে দেশৰ ছেমি-কন (ছেমিকণ্ডাক্টৰ) নিৰ্মাণৰ কাহিনী সম্পূৰ্ণৰূপে চৰ্চিত হৈ থাকিব। ভাৰতত মাত্ৰ এটা দশকৰ আগতে সূচনা হোৱা এটা উদ্যোগৰ বাবে এয়া কেৱল এখন সন্মিলন নহয়। এই মুহূৰ্তত ভাৰতৰ ছেমিকণ্ডাক্টৰৰ লক্ষ্যই চৰ্চা লাভ কৰিছে।

এই বছৰৰ বিষয়বস্তু হৈছে "চিলিকনৰ পৰা প্ৰণালীলৈঃ পৰিবেশতন্ত্ৰ নিৰ্মাণ (Silicon to Systems: Building the Ecosystem.)"। এই বাক্যাংশই প্ৰথমে দৰ্শনতকৈ অধিক তাৎপর্য বহন কৰে। ভাৰতৰ চিপছ তৈয়াৰ কৰিব পৰাৰ সামৰ্থ্য সন্দৰ্ভত কোনো সন্দেহ নাই। বৰং এতিয়া প্ৰশ্ন উত্থাপিত হৈছে যে দেশখনে কিমান দ্ৰুতগতিত তেওঁলোকৰ চৌপাশে সকলো নিৰ্মাণ কৰিব পাৰে।

পৃথিৱীক চালিত কৰা বিষয়টো

ফোনটো ধৰি থাকক। ইয়াৰ ভিতৰত ক’ৰবাত ডাক টিকটতকৈ সৰু এটা চিলিকনৰ টুকুৰা থাকে, য’ত কোটি কোটি ট্ৰানজিষ্টাৰ থাকে, যিটো ছেকেণ্ডত কোটি কোটি বাৰ অন আৰু অফ কৰা হয়। ৩ নেনোমিটাৰত নিৰ্মিত এপলৰ এ ১৯ বায়নিক চিপ (Apple's A19 Bionic chip)-টোৱে সেই সৰু পৃষ্ঠত প্ৰায় ৩০বিলিয়ন ট্ৰানজিষ্টাৰ পেক কৰে। ই অতিৰঞ্জিত নকৰাকৈ, মানুহে এতিয়ালৈকে নিৰ্মাণ কৰা আটাইতকৈ জটিল বস্তুবোৰৰ ভিতৰত এটা।

চিপছ এতিয়া কোনো বিশেষ সামগ্ৰী নহয়। সেইবোৰ গাড়ী, ড্ৰোন, বিমান, এম.আৰ.আই. যন্ত্ৰ আৰু উপগ্ৰহৰ ভিতৰত থাকে। এই মুহূৰ্তত, বিশ্বৰ ইলেক্ট্ৰনিকছ উদ্যোগৰ মূল্য প্ৰায় ৪.৩ ত্ৰিলিয়ন আৰু ই দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পাইছে। ছেমিকণ্ডাক্টৰবোৰ এই বৰ্ধিত গাঁথনিৰ ঠিক ভেটিত অৱস্থান কৰি ইয়াৰ বুনিয়াদ গঠন কৰে। অটোমোবাইলৰ পৰা স্বাস্থ্যসেৱা তথা প্ৰতিৰক্ষালৈকে প্ৰতিটো উদ্যোগ চিপ ফেব্রিকেচন প্লান্টৰ পৰা উৎপাদিত সামগ্ৰীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। সেইটোৱেই ছেমিকণ্ডাক্টৰক এক মৌলিক উদ্যোগ হিচাপে গঢ়ি তোলে। এই স্তৰটো শক্তিশালী নহ’লে ওপৰৰ প্ৰতিটো স্তৰ ভংগুৰ হৈ পৰে।

বিশ্বই কঠিন উপায়েৰে এই শিক্ষা আহৰণ কৰিছে। উদাহৰণস্বৰূপে, ক’ভিড মহামাৰীৰ সময়ত গাড়ী কাৰখানাবোৰ বন্ধ হোৱাৰ উপক্ৰম হৈছিল। ষ্টীল বা শ্ৰমিকৰ অভাৱৰ বাবে নহয়, বৰঞ্চ তেওঁলোকে চিপচৰ অভাৱত এনে পৰিস্থিতি হৈছিল। যিবোৰ দেশে ছেমিকণ্ডাক্টৰক আন কাৰোবাৰ সমস্যা হিচাপে গণ্য কৰি কেইবা দশক ধৰি এই দিশটো অৱজ্ঞা কৰিছিল, সেই দেশসমূহে হঠাতে নিজৰ সামৰ্থ্য গঢ়ি তুলিবলৈ খৰখেদা লগাইছিল। মহামাৰীয়ে চিপছৰ বাবে প্ৰতিযোগিতামূলক পৰিবেশ সৃষ্টি কৰা নাছিল। ই সকলোকে দ্ৰুতগতিত দৌৰিবলৈ বাধ্য কৰাইছিল।

আজিৰ মুহূৰ্তলৈ এক দীঘলীয়া পথ

ছেমিকণ্ডাক্টৰৰ প্ৰতি ভাৰতৰ আগ্ৰহ বেছিভাগ মানুহে অনুভৱ কৰাতকৈ বহু পূৰ্বলৈ ওভতি যায়। এইয়া আছিল কেইবা দশক ধৰি নীৰৱ প্ৰচেষ্টা, ক্ষুদ্ৰ আৰম্ভণি আৰু কঠিন উপায়েৰে শিকি লোৱা পাঠ। দীৰ্ঘদিন ধৰি উচ্চাকাংক্ষা আছিল যদিও ইয়াৰ চাৰিওফালৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰ কেতিয়াও সম্পূৰ্ণৰূপে ইতিবাচক হৈ উঠা নাছিল। এটা পৃথক পদ্ধতিৰে সেয়া সলনি হৈছিল। বিদেশী বিনিয়োগ, কৰ আৰু ৰীতি-নীতিৰ সংস্কাৰে ইয়াৰ দুৱাৰ মুকলি কৰিছিল। বিশ্বৰ ইলেক্ট্ৰনিক কোম্পানীসমূহে লাহে লাহে ভাৰতত উৎপাদন শৃংখল সৃষ্টি কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ফলাফলসমূহ নিশ্চিতভাৱে ইতিবাচক হৈ উঠিছে।

২০১৪-১৫ত, ভাৰতে প্ৰায় ১.৯ লাখ কোটি টকা মূল্যৰ ইলেক্ট্ৰনিক সামগ্ৰী উৎপাদন কৰিছিল। ২০২৫-২৬ৰ ভিতৰত, সেই সংখ্যা সাতগুণ বৃদ্ধি হৈ ১৩.১১ লাখ কোটি টকা অতিক্ৰম কৰিছিল। ইলেক্ট্ৰনিকছ ৰপ্তানি এঘাৰগুণ বৃদ্ধি হৈ প্ৰায় ৩৮,০০০ কোটি টকাৰ পৰা ৪.২৪ লাখ কোটি টকা স্পৰ্শ কৰিছে।

মোবাইল ফোনৰ কাহিনী আৰু অধিক আকৰ্ষণীয়। এইসমূহৰ উৎপাদন ৩৩ গুণ বৃদ্ধি হৈ ১৮,০০০ কোটি টকাৰ পৰা ৬.২৭ লাখ কোটি টকা হৈছে। তদুপৰি ৰপ্তানি ১৬৫ গুণ বৃদ্ধি হৈ প্ৰায় ১,৫০০ কোটি টকাৰ পৰা ২.৫৯ লাখ কোটি টকা হৈছে। ২০১৪ চনত ভাৰতৰ শীৰ্ষ ১০০ বিধ ৰপ্তানি সামগ্ৰীৰ ভিতৰতো স্মাৰ্টফোন নাছিল। ২০২৫-২৬বিত্তীয় বৰ্ষত স্মাৰ্টফোন ভাৰতৰ একক সৰ্ববৃহৎ ৰপ্তানি সামগ্ৰী হৈ উঠে। আনকি স্মাৰ্ট ফোনে পেট্ৰ'লিয়ামজাত আৰু ৰত্ন তথা গহনাৰ ৰপ্তানিকো চেৰ পেলায়। ভাৰতে এতিয়া ব্যৱহাৰ কৰা ফোনৰ ৯৯.২ শতাংশ উৎপাদন কৰাৰ উপৰি মোবাইলৰ আমদানিকাৰীৰ পৰা ৰপ্তানিকাৰীলৈ উন্নীত হৈছে। এই সম্পূৰ্ণ উৎপাদন ব্যৱস্থাই এতিয়া ২.৫ মিলিয়ন নিয়োগৰ সুবিধা সৃষ্টি কৰিছে।

এয়াই সেই মুহূৰ্ত য’ত প্ৰতিচ্ছবি সলনি হৈছে। এসময়ত ইলেক্ট্ৰনিকছ খণ্ডত চালুকীয়া আৰম্ভণিৰ বাবে জনাজাত এখন দেশ এতিয়া আয়তনৰ ফালৰ পৰা বিশ্বৰ দ্বিতীয় বৃহৎ মোবাইল ফোন নিৰ্মাতা। ইলেক্ট্ৰনিকছ নিৰ্মাণ আছিল ধাৰণাৰ প্ৰমাণ। ছেমিকণ্ডাক্টৰবোৰ আছিল সদায় পৰৱৰ্তী পদক্ষেপ ।

অভিযানৰ সৃষ্টি

সেই পৰৱৰ্তী পদক্ষেপটো ২০২১ চনত ছেমিকন ইণ্ডিয়া কাৰ্যসূচীৰ সৈতে লোৱা হৈছিল। ৰণনীতি আছিল পৰিকল্পিত। এক প্ৰকৃত পৰিৱেশতন্ত্ৰ গঢ়ি উঠিল, যি কেৱল প্ৰদৰ্শনীমূলক সামগ্ৰী নহয়। ছেমিকন ১.০-ত ৭৬,০০০ কোটি টকা ব্যয় কৰা হৈছিল। চিপ ডিজাইন আৰু ফেব্রিকেচনৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পেকেজিং, পৰীক্ষা, সঁজুলি, সামগ্ৰী আৰু দক্ষ প্ৰতিভা লৈকে সমগ্ৰ মূল্য শৃংখলাক সামৰি লোৱা হৈছে। ২০২৬ চনৰ জুলাইত চৰকাৰে ছেমিকন ২.০ক অনুমোদন জনোৱাৰ লগতে ১,২৭,৫০০ কোটি টকা ব্যয় কৰি সেই ভেটিটোৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি কৰিছিল। ইয়াক ছয়টা স্তম্ভৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছেঃ চিপ ডিজাইন, ছেমিকণ্ডাক্টৰ সঁজুলি আৰু সামগ্ৰী, ফেব্রিকেচন সুবিধা, উন্নত পেকেজিং, গৱেষণা আৰু উন্নয়ন তথা প্ৰতিভা বিকাশ।

তথ্যসমূহে অভিপ্ৰায়টো প্ৰতিফলিত কৰে। ছখন ৰাজ্যত ১২ টা ছেমিকণ্ডাক্টৰ প্ৰকল্পক অনুমোদন জনোৱা হৈছে, য’ত বিনিয়োগৰ প্ৰতিশ্ৰুতি ১.৬৪ লাখ কোটি টকাতকৈ অধিক। এই প্ৰকল্পসমূহ চিলিকন আৰু যৌগিক ছেমিকণ্ডাক্টৰ ফেব, ডিচপ্লে ফেব্রিকেচন আৰু উন্নত পেকেজিঙত বিস্তৃত হৈ আছে। তিনিটা প্ৰকল্পত ইতিমধ্যে বাণিজ্যিক উৎপাদন আৰম্ভ হৈছে। কেৱল সেই সত্যই কাগজত থকা ছেমিকণ্ডাক্টৰ নীতিসমূহ বাস্তৱায়িত কৰিছে।

চিপছৰ আঁৰৰ প্ৰতিভাৰ বিকাশ

এটা ফেব কেৱল অভিযন্তাসকলে প্ৰস্তুত কৰা ইয়াৰ অভ্যন্তৰৰ শৈলীৰ দৰে উন্নত। ইয়াৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত লক্ষ্য স্পষ্ট। চলিত দশকৰ ভিতৰত ৮৫,০০০ দক্ষ ছেমিকণ্ডাক্টৰ ইঞ্জিনিয়াৰসকলৰ এটা গোট সৃষ্টি কৰা। চিপছৰ পৰা ষ্টাৰ্টআপ কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে, ইলেক্ট্ৰনিক ডিজাইন অটোমেচন সঁজুলিবোৰ ইতিমধ্যে ৩২০টা শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠানত নিয়োজিত কৰা হৈছে, য'ত এতিয়ালৈকে ৬৮,০০০ তকৈ অধিক ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক প্ৰশিক্ষণ দিয়া হৈছে। পৃথকে পৃথকে ২৪টা ছেমিকণ্ডাক্টৰ ডিজাইন প্ৰকল্পক বিত্তীয় সহায়ৰ বাবে অনুমোদন জনোৱা হৈছে, লগতে ১০৫টা ষ্টাৰ্টআপ আৰু এমএছএমইয়ে ডিএলআই আঁচনিৰ অধীনত ইডিএ আহিলাৰ সমৰ্থন লাভ কৰিছে।

২০২৬ চনৰ এপ্ৰিলৰ ভিতৰত ২১১ চিপবোৰ ৭৫ টা প্ৰতিষ্ঠানৰ দ্বাৰা প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ জৰিয়তে শৈলী প্ৰস্তুত কৰাৰ সামৰ্থ্য মুষ্টিমেয় অভিজাত পৰীক্ষাগাৰৰ বাহিৰেও অন্যান্য ঠাইত বিয়পি পৰাটো প্ৰতিফলিত হয়। ইয়াৰে সাতটা চিপ বিভিন্ন নোডত তৈয়াৰ কৰা হৈছে, যাৰ ভিতৰত আছে ১২ নেনোমিটাৰ পৰ্যন্ত উন্নত নোড।

সমগ্ৰ দেশতে চিপ ডিজাইনৰ গণতান্ত্ৰিকীকৰণৰ বাবে চিপছৰ পৰা ষ্টাৰ্ট-আপলৈকে (Chips to Start-up) চমুকৈ চি.টু.এছ. (C2S) কাৰ্যসূচী আৰু শৈলী সম্পৰ্কীয় উদগণিমূলক ধন (Design Linked Incentive) চমুকৈ ডিএলআই (DLI) আঁচনিৰ অধীনত চি-ডেক (C-DAC )-ত চিপ.ইন চেণ্টাৰ (ChipIN Centre) স্থাপন কৰা হৈছে। ই উন্নত চিপ-ডিজাইন সঁজুলি, ফেব্রিকেচন সেৱা আৰু বিশেষ প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰা এক কেন্দ্ৰীভূত ৰাষ্ট্ৰীয় সুবিধা হিচাপে কাম কৰে।

চিপইন কেন্দ্ৰই এই সুবিধাসমূহ ৪০০ টা শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান আৰু ১০০ টা ষ্টাৰ্ট-আপকে ধৰি ৫০০ ৰো অধিক সংস্থাৰ ১ লাখৰো অধিক অভিযন্তালৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছে। এই সংস্থাসমূহে ৪ কোটি ঘণ্টাৰো অধিক চিপ-ডিজাইন সঁজুলিৰ ব্যৱহাৰৰ অভিলেখ নথিভুক্ত কৰাৰ সময়ত এছচিএল, মোহালি আৰু বিদেশৰ উন্নত কাৰখানাসমূহত নিৰ্মাণৰ বাবে সামূহিকভাৱে ৩০০তকৈও অধিক চিপ ডিজাইন বিকশিত কৰিছে। অন্যথা মূলধন-বিশেষ সঁজুলি আৰু সেৱাসমূহলৈ অংশীদাৰী প্ৰৱেশাধিকাৰ সক্ষম কৰাৰ জৰিয়তে এই প্ৰচেষ্টাই প্ৰতিবন্ধকতা হ্ৰাস কৰাৰ লগতে উন্নয়ন ব্যয় হ্ৰাস কৰি চিপ উদ্ভাৱন ত্বৰান্বিত কৰাৰ উপৰি এক কেন্দ্ৰীয় চিপ-ডিজাইন সুবিধাৰ বাবে বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ ব্যৱহাৰকাৰী আধাৰ সৃষ্টি কৰিছে।

চিপ যুগৰ বাবে এক মিত্ৰতা

ভাৰতৰ ছেমিকণ্ডাক্টৰ প্ৰচেষ্টা এতিয়া কেৱল ঘৰুৱা কাহিনী হৈ থকা নাই। ভাৰত এ.আই. ইম্পেক্ট সন্মিলন ২০২৬ (India AI Impact Summit 2026)-ৰ পঞ্চম দিনা দেশে আনুষ্ঠানিকভাৱে পেক্স চিলিকা (Pax Silica) মিত্ৰজোঁটত যোগদান কৰে। এই মিত্ৰজোঁটে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু অন্যান্য অংশীদাৰ ৰাষ্ট্ৰসমূহক একত্ৰিত কৰি আন্তৰ্জাতিক চিলিকন যোগান শৃংখল সুৰক্ষিত কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে। ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে গুৰুত্বপূৰ্ণ খনিজ পদাৰ্থ আৰু ফেব্রিকেচনৰ পৰা আৰম্ভ কৰি উন্নত এ.আই. প্ৰণালী আৰু নিয়োজন আন্তঃগাঁথনিলৈকে সম্পূৰ্ণ চিলিকন বিশ্ব সুৰক্ষিত কৰা। এই অভিযান সৰল। যোগান শৃংখলবোৰ অতি কিছুমান বিশেষ পক্ষৰ উপলব্ধতাৰ পৰা আঁতৰাই ৰখা। অৰ্থনৈতিক বাধ্যবাধকতা প্ৰতিৰোধ কৰা। এই শতিকাক সংজ্ঞায়িত কৰিব পৰা প্ৰযুক্তিবোৰ মুকলি, গণতান্ত্ৰিক ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ হাতত ৰখা। ভাৰতৰ ছেমিকণ্ডাক্টৰৰ উচ্চাকাংক্ষা এতিয়া দেশৰ সীমা অতিক্ৰম কৰাটো ইয়াৰ জৰিয়তে প্ৰতিফলিত হৈছে।

এই সকলোবোৰ য’ত মিলিত হয়

এই দিশটোৱে ছেমিকন ইণ্ডিয়া ২০২৬ক এখন প্ৰদৰ্শনীতকৈ অধিক কৰি তোলে। যশোভুমিত তিনি দিনত ৬০০ ৰো অধিক প্ৰদৰ্শনীকাৰী, ৩০০ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কোম্পানীয়ে ১৫,০০০বৰ্গ মিটাৰ স্থান পূৰণ কৰাৰ লগতে ১৫০ৰো অধিক প্ৰখ্যাত বক্তাই জ্ঞান আৰু জ্ঞানৰ আদান-প্ৰদান কৰে। এটা ষ্টাৰ্টআপ প্ৰদৰ্শনী, ছাত্ৰ হেকাথন, এটা কৰ্মশক্তি উন্নয়ন বীথিকা আৰু মহিলা মঞ্চৰ লগতে ছয়খন দেশৰ তথা ১২খন ৰাজ্যিক বীথিকাও প্ৰদৰ্শিত হ’ব। ভাৰতে পাঁচ বছৰ ধৰি নিৰ্মাণ কৰি অহা পৰিৱেশ তন্ত্ৰ ইয়াৰ জৰিয়তে প্ৰতিফলিত হ’ব।

এটা চিপ ডিজাইন কৰিবলৈ বহু বছৰ লাগে আৰু তৈয়াৰ কৰিবলৈ কেইবা মাহ লাগে, কিন্তু প্ৰতিটো ফোন, প্ৰতিখন গাড়ী, প্ৰতিটো চিকিৎসালয়ৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ই বহু বেছি সময় ধৰি থাকে। আজি আপোনাৰ জীৱনৰ সেই সঁজুলিবোৰৰ প্ৰতিটো ইয়াক প্ৰথম নিৰ্মাণ কৰা গৰাকীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। ছেমিকন ইণ্ডিয়া ২০২৬ ৰ জৰিয়তে ভাৰতে সেই বিশেষ গৰাকী হ'ব বিচৰাৰ বিষয়ে ঘোষণা কৰে। সেয়েহে কাইলৈ নহয়, এতিয়াই আৰম্ভ কৰক।

তথ্যসূত্রসমূহ

ইলেক্ট্ৰনিকছ আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰালয়ঃ