ભારતની ઊર્જા સક્ષમતા અને ઔદ્યોગિક વિકાસ માટે કોલસાનું ખનન કેન્દ્રસ્થાને રહેલું છે. CIL એ વધુ કાર્યક્ષમતા, સુરક્ષા અને ટકાઉપણાં (સસ્ટેનેબિલિટી) માટે ભૂગર્ભ (UG) અને ઓપન-કાસ્ટ (OC) બંને કામગીરીનું આધુનિકીકરણ કરવા તરફ એક વ્યૂહાત્મક ફેરફાર કર્યો છે. તે પરંપરાગત માઇનિંગ ટેકનોલોજી અને પદ્ધતિઓથી ઝડપથી વધુ અદ્યતન સાધનો અને પ્રથાઓ તરફ આગળ વધ્યું છે. અદ્યતન ડિજિટલ હસ્તક્ષેપો – IoT, AI અને ડેટા એનાલિટિક્સ – જોખમના સંસર્ગને ઘટાડી રહ્યા છે, પુનઃપ્રાપ્તિ દરોમાં સુધારો કરી રહ્યા છે અને પ્રિડિક્ટિવ મેન્ટેનન્સ, સ્માર્ટ કંટ્રોલ રૂમ, સ્વચાલિત ડિસ્પેચ અને ‘સ્માર્ટ માઇન્સ’ને સક્ષમ કરી રહ્યા છે.

વર્તમાન: આજે કાર્યરત ટેકનોલોજી

અન્વેષણ (એક્સપ્લોરેશન) ઇનવેસિવ (કોર ડ્રિલિંગ) અને નોન-ઇનવેસિવ 2D/3D સિસ્મિક સર્વેનો ઉપયોગ કરીને સંસાધનોની જાણકારી મેળવવામાં આવે છે, જે બોરહોલ્સમાં 50% સુધીનો ઘટાડો કરે છે અને સ્પેક્ટ્રલ એન્હાન્સમેન્ટ (SPE) એસેઇંગ સાથે, નિર્ધારણ કાર્યક્ષમતામાં તીવ્ર સુધારો કરે છે. મશીન-લર્નિંગ ટેકનીક્સ (SVM, ડિસિઝન ટ્રી, રેન્ડમ ફોરેસ્ટ, MLP, XGBoost) ગામા-રે, ડેન્સિટી અને રેસિસ્ટિવિટી લોગ્સમાંથી બેન્ડેડ કોલસાના સ્તરોનું અર્થઘટન કરે છે. CMPDI પ્રી-, સિન- અને પોસ્ટ-માઇનિંગ તબક્કાઓમાં રિમોટ સેન્સિંગ, GIS, LiDAR, ડ્રોન અને બાથિમેટ્રિક સર્વે લાગુ કરે છે. CIL એ માઇન મોનિટરિંગ અને એન્વાયર્નમેન્ટલ ઓડિટિંગ માટે AI-સંચાલિત સેટેલાઇટ-આધારિત જીઓ-સ્પેસિયલ ડેશબોર્ડ વિકસાવવા માટે NRSC સાથે MoU પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે.

ઓપન-કાસ્ટ માઇન્સ

CIL ક્રમશઃ ઉચ્ચ ક્ષમતા ધરાવતા HEMM – 42 CuM શોવેલ્સ, 240 ટન ડમ્પર્સ, ડ્રેગલાઇન્સ અને વિસ્ફોટ-મુક્ત માઇનિંગ માટે સરફેસ માઇનર્સ તૈનાત કરી રહ્યું છે – જે 2021 થી માનકીકૃત છે. બ્લાસ્ટ-ફ્રી ટેકનોલોજી ધૂળ, અવાજ અને વાઇબ્રેશનને ન્યૂનતમ કરે છે જ્યારે પ્રોડક્ટની ગુણવત્તામાં સુધારો કરે છે અને કોલસાનું નુકસાન ઘટાડે છે. અતિ-સુરક્ષિત ઇલેક્ટ્રોનિક ડિટોનેટર્સની તરફેણમાં 2024-25 માં ઇલેક્ટ્રિક ડિટોનેટર્સને તબક્કાવાર બંધ કરવામાં આવ્યા હતા. AI-આધારિત સેફ્ટી ફીચર્સ – ઓપરેટર થાક મોનિટરિંગ, પ્રોક્સિમિટી વૉર્નિંગ, 360° કેમેરા અને ઓટોમેટિક ફાયર ડિટેક્શન/સપ્રેશન – મુખ્ય HEMM માં સામેલ કરવામાં આવી રહ્યા છે, જેને AI સિમ્યુલેટર્સ અને VR તાલીમ દ્વારા સપોર્ટ આપવામાં આવે છે. GPS-આધારિત ટ્રક ડિસ્પેચ/OITDS, પેલોડ મોનિટરિંગ (PLMS) અને વ્હીકલ હેલ્થ મોનિટરિંગ (VHMS) દ્વારા ડિજિટલાઇઝેશન વપરાશમાં વધુ સુધારો કરે છે.

ભૂગર્ભ (અંડરગ્રાઉન્ડ) માઇન્સ

CIL કન્ટીન્યુઅસ માઇનર, લોંગવોલ અને હાઇવોલ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને UG ઉત્પાદનને અંદાજે 100 MT સુધી વધારવા માટે કટિબદ્ધ છે. કન્ટીન્યુઅસ માઇનિંગ પહેલેથી જ અપનાવવામાં આવ્યું છે, જેમાં હવે મોટા પાયા પર લોંગવોલ દાખલ કરવામાં આવી રહ્યું છે. પિલર્સમાં લૉક થયેલા ઉચ્ચ-ગ્રેડના કોલસાને અનલૉક કરવા માટે પેસ્ટ ફિલમાં મુખ્ય રોકાણોનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે, સાથે સુરક્ષાને મજબૂત કરવા માટે સુધારેલ વેન્ટિલેશન અને સ્ટ્રાટા મેનેજમેન્ટ પણ સામેલ છે.

મુખ્ય ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અમલીકરણ CIL ફર્સ્ટ માઇલ કનેક્ટિવિટી (FMC) અને નિર્ણાયક રેલવે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર દ્વારા કોલસા નિકાલ (ઇવેક્યુએશન) ને મજબૂત કરી રહ્યું છે. CHPs, સાઇલો, કન્વેયર્સ અને રેપિડ લોડિંગ સિસ્ટમ્સને એકીકૃત કરતા 92 આયોજિત FMC પ્રોજેક્ટ્સમાંથી, 46 કાર્યરત થઈ ગયા છે – જેનાથી લગભગ 432 MTPA ક્ષમતા ઊભી થઈ છે – જેમાં ~₹27,800 કરોડનો પ્રોગ્રામ નાણાકીય વર્ષ 2029-30 સુધીમાં 994 MTY યાંત્રિક લોડિંગ ક્ષમતાને લક્ષ્ય બનાવે છે. આને પૂરક બનાવતા, સાતમાંથી ચાર નિર્ણાયક રેલવે પ્રોજેક્ટ્સ (~₹23,465 કરોડ) અંકેશિત/કાર્યરત થઈ ગયા છે, જ્યારે બાકીના નાણાકીય વર્ષ 2027-28 સુધીમાં લક્ષ્યાંકિત છે. HEMM ના સ્થાને ઇન-પિટ ટ્રાન્સપોર્ટ માટે હાઇ-એન્ગલ/સેન્ડવિચ કન્વેયર્સ અપનાવવામાં આવી રહ્યા છે.

કોલ પ્રોસેસિંગ અને પર્યાવરણ સંચાલન બેનિફિશિયેશન ટેકનોલોજીઓ – હેવી મીડિયા સાયક્લોન, હાઇડ્રો સાયક્લોન, ટીટર બેડ સેપરેટર, રિફ્લક્સ ક્લાસિફાયર અને જીગ્સ – CIL વોશરીઝમાં કાર્યરત છે. પર્યાવરણ બાજુએ, CIL ની ઇન્વેન્ટરી વૈશ્વિક સ્તરની સમકક્ષ છે, જેમાં રીઅલ-ટાઇમ મોનિટરિંગ અને કાર્યક્ષમ, વધુ સ્વચ્છ એપ્લિકેશનો પર સતત ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે.

IT પહેલો અને ડિજિટલ ટ્રાન્સફોર્મેશન

CIL નો ડિજિટલ લેન્ડસ્કેપ બે સ્તંભો પર આધારિત છે. ઓપરેશનલ ટેકનોલોજી (OT) માં, CIL એ સાત ખાણોને આવરી લેતા ડિજીકોલ (DigiCoal) પાયલોટ સાથે ઇન્ટિગ્રેટેડ કમાન્ડ એન્ડ કંટ્રોલ સેન્ટર્સ (ICCCs), વ્હીકલ ટ્રેકિંગ, RFID સિસ્ટમ્સ, વેબ્રિજ ઓટોમેશન અને GPS ફ્લીટ મોનિટરિંગ તૈનાત કર્યું છે. એન્ટરપ્રાઇઝ IT માં, CIL એ SAP S/4HANA, e-ઓફિસ, ક્લાઉડ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ડેટા એનાલિટિક્સ અમલમાં મૂક્યું છે – જે ખરીદી, ઇન્વેન્ટરી, ફાઇનાન્સ અને HR ને સંકલિત કરે છે, જે પેપરલેસ ફાઇલ મૂવમેન્ટ અને ઝડપી, ડેટા-સંચાલિત નિર્ણયોને સક્ષમ બનાવે છે.

ભવિષ્ય: ઇન્ટેલિજન્ટ, ગ્રીન માઇનિંગ માટે રોડમેપ

નેક્સ્ટ-જનરેશન માઇનિંગ

આગળનો તબક્કો ઇન્ટેલિજન્ટ, ઓટોનોમસ અને લો-કાર્બન માઇનિંગ તરફ આગળ વધે છે. રિમોટ-ઓપરેટેડ લાઇન-ઓફ-સાઇટ ડોઝર્સ SECL અને NCL માં પાયલોટ કરવામાં આવી રહ્યા છે (સાધન દીઠ આશરે ₹2.0 કરોડ), જેમાં 190T+ ડીઝલ-ઇલેક્ટ્રિક ડમ્પર્સ માટે ઇલેક્ટ્રિક મોબિલિટી અને ટ્રોલી આસિસ્ટ ટેકનોલોજીનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. CIL ફોસિલ-ફ્યુઅલ સાધનોના સુરક્ષિત વિદ્યુતીકરણ પર IIT મદ્રાસ સાથે કામ કરી રહ્યું છે. UG ખાણોમાં, કોમ્યુનિકેશન, ઓટોમેશન અને સિમ્યુલેશન માટે 5G નેટવર્ક્સ, ડિજિટલ ટ્વિન્સ અને ઓટોનોમસ મોનિટરિંગ રોવર્સ વિકસાવવામાં આવી રહ્યા છે.

સ્માર્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, પ્રોસેસિંગ અને પર્યાવરણ

રિમોટ કમાન્ડ અને કંટ્રોલ માટે સ્પીડ, લોડ અને ટેમ્પરેચરના PLC-આધારિત HMI અને IoT-સક્ષમ મોનિટરિંગ સાથેની સ્માર્ટ કન્વેયર સિસ્ટમ્સ. કોલસાનું ડ્રાય બેનિફિશિયેશન – એર ટેબલ, ડ્રાય જીગીંગ, કોલ વિનોઇંગ અને XRT સોર્ટિંગ – સક્રિય સંશોધન હેઠળ છે. રીઅલ-ટાઇમ CAAQMS અને CEQMS મોનિટરિંગ, AI-આધારિત ડસ્ટ પ્રિડિક્શન, GIS/સેટેલાઇટ/ડ્રોન મોનિટરિંગ, ઝીરો લિક્વિડ ડિસ્ચાર્જ સિસ્ટમ્સ અને મોટા પાયે ઓવરબર્ડન-ટુ-સેન્ડ ઉપયોગ.

ડિજિટલ અને એન્ટરપ્રાઇઝ રોડમેપ

CIL રીઅલ-ટાઇમ મોનિટરિંગ, પ્રિડિક્ટિવ મેન્ટેનન્સ અને રિમોટ ઓપરેશન્સને સક્ષમ કરવા માટે 5G, IoT, AI/ML, એજ કોમ્પ્યુટિંગ અને અદ્યતન ઓટોમેશનની પરિકલ્પના કરે છે, જે ક્રમશઃ કનેક્ટેડ, ઓટોમેટેડ અને ડેટા-સંચાલિત ખાણો બનાવે છે. ભુવન જીઓસ્પેસિયલ ડેશબોર્ડ NRSC સાથે કોલસાની આગ, ખાણ બંધ થવા, વાવેતર અને R&R પર નજર રાખવા માટે વિકસાવવામાં આવી રહ્યું છે. 7 ખાણોમાં પરીક્ષણ કરાયેલા 17 ડિજીકોલ સોલ્યુશન્સ મજબૂત માહિતી સુરક્ષા વ્યવસ્થાપન (ISMS) ની સાથે તમામ મેગા ખાણોમાં પુનરાવર્તિત કરવામાં આવશે.

સંશોધન અને વિકાસ (R&D)

CIL ના R&D વેગને નાણાકીય વર્ષ 2024-25 માં નેશનલ સેન્ટર ફોર કોલ એન્ડ એનર્જી રિસર્ચ (NaCCER) સાથે બળ મળ્યું, જે પ્રોફ-ઓફ-કન્સેપ્ટથી પ્રોટોટાઇપ ડેવલપમેન્ટ (TRL-4 અને તેનાથી ઉપર) તરફ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતું હબ-એન્ડ-સ્પોક સેન્ટર છે. ત્રણ સેન્ટર્સ ઓફ એક્સેલન્સ – CLEANZ (IIT હૈદરાબાદ), CSE (IIT મદ્રાસ) અને IMiN (IIT-ISM ધનબાદ) – 13 હાઇ-TRL અને 11 લો-TRL પ્રોજેક્ટ્સ ધરાવે છે. મુખ્ય પ્રોજેક્ટ્સમાં અંડરગ્રાઉન્ડ કોલ ગેસિફિકેશન (કાસ્તા, ECL), OC અને UG ખાણોમાં 5G, સ્વદેશી પેરોવસ્કાઇટ સોલર સેલ્સ (IIT બોમ્બે સાથે) અને ચર્ચા UG માઇન, SECL ખાતે ટ્રાયલ હેઠળ 500-ટન સેલ્ફ-એડવાન્સિંગ ગોફ એજ સપોર્ટ્સ (SAGES) સામેલ છે.

નાણાકીય વર્ષ 2030 સુધી R&D રોડમેપ

R&D પ્રોજેક્ટ્સ અને સેન્ટર્સ ઓફ એક્સેલન્સ માટે FY30 સુધીમાં ₹1,900 કરોડનું રોકાણ. ગેસિફિકેશન, બેટરી રિસાયક્લિંગ અને કોલસા-આધારિત મેમ્બ્રેન માટે પાયલોટ-સ્કેલ પ્લાન્ટ્સ; IIT બોમ્બે/રૂરકી/ખડગપુર/દિલ્હી ખાતે નવા CoEs અને ઉત્તર-પૂર્વ ભારતમાં એક સમર્પિત કેન્દ્ર. એક પાયલોટ ઇન્ટિગ્રેટેડ કોલ રિફાઇનરી કોમ્પ્લેક્સ, કાયમી NaCCER કેન્દ્ર, અને હાઇડ્રોકાઇનેટિક પમ્પ્ડ સ્ટોરેજ, કોટેડ સ્ફેરિકલ પ્યુરિફાઇડ ગ્રેફાઇટ અને ડ્રાય કોલ બેનિફિશિયેશનમાં ઉભરતા પ્રોજેક્ટ્સ.

ભારતીય માઇનિંગ ક્ષેત્ર હજુ પણ પડકારોનો સામનો કરે છે – મોટી મૂડીની જરૂરિયાતો, કુશળ માનવબળ અને વિવિધ ભૂસ્તરશાસ્ત્રમાં વૈશ્વિક તકનીકોને અનુકૂળ કરવી. CIL ની ગતિવિધિ ઓટોમેશન, રોબોટિક્સ, AI અને ગ્રીન માઇનિંગ ટેકનોલોજીના વધુ ઊંડા સંકલન દ્વારા વ્યાખ્યાયિત થાય છે, જેને ક્ષમતા નિર્માણ અને સક્ષમ નીતિ દ્વારા ટેકો મળે છે – જે એક સુરક્ષિત, કાર્યક્ષમ અને ટકાઉ માઇનિંગ ઇકોસિસ્ટમ માટે નવીનતા, સંશોધન અને કૌશલ્ય વિકાસને કેન્દ્રસ્થાને રાખે છે.

SM/DK/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2310375) મુલાકાતી સંખ્યા : 6