BRICS: સમાવેશી વૈશ્વિક વ્યવસ્થાને આકાર આપવો

 BRICS મુખ્ય ઉભરતા અર્થતંત્રો વચ્ચે આર્થિક નીતિના સમન્વય માટેના એક મુખ્ય મંચ તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. તે એક મુખ્ય મંચ તરીકે કાર્ય કરે છે જ્યાં આ દેશો વૈશ્વિક શાસન પર સમાન વલણ ઘડે છે. સતત સંવાદ દ્વારા, તે બહુપક્ષીય સંસ્થાઓમાં ગ્લોબલ સાઉથના હિતોને આગળ વધારવાનું એક માધ્યમ બની ગયું છે. તેનો કાર્યસૂચિ (agenda) વિકાસ, નાણાં, ટેકનોલોજી, વેપાર અને લોકો-સાથે-લોકોના આદાન-પ્રદાન સુધી વિસ્તરેલો છે. આ જૂથ વૈશ્વિક સ્તરે ઉભરતા અર્થતંત્રોના વધતા આર્થિક પ્રભાવ અને આકાંક્ષાઓને પ્રતિબિંબિત કરે છે. તે સભ્યોને અનુભવો શેર કરવા અને સામાન્ય પડકારોનો ઉકેલ લાવવા માટે એક મંચ પૂરો પાડે છે.

તેના 2026 ના અધ્યક્ષપદ હેઠળ, ભારત 12-13 સપ્ટેમ્બર 2026 ના રોજ નવી દિલ્હીમાં 18મી BRICS સમિટની યજમાની કરવા માટે તૈયાર છે. આ 2026 માં ભારતની ચોથી BRICS અધ્યક્ષતા ચિહ્નિત કરશે. ભારતની અધ્યક્ષતા "બિલ્ડિંગ ફોર રેઝિલિયન્સ, ઇનોવેશન, કોઓપરેશન એન્ડ સસ્ટેનેબિલિટી" (સ્થિતિસ્થાપકતા, નવીનતા, સહયોગ અને ટકઉપણા માટે નિર્માણ) થીમ દ્વારા માર્ગદર્શિત છે. આ થીમ હાલની સિદ્ધિઓ અને સંસ્થાકીય કાર્યક્ષમતાને મજબૂત કરવા પર ભારતના ધ્યાનને પ્રતિબિંબિત કરે છે. તે એજન્ડાના કેન્દ્રમાં વિકાસ, ટકઉપણા અને નવીનતાને મૂકે છે. તે ગ્લોબલ સાઉથની આકાંક્ષાઓને પણ રેખાંકિત કરે છે. ભારત BRICSને એક રચનાત્મક અને ઉકેલ-લક્ષી મંચ તરીકે મજબૂત કરવા માંગે છે.

આજે, BRICSમાં 11 દેશો સામેલ છે: બ્રાઝિલ, ચીન, ઇજિપ્ત, ઇથોપિયા, ભારત, ઇન્ડોનેશિયા, ઇરાન, રશિયા, સાઉદી અરેબિયા, દક્ષિણ આફ્રિકા અને યુએઈ (UAE). આ સભ્યો વૈશ્વિક વસ્તીના 49.5%, વૈશ્વિક જીડીપીના 40% અને વૈશ્વિક વેપારના 26% નું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. આ આંકડા તેમના નોંધપાત્ર જનસંખ્યા વિષયક અને આર્થિક પ્રભાવને રેખાકિંત કરે છે. તેના વિસ્તૃત સભ્યપદે એશિયા, આફ્રિકા, મધ્ય પૂર્વ અને લેટિન અમેરિકામાં તેની ભૌગોલિક પહોંચને પણ વ્યાપક બનાવી છે. આ વિવિધતા મુખ્ય બજારો, કુદરતી સંસાધનો, તકનીકી ક્ષમતાઓ અને વૈવિધ્યસભર વિકાસના અનુભવોને એકસાથે લાવે છે.

હેતુ, ઉદ્દેશ્ય અને સહયોગના ક્ષેત્રો

BRICS શરૂઆતમાં આંતરરાષ્ટ્રીય એજન્ડાને આકાર આપતા અગ્રણી મુદ્દાઓ પર સંવાદ માટેના મંચ તરીકે બનાવવામાં આવ્યું હતું. તેનો પ્રારંભિક ધ્યાન વૈશ્વિક રાજકીય અને આર્થિક બાબતો પર સમાન વલણ વિકસાવવા પર હતો. તેણે વધુ લોકશાહી, કાયદેસર અને સંતુલિત આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યવસ્થાને પ્રોત્સાહન આપવાનો પ્રયાસ કર્યો. આ જૂથે ઉભરતા અર્થતંત્રો વચ્ચે ટકાઉ આર્થિક અને સામાજિક વિકાસ, સામાજિક સમાવેશ અને સહિયારી સમૃદ્ધિ પર પણ ભાર મૂક્યો હતો. સમય જતાં, આ પ્રાથમિકતાઓએ સભ્યો વચ્ચે વધુ ઊંડા અને વ્યાપક જોડાણ માટે પાયો પૂરો પાડ્યો છે.

ક્રમિક સમિટો દરમિયાન, BRICS સહયોગ વ્યૂહાત્મક વૈશ્વિક મુદ્દાઓ અને વ્યવહારુ સહયોગના ક્ષેત્રોને આવરી લેવા માટે ઉત્તરોત્તર વિસ્તર્યો છે. તેના એજન્ડામાં આતંકવાદ, વાતાવરણ પરિવર્તન (હવામાન પરિવર્તન), ખાદ્ય અને ઊર્જા સુરક્ષા, વેપાર અને કૃષિનો સમાવેશ થાય છે. તે શ્રમ અને રોજગાર, ટેલિકોમ્યુનિકેશન્સ, આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાં અને વૈશ્વિક આર્થિક પરિસ્થિતિને પણ સંબોધિત કરે છે. BRICS ડબલ્યુટીઓ (WTO) અને વૈશ્વિક નાણાકીય માળખા સહિત આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓમાં વધુ પ્રતિનિધિત્વ અને સમાનતાની પુરસ્કાર કરે છે. આ પ્રયાસો વૈશ્વિક શાસનને વધુ સમાવેશી, અસરકારક અને સમકાલીન પડકારો પ્રત્યે પ્રતિભાવશીલ બનાવવાનો પ્રયાસ કરે છે.

વર્ષો દરમિયાન BRICS: સંકટથી સામૂહિક કાર્ય સુધી

2008 ના વૈશ્વિક નાણાકીય સંકટે BRICSના વિકાસમાં એક નિર્ણાયક ક્ષણ ચિહ્નિત કરી. તેણે હાલના વૈશ્વિક નાણાકીય માળખામાં રહેલી ક્ષતિઓને ખુલ્લી પાડી. તેણે વૈશ્વિક આર્થિક શાસન પર વ્યાપક સંમતિની જરૂરિયાત પણ ઊભી કરી. ચાર BRIC દેશોએ આ મુદ્દાઓ પર સમાન વલણ વ્યક્ત કર્યું. તેઓએ વધુ પ્રતિનિધિ આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય પ્રણાલી માટે આહ્વાન કર્યું. તેઓએ આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય ભંડોળ (IMF) અને વર્લ્ડ બેંકમાં ઉભરતા અર્થતંત્રો માટે વધુ અવાજ માંગ્યો. તેઓએ સંરક્ષણવાદનો પણ વિરોધ કર્યો અને ખુલ્લી, નિયમ-આધારિત બહુપક્ષીય વેપાર પ્રણાલીને સમર્થન આપ્યું. આ સમન્વયે 2009માં યેકાટેરિનબર્ગ, રશિયા ખાતે પ્રથમ BRIC સમિટનો પાયો નાખ્યો.

BRICની ઔપચારિક સ્થાપના 2006માં બ્રાઝિલ, રશિયા, ભારત અને ચીન વચ્ચે રાજકીય સહયોગ મંચ તરીકે કરવામાં આવી હતી. તેના સ્થાપક સભ્યોએ વધુ પ્રતિનિધિ અને સમાન વૈશ્વિક વ્યવસ્થા માટેની આકાંક્ષા શેર કરી હતી. દક્ષિણ આફ્રિકા 2011માં પૂર્ણ સભ્ય તરીકે જોડાયું, જેનાથી BRIC માંથી BRICS બન્યું. આ સમાવેશે ખંડોમાં જૂથના ભૌગોલિક પ્રતિનિધિત્વનો વિસ્તાર કર્યો. જૂથે ત્યારબાદ આર્થિક મુદ્દાઓથી આગળ વધીને વિકાસ, નાણાં, આરોગ્ય, આબોહવા કાર્ય, ટેકનોલોજી અને વેપાર સુધી તેના એજન્ડાને વ્યાપક બનાવ્યો. આ વિકાસથી ઉભરતા અર્થતંત્રો વચ્ચે જોડાણ માટેના વ્યાપક માળખા તરીકે BRICS મજબૂત થયું.

એક વ્યાપક BRICS: પહોંચનો વિસ્તાર, જોડાણને ગાઢ બનાવવું

વિસ્તરણનો એક મોટો તબક્કો જાન્યુઆરી 2024 માં શરૂ થયો. ઇજિપ્ત, ઇથોપિયા, ઇરાન, સાઉદી અરેબિયા અને યુએઈ (UAE) પૂર્ણ સભ્યો બન્યા. ઇન્ડોનેશિયા જાન્યુઆરી 2025માં અગિયારમા પૂર્ણ સભ્ય તરીકે જોડાયું. આ જોડાણોએ BRICSની ભૌગોલિક અને આર્થિક પહોંચનો વિસ્તાર કર્યો. વિસ્તરણની સાથે પાર્ટનર કન્ટ્રી (ભાગીદાર દેશ) કેટેગરી બનાવવામાં આવી હતી. 2025 દરમિયાન દસ દેશો આ માળખામાં જોડાયા: બેલારુસ, બોલિવિયા, ક્યુબા, કઝાકિસ્તાન, મલેશિયા, નાઇજીરિયા, થાઇલેન્ડ, યુગાન્ડા, ઉઝબેકિસ્તાન અને વિયેતનામ. આ નવી ગોઠવણ BRICS સાથે માળખાગત જોડાણ માટે એક વધારાનું માધ્યમ પૂરું પાડે છે.

‘પાર્ટનર કન્ટ્રી’ માળખું BRICSની પૂર્ણ-સભ્યપદની રચનામાં ફેરફાર કર્યા વિના તેની પહોંચને વ્યાપક બનાવે છે. તે એશિયા, આફ્રિકા, લેટિન અમેરિકા અને યુરેશિયામાં સાઉથ-સાઉથ (દક્ષિણ-દક્ષિણ) સહયોગ માટેની તકોને મજબૂત કરે છે. વ્યાપક નેટવર્ક વેપાર, નાણાં, આબોહવા કાર્ય અને ટકાઉ વિકાસ પર સહયોગ માટે અવકાશ પણ બનાવે છે. તે વૈશ્વિક શાસન પરની ચર્ચાઓમાં ભાગ લેવામાં ઉભરતા અર્થતંત્રો વચ્ચે વધતી જતી રસને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

BRICSનો વિકાસ ચાર-દેશોના આર્થિક સંવાદમાંથી રાજકીય, આર્થિક, નાણાકીય અને સામાજિક સહયોગ માટેના વ્યાપક માળખા તરફના પરિવર્તનને દર્શાવે છે. તેના વિસ્તરણે તેના જનસંખ્યા વિષયક અને આર્થિક પ્રભાવ વધાર્યો છે. તેણે તેના પ્રાદેશિક પ્રતિનિધિત્વ અને જોડાણના ક્ષેત્રોને પણ વ્યાપક બનાવ્યા છે. જૂથના સંસ્થાકીય વિકાસએ ઉભરતા અર્થતંત્રોની બદલાતી પ્રાથમિકતાઓ સાથે તાલ મિલાવ્યો છે.

BRICSના સુકાન પર ભારત: સાતત્યથી સર્વસંમતિ સુધી

આ વર્ષ પહેલાં, ભારતે અગાઉ 2012, 2016 અને 2021માં BRICSની અધ્યક્ષતા કરી છે. દરેક અધ્યક્ષતાએ તેના સંબંધિત સમયગાળાની પ્રાથમિકતાઓ અને પડકારોને પ્રતિબિંબિત કર્યા છે. ભારતનું પુનરાવર્તિત નેતૃત્વ જૂથ સાથે તેના સતત જોડાણને દર્શાવે છે. તે રચનાત્મક બહુપક્ષીયતા અને વિકાસશીલ અર્થતંત્રોની પ્રાથમિકતાઓ પ્રત્યે ભારતની પ્રતિબદ્ધતાને પણ પ્રતિબિંબિત કરે છે.

2012: મજબૂત સહયોગ માટે પાયો નાખવો

ભારતે 29 માર્ચ 2012ના રોજ નવી દિલ્હીમાં ચોથી BRICS સમિટની યજમાની કરી હતી. આ સમિટ વૈશ્વિક સ્થિરતા, સુરક્ષા અને સમૃદ્ધિ માટે BRICS ભાગીદારી થીમ હેઠળ યોજાઈ હતી. ચર્ચાઓ વૈશ્વિક શાસન સુધારણા, ટકાઉ વિકાસ, ખાદ્ય સુરક્ષા અને ઊર્જા સુરક્ષા પર કેન્દ્રિત હતી. સમિટે દિલ્હી જાહેરનામું અને BRICS સહયોગને મજબૂત કરવા માટે એક એક્શન પ્લાન અપનાવ્યો. પરિણામોએ સંસ્થાકીય અને ક્ષેત્રીય જોડાણ માટે મજબૂત પાયો સ્થાપિત કર્યો. દિલ્હી જાહેરનામા વિશે વધુ વાંચવા માટે અહીં ક્લિક કરો

2016: ગોવા સમિટે BRICSની પહોંચનો વિસ્તાર કર્યો

ભારતે ઓક્ટોબર 2016માં ગોવામાં આઠમી BRICS સમિટની યજમાની કરી હતી. આ સમિટ પ્રતિભાવશીલ, સમાવેશી અને સામૂહિક ઉકેલોનું નિર્માણ થીમ હેઠળ યોજાઈ હતી. ભારતની અધ્યક્ષતા આંતરિક-BRICS સહયોગને મજબૂત કરવા અને પહોંચનો વિસ્તાર કરવા પર કેન્દ્રિત હતી. તેણે આતંકવાદ વિરોધી, વેપાર, નવીનતા અને બહુપક્ષીય સમન્વય પર સહયોગને પણ આગળ વધાર્યો. ગોવા સમિટે ઉભરતા વૈશ્વિક પડકારો અને વ્યવહારુ સહયોગ પર જૂથના ધ્યાનને પુનઃનિર્દેશિત કર્યું.

2021: બદલાતી દુનિયામાં સહયોગને એકીકૃત કરવો

ભારતે 9 સપ્ટેમ્બર 2021ના રોજ વર્ચ્યુઅલ રીતે 13મી BRICS સમિટની યજમાની કરી હતી. આ સમિટે BRICSની 15મી વર્ષગાંઠ ચિહ્નિત કરી હતી. તે "BRICS@15: Intra-BRICS Cooperation for Continuity, Consolidation and Consensus" (સાતત્ય, એકીકરણ અને સર્વસંમતિ માટે આંતરિક-BRICS સહયોગ) થીમ હેઠળ યોજાઈ હતી. ભારતે સંસ્થાકીય સાતત્ય મજબૂત કરવા, સહયોગ ઊંડો બનાવવા અને વધુ સર્વસંમતિ સાધવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું. અધ્યક્ષતાએ આરોગ્ય, ડિજિટલ ટેકનોલોજી, આતંકવાદ વિરોધી અને ટકાઉ વિકાસ ક્ષેત્રે સહયોગને પણ આગળ વધાર્યો.

• ભારતે એકીકૃત BRICS આતંકવાદ વિરોધી કાર્યયોજનાને અપનાવવામાં નેતૃત્વ કર્યું. કાર્યયોજના વિશે વધુ વાંચવા માટે ક્લિક કરો.
• ભારતે BRICSની અધ્યક્ષતા દરમિયાન પ્રથમ વખત BRICS ડિજિટલ હેલ્થ સમિટનું આયોજન કર્યું.
• વર્તમાન અને ભવિષ્યની મહામારી સામે સામૂહિક રીતે પ્રતિસાદ આપવા માટે BRICS વેક્સિન સંશોધન અને વિકાસ કેન્દ્રની શરૂઆત કરવામાં આવી.
• BRICS રિમોટ સેન્સિંગ સેટેલાઇટ કૉન્સ્ટેલેશન માટે સહકાર અંગેનો કરાર કરવામાં આવ્યો. તે દેશોને પર્યાવરણ સંરક્ષણ, આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અને આબોહવા પર નજર રાખવા માટે રિમોટ સેન્સિંગ ડેટા એકબીજા સાથે વહેંચવાની સુવિધા આપે છે.
• ભારતે મંત્રીસ્તરીય સહકારના નવા માર્ગો શરૂ કર્યા, જેમાં ટકાઉ સંસાધન વ્યવસ્થાપન માટે BRICS એલાયન્સ ફોર ગ્રીન ટૂરિઝમ અને પ્રથમ BRICS જળ મંત્રીઓની બેઠકનો સમાવેશ થાય છે.

સતત અધ્યક્ષતાઓ દ્વારા, ભારતે BRICSના સંસ્થાકીય અને નોંધપાત્ર વિકાસમાં યોગદાન આપ્યું છે. વ્યાવહારિક સહયોગ પર ધ્યાન જાળવી રાખીને તેની પ્રાથમિકતાઓ ઉભરતા વૈશ્વિક પડકારો સાથે વિકસિત થઈ છે. ભારતની 2026ની અધ્યક્ષતા આ અનુભવ અને જૂથના વિસ્તૃત સભ્યપદ પર આધારિત છે.

BRICS 2026: મંત્રીસ્તરીય બેઠકોમાંથી ઉભરતા મુખ્ય પરિણામો

ભારતે 1 જાન્યુઆરી 2026ના રોજ તેની ચોથી BRICS અધ્યક્ષતા સંભાળી. તેની અધ્યક્ષતા દરમિયાન, ભારતે BRICS સહયોગના પ્રાથમિકતા વાળા ક્ષેત્રોમાં મંત્રીસ્તરીય બેઠકોની શ્રેણી યોજી હતી. વર્ષ દરમિયાન, BRICS સભ્ય દેશોએ સહિયારી પ્રાથમિકતાઓ અને વૈશ્વિક તથા પ્રાદેશિક ઘટનાક્રમો પર વિચારોનું આદાન-પ્રદાન કર્યું. આ ચર્ચાઓએ જૂથના ત્રણ મૂળભૂત સ્તંભોમાં સહયોગને આગળ વધાર્યો. સ્તંભોમાં રાજકીય અને સુરક્ષા સહયોગ, આર્થિક અને નાણાકીય સહયોગ, અને સાંસ્કૃતિક અને લોકો-સાથે-લોકોના આદાન-પ્રદાનનો સમાવેશ થાય છે.

ભારતની અધ્યક્ષતા દરમિયાન 25 શહેરોમાં 350 થી વધુ બેઠકો અને ઉચ્ચ સ્તરીય જોડાણો યોજાયા હતા. આ બેઠકોએ સહયોગના મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં વ્યવહારુ અને વિકાસ-લક્ષી પરિણામો ઉત્પન્ન કર્યા. ભારતની 2026 ની BRICS અધ્યક્ષતા દરમિયાન યોજાયેલી મંત્રીસ્તરીય બેઠકોમાંથી નીચેના પરિણામો બહાર આવ્યા.

• જળવાયુ-સ્થિતિસ્થાપક (આબોહવા-અનુકૂળ) અને ટકાઉ કૃષિ પ્રણાલીઓને પ્રોત્સાહન આપવા માટે કુદરતી, જૈવિક અને પુનર્જીવિત ખેતી પદ્ધતિઓ પર સંયુક્ત સંશોધન, જ્ઞાનની વહેંચણી અને ક્ષમતા નિર્માણ માટે સહયોગી મંચ તરીકે BRICS સેન્ટર્સ ઓફ એક્સેલન્સ ઓન એગ્રો-ઇકોલોજી પર સંમતિ સાધવામાં આવી (શરૂઆતમાં આઇસીએઆર-ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ફાર્મિંગ સિસ્ટમ્સ રિસર્ચ, મોદીપુરમ દ્વારા સમન્વયિત).
• કૃષિમાં એઆઇ (AI) સંચાલિત નિર્ણય-સપોર્ટ સિસ્ટમ્સ, જિયોસ્પેશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, આઇઓટી (IoT) સક્ષમ દેખરેખ અને અદ્યતન ડેટા એનાલિટિક્સના ઉપયોગને ઊંડો બનાવવા અને તેનો વ્યાપ વધારવા માટે BRICS નેટવર્ક ઓન ડિજિટલ એગ્રીકલ્ચર (શરૂઆતમાં આઇઆઇટી દિલ્હી દ્વારા સમન્વયિત).
• બીજ, જર્મપ્લાઝમ અને કૃષિ ઇનપુટ્સમાં સહયોગ મજબૂત કરવા માટે BRICS દેશો વચ્ચે એક સ્વૈચ્છિક, ખેડૂત-કેન્દ્રી સહયોગ માળખા તરીકે BRICS એગ્રીન પર સંમતિ સાધવામાં આવી.
• BRICS મિશન ફોર હેલ્ધી લાઈફસ્ટાઈલ: આ પ્રાથમિકતા BRICS રોડમેપ ફોર અ જોઈન્ટ ઈનિશિયેટિવ ઓન હેલ્ધી લાઈફસ્ટાઈલ પ્રમોશન (2026-2029) સાથે શરૂ કરવામાં આવી હતી. તેનો ઉદ્દેશ્ય મેદસ્વીતા અને અન્ય બિન-ચેપી રોગો માટે નિવારક અને જીવન-ક્રમ અભિગમોને પ્રોત્સાહન આપતા, તકનીકી સહયોગ, જ્ઞાન વિનિમય અને સમન્વયિત જાગરૂકતા પહેલો માટે સહયોગી મંચ તરીકે સેવા આપવાનો છે.
• BRICS એક્સપર્ટ વર્કિંગ ગ્રુપ ઓન ટ્રેડિશનલ, કોમ્પ્લિમેન્ટરી એન્ડ ઇન્ટિગ્રેટિવ મેડિસિન (TCIM): તેનો ઉદ્દેશ્ય નીતિ વિષયક સંવાદ, સંશોધન અને પુરાવા સર્જન, ક્ષમતા નિર્માણ અને શૈક્ષણિક વિનિમય, ડિજિટલ જ્ઞાન મંચો, ગુણવત્તા અને નિયમનકારી ધોરણો, અને પરંપરાગત તથા સ્વદેશી જ્ઞાનના સંરક્ષણને આવરી લેતા TCIM પર સંરચિત અને સર્વસંમતિ-આધારિત સહયોગ માટેના મંચ તરીકે સેવા આપવાનો છે.
• ભારતમાં નિમહાંસ (NIMHANS) સાથે સમન્વય કેન્દ્ર તરીકે, BRICS ટ્રેનિંગ હબ નેટવર્ક અને BRICS નેટવર્ક ઓફ સેન્ટર્સ ઓફ એક્સેલન્સ દ્વારા માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું. તેનો ઉદ્દેશ્ય અપસ્કિલિંગ, ટાસ્ક-શેરિંગ અને માનકીકૃત તાલીમ દ્વારા માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે માનવ સંસાધનોને શ્રેષ્ઠ બનાવવાનો અને પ્રાથમિક આરોગ્ય સંભાળમાં માનસિક સુખાકારીને સાંકળવાનો છે.
• BRICS પ્રિન્સિપલ્સ ફોર એડવાન્સિંગ ક્લાઇમેટ રેઝિલિયન્સ થ્રુ પીપલ-સેન્ટ્રિક એન્ડ કમ્યુનિટી-બેઝ્ડ એડેપ્ટેશન અને BRICS ગાઇડિંગ પ્રિન્સિપલ્સ ઓન સ્ટ્રેન્ધનિંગ એકેડેમિક કોલેબોરેશન ઓન ટ્રેડિશનલ એન્ડ ઇન્ડિજીનસ નોલેજ સિસ્ટમ્સ ને અપનાવીને પરંપરાગત જ્ઞાનને મુખ્ય પ્રવાહમાં લાવવું.
• નેટવર્ક ઓફ BRICS ઇન્સ્ટિટ્યૂશન્સ ટુ એડવાન્સ નોલેજ શેરિંગ, રિસર્ચ & ઇનોવેશન અને નીતિઓ, કાર્યક્રમો, પહેલો અને અગ્રણી પદ્ધતિઓ પર જ્ઞાનના વિનિમય માટે સસ્ટેનેબલ લાઈફસ્ટાઈલ્સ વીક દ્વારા ટકાઉ જીવનશૈલીને આગળ વધારવી; વિષયગત ક્ષેત્રો પર ક્ષમતા-નિર્માણ કાર્યશાળાઓ યોજવી; શૈક્ષણિક અને સંશોધન સંસ્થાઓ સહિતના હિતધારકો વચ્ચે સંવાદ સાધવો; અને કેસ સ્ટડીઝનું સંકલન કરવું.
• સ્કિલિંગ માટે BRICS કનેક્ટ: BRICS વર્ચ્યુઅલ લાઇઝન ઓફિસ પર આધારિત, ક્ષમતા નિર્માણ, રોજગારક્ષમતા અને નવી કુશળતાઓ તથા તકનીકો માટેનું BRICS સહયોગ નેટવર્ક. તે ચાર ઘટકો ધરાવતું એક મંચ છે, જેમ કે સામાજિક સુરક્ષા આગળ વધારવા માટે ક્ષમતા નિર્માણ, વર્કફોર્સમાં મહિલાઓની ભાગીદારી, કુશળતા અને રોજગારક્ષમતા, અને ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર. આ હેઠળ સહયોગ સ્વૈચ્છિક અને બિન-બંધનકર્તા છે.
• સ્માર્ટ ગ્રિડ્સ અને એનર્જી સ્ટોરેજ: BRICS ગાઇડિંગ પ્રિન્સિપલ્સ ઓન એનર્જી સ્ટોરેજ એન્ડ સ્માર્ટ ગ્રિડ્સ અપનાવવામાં આવ્યા હતા અને જ્ઞાનની વહેંચણી, ક્ષમતા નિર્માણ, નીતિ અને નિયમનકારી શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓના વિનિમય, અને BRICS દેશો વચ્ચે પાયલોટ પહેલોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે એક સ્વૈચ્છિક મંચ તરીકે સેવા આપવા માટે BRICS ડિજિટલ સેન્ટર ઓફ એક્સેલન્સ ફોર સ્માર્ટ ગ્રિડ્સ એન્ડ એનર્જી સ્ટોરેજ શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું.
• શહેરી પાયાના માળખા (અર્બન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર)ને BRICS અર્બન મોબિલિટી હબ ની સ્થાપના દ્વારા મજબૂત કરવામાં આવ્યું, જે એક વર્ચ્યુઅલ સહયોગી મંચ છે જે ટકાઉ શહેરી ગતિશીલતામાં જ્ઞાન વહેંચણી, ક્ષમતા નિર્માણ અને તકનીકી સહયોગને પ્રોત્સાહન આપશે; શહેરી આયોજન, ડિઝાઇન, રોકાણ, નિર્માણ અને જાળવણીમાં આબોહવા અને આપત્તિ જોખમ વિચારણાઓના એકીકરણને ટેકો આપવા માટે BRICS વોલન્ટરી પ્રિન્સિપલ્સ ફોર ક્લાઇમેટ રેઝિલિયન્ટ અર્બન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અપનાવવું; અને વ્યવહારુ શહેરી સંશોધન, સરહદ પાર પીઅર લર્નિંગ અને સતત સંસ્થાકીય સહયોગ માટે BRICS અર્બન રિસર્ચ એન્ડ નોલેજ નેટવર્ક ની સ્થાપના.
• BRICS MSME કોઓપરેશન પોર્ટલ, તમામ BRICS સભ્ય દેશો માટે સુલભ ડિજિટલ ઇકોસિસ્ટમ તરીકે સેવા આપવા માટે, MSME, ટેકનોલોજી કેન્દ્રો અને ક્લસ્ટરો, વેપાર સંગઠનો, નાણાકીય સંસ્થાઓ, તાલીમ અને ક્ષમતા-નિર્માણ સંસ્થાઓ, નીતિ નિર્માતાઓ અને અન્ય સંબંધિત હિતધારકોને ટેકો આપવા માટે, તેમજ બજાર અને નાણાં સુધી MSME ની પહોંચ વધારવા માટે BRICSનો લાભ લેવા માટેના મુખ્ય પરિણામો તરીકે ડાયલોગ ઓન MSME ફાઇનાન્સ અને વર્કપ્લાન ઓન ધ ઇન્ટરનેશનલાઇઝેશન ઓફ MSMEs ને સંસ્થાકીય બનાવવું.
• BRICS ઇન્ક્યુબેટર નેટવર્ક, BRICS દેશોમાં નેશનલ નોડલ એજન્સીઓ, પસંદ કરેલા ઇન્ક્યુબેટર્સ અને સ્ટાર્ટ-અપ્સને જોડવા, ભાગ લેનારા ઇન્ક્યુબેટર્સ સાથે નોંધણી અને લિંકેજની સુવિધા આપવા અને અન્ય BRICS દેશોમાં ઇન્ક્યુબેટર્સને પાત્ર સ્ટાર્ટ-અપ્સના રેફરલને સક્ષમ કરવા માટેનું ડિજિટલ ઇન્ટરફેસ/નેટવર્ક.
• પ્રારંભિક અને વૃદ્ધિના તબક્કાના સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે ધિરાણને વેગ આપવા અને BRICS દેશોમાં નવીનતા સંચાલિત સાહસિકતાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે BRICS સ્ટાર્ટઅપ ઇનોવેશન ફંડ.
• BRICS દેશો વચ્ચે વૈજ્ઞાનિક જ્ઞાનના સંગ્રહ અને વહેંચણી માટે સંરચિત મંચ તરીકે BRICS સાયન્સ એન્ડ રિસર્ચ રિપોઝિટરીનું સ્વાગત કરવામાં આવ્યું.
• BRICS લોજિસ્ટિક્સ સપ્લાય-ચેન કોઓપરેશન ફ્રેમવર્ક: ક્રોસ-સેક્ટર ટ્રાન્સપોર્ટ લોજિસ્ટિક્સ સ્થિતિસ્થાપકતા અને ટકાઉપણાને મજબૂત કરવા માટે એક સ્વૈચ્છિક, સર્વસંમતિ-આધારિત માળખું. તેનો ઉદ્દેશ્ય ટેકનિકલ વિનિમય, કાર્ગો અને શિપિંગ સેવાઓ પર જ્ઞાનની વહેંચણી, સ્થાનિક એસેમ્બલી અને ઉત્પાદન ઇકોસિસ્ટમ્સ, અને ક્ષમતા નિર્માણને પ્રોત્સાહન આપીને વિભાજિત પુરવઠા શ્રૃંખલાઓ અને નબળી કનેક્ટિવિટીને સંબોધવાનો છે, જ્યારે પર્યાવરણીય રીતે ટકાઉ અને આબોહવા-સ્થિતિસ્થાપક લોજિસ્ટિક્સ પદ્ધતિઓને આગળ વધારવાનો છે.
• GVC સંશોધિત, કાર્યક્ષમ અને ઉત્પાદક છે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે ટેકનિકલ કાઉન્સિલ અને GVC જોઇન્ટ સ્ટડી સહિત GVC એક્શન પ્લાન 2026-2030 દ્વારા ગ્લોબલ વેલ્યુ ચેઇન્સ પર BRICS સહયોગ; અને BRICS સભ્યો વચ્ચે બજારો ખોલવા અને આર્થિક વૈવિધ્યકરણને આગળ વધારવા માટે.
• કસ્ટમ્સ બાબતોમાં સહયોગ અને પરસ્પર વહીવટી સહાય પર BRICS કરાર: ઝડપી વેપાર, નીચા વ્યવહાર ખર્ચ, વધુ સુરક્ષિત સરહદો, વિશ્વસનીય વેપાર સુવિધા, વેપાર કરવાની સરળતામાં સુધારો (ઇઝ ઓફ ડૂઇંગ બિઝનેસ), અને ગેરકાયદે વેપારનો સામનો કરવા માટે સભ્યોએ તેમની સૈદ્ધાંતિક મંજૂરી અને કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવાની ઇચ્છાની પુષ્ટિ કરી.
• સ્ટાન્ડર્ડાઇઝેશન ક્ષેત્રે સહયોગ: BRICS નેશનલ સ્ટાન્ડર્ડ્સ બોડી હેડ્સ દ્વારા હસ્તાક્ષર કરાયેલા એમઓયુ (MoU) દ્વારા, ધોરણોના વિકાસ, અપનાવવા અને અમલીકરણમાં સહયોગ મજબૂત કરવા, માહિતી વહેંચણી, શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓના વિનિમય, તકનીકી સહયોગ અને ક્ષમતા નિર્માણને પ્રોત્સાહન આપવા, ગુણવત્તાયુક્ત માળખાને મજબૂત કરવા, ઉપભોક્તા સંરક્ષણ વધારવા, વેપાર માટેની તકનીકી મર્યાદાઓ ઘટાડવા માટેનું ઔપચારિક માળખું.
• ભવિષ્યના સંવાદ, અનુભવની વહેંચણી અને BRICS યુથ ટ્રેક હેઠળ વ્યાવહારિક પહેલોની વિચારણા માટે સાતત્ય, સુસંગતતા અને સંરચિત સહયોગને ટેકો આપવા માટે સંદર્ભ દસ્તાવેજ તરીકે BRICS યુથ કોઓપરેશન ફ્રેમવર્ક 2026 અપનાવવામાં આવ્યું.
• સારા અભ્યાસો, સંસ્થાકીય અનુભવો, તકનીકી માહિતી અને સંશોધન ઇનપુટ્સના વિનિમયના સ્વરૂપમાં રમતગમત તકનીકીના ક્ષેત્રમાં સહયોગને પ્રોત્સાહન આપવા માટે એક નવા વર્કિંગ ગ્રુપ દ્વારા સ્પોર્ટ ટેકનોલોજી કોઓપરેશન ને સંસ્થાકીય બનાવવામાં આવ્યું.

ભારતની 2026ની BRICS અધ્યક્ષતા હેઠળ મંત્રીસ્તરીય બેઠકના પરિણામો વ્યવહારુ સહયોગ, સમાવેશી વિકાસ અને ગ્લોબલ સાઉથ માટે વધુ મજબૂત અવાજ પર સતત ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.

2026: BRICSને વધુ સમાવેશી ભવિષ્ય તરફ દોરી જવું

ભારતનું 2026નું BRICS અધ્યક્ષપદ એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે નોંધપાત્ર વૈશ્વિક પરિવર્તન થઈ રહ્યું છે. આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રણાલી આર્થિક વિભાજન, તકનીકી વિક્ષેપ અને ભૂ-રાજકીય અનિશ્ચિતતાનો અનુભવ કરી રહી છે. આબોહવા પરિવર્તન અને સંસાધનોનું દબાણ વધુ જટિલતા ઉમેરી રહ્યા છે. આ પરસ્પર જોડાયેલા પડકારો માટે એવા સહયોગની જરૂર છે જે સમાવેશી, વ્યવહારુ અને વિવિધ રાષ્ટ્રીય પરિસ્થિતિઓ પ્રત્યે પ્રતિભાવશીલ હોય.

BRICS સંવાદ અને સમન્વયિત કાર્ય દ્વારા આ પડકારોને સંબોધવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ માર્ગ પૂરો પાડે છે. તેનું વિસ્તૃત સભ્યપદ મુખ્ય ઉભરતા અર્થતંત્રોમાંથી વૈવિધ્યસભર દ્રષ્ટિકોણ લાવે છે. આ જૂથ વિકાસ, આબોહવા કાર્ય, ટેકનોલોજી, ઊર્જા અને નાણાકીય સ્થિતિસ્થાપકતા પર સહયોગને આગળ વધારવામાં મદદ કરી શકે છે. તે વૈશ્વિક સંસ્થાઓમાં સુધારા અંગેની ચર્ચાઓમાં પણ યોગદાન આપી શકે છે.

ભારત માટે, ઉદ્દેશ્ય જૂથના સ્કેલને વિસ્તૃત કરવાથી પર છે. તે વધુ પ્રતિનિધિત્વને અર્થપૂર્ણ સહયોગ અને મૂર્ત પરિણામોમાં રૂપાંતરિત કરવા વિશે છે. ભારતનું અધ્યક્ષપદ વિશિષ્ટ સંસ્થાઓની કાર્યક્ષમતાને મજબૂત કરતી વખતે વિવિધ સભ્યો વચ્ચે સર્વસંમતિ બનાવવાનો પ્રયાસ કરે છે. ભારત BRICSને વધુ સમાવેશી વૈશ્વિક વ્યવસ્થા માટે એક રચનાત્મક બળ તરીકે મજબૂત કરવાનો ધ્યેય રાખે છે.

સંદર્ભો

(References) કેબિનેટ https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=115907&reg=3&lang=2 સ્પેશિયલ સર્વિસ અને ફીચર્સ https://www.pib.gov.in/newsite/printrelease.aspx?relid=151515&reg=3&lang=2

પ્રધાનમંત્રી કાર્યાલય https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=151706&reg=3&lang=2 https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=151645&reg=3&lang=2 https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1951681&reg=48&lang=2 https://archivepmo.nic.in/drmanmohansingh/getdoc.php?id=4M83IV14071H.pdf https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?lang=2&reg=48&relid=94317&utm https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1481070&reg=48&lang=2 https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?lang=2&reg=48&relid=151707&utm વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલય https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=153980&reg=3&lang=2 પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રાલય https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2118492&reg=48&lang=2 સૂક્ષ્મ, લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગ મંત્રાલય https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2258985&reg=3&lang=1 BRICS (BRICS) https://brics.br/en/about-the-brics https://www.brics2026.gov.in/about-us/ https://d2jiw2zrmmyqt8.cloudfront.net/wp-content/uploads/2025/12/26170832/13th-BRICS-Summit-New-Delhi-Declaration-2021-3.pdf https://d2jiw2zrmmyqt8.cloudfront.net/wp-content/uploads/2026/08/28100036/27-August.pdf વિદેશ મંત્રાલય https://www.mea.gov.in/Portal/ForeignRelation/BRICS-2025.pdf https://www.mea.gov.in/bilateral-documents?dtl/19158/Fourth_BRICS_Summit_Delhi_Declaration https://www.mea.gov.in/Portal/ForeignRelation/BRICS-2025.pdf કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ મંત્રાલય https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/185/AU271_UZhNkJ.pdf?source=pqals આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1808277&reg=48&lang=2

પીડીએફ (pdf) જોવા માટે અહીં ક્લિક કરો

પીઆઈબી રિસર્ચ

SM/BS/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2308765) મુલાકાતી સંખ્યા : 11