পশুধন গৱেষণা আৰু ব্যৱস্থাপনাৰ সৈতে কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাক একত্ৰিত কৰাৰ দিশত এক উল্লেখযোগ্য পদক্ষেপ হিচাপে নাগালেণ্ডৰ আইচিএআৰ-নেচনেল ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰ অন মেঠোন(আইচিআৰ-এনআৰচি অন মিথুন)ৰ গৱেষকসকলে প্ৰাকৃতিক কৃষি পৰিৱেশত মেঠোনৰ আচৰণ বাস্তৱ সময়ত ধৰা পেলোৱা আৰু অনুসৰণৰ বাবে কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা ভিত্তিক ব্যৱস্থা প্ৰস্তুত কৰিছে। এই গৱেষণাই পশুৰ আচৰণৰ নিৰন্তৰ নিৰীক্ষণত সহায় কৰাৰ সম্ভাৱনা আছে আৰু পশুৰ স্বাস্থ্য, কল্যাণ, প্ৰজনন আৰু প্ৰজনন ব্যৱস্থাপনাৰ বাবে মূল্যৱান তথ্য  প্ৰদান কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে।

শেহতীয়াকৈ ইঞ্জিনিয়াৰিং ৰিচাৰ্চ এক্সপ্ৰেছত প্ৰকাশিত এক অধ্যয়নত মেঠোন(বছ ফ্ৰন্টালিছ)ৰ আচৰণ স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ধৰা পেলোৱা আৰু অনুসৰণৰ বাবে এআই ভিত্তিক, বাস্তৱ সময় আৰু সংস্পৰ্শহীন কাঠামোৰ বিষয়ে উপস্থাপন কৰা হৈছে। জনপ্ৰিয়ভাৱে “কেটল অব দ্য হিল” নামেৰে পৰিচিত মেঠোনে সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ জনজাতীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ বাবে উল্লেখযোগ্য সামাজিক, সাংস্কৃতিক আৰু অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব লাভ কৰিছে আৰু অঞ্চলটোৰ জীৱিকা আৰু খাদ্য সুৰক্ষাত অৰিহণা যোগাইছে। পশুধনৰ আচৰণ নিৰীক্ষণ কৰাটো পশু ব্যৱস্থাপনাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাদান, কিয়নো খাদ্য গ্ৰহণ কৰা, থিয় হৈ থকা, পৰি থকা আৰু প্ৰজনন আচৰণৰ পৰিৱৰ্তনে প্ৰাণীৰ স্বাস্থ্য, আৰাম, পুষ্টি আৰু শাৰীৰিক অৱস্থাৰ সম্পৰ্কে আগতীয়াকৈ ইংগিত দিব পাৰে। কিন্তু গতানুগতিক নিৰীক্ষণ বহুলাংশে মানুহৰ  পৰ্যবেক্ষণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল, যিটোৰ বাবে  শ্ৰমৰ প্ৰয়োজন আৰু বিশেষকৈ ৰাতিৰ সময়ত অবিৰতভাৱে সেয়া বজাই ৰখাটো কঠিন।

এই প্ৰত্যাহ্বানৰ মোকাবিলা কৰিবলৈ গৱেষকসকলে নাগালেণ্ডৰ মেঠোন ফাৰ্মৰ আইচিএআৰ-এনআৰচিৰ দুটা চেডৰ মাজেৰে ১২টা হাই ডেফিনিশ্যন চিচিটিভি কেমেৰা স্থাপন কৰে। কেমেৰাসমূহে ইনফ্ৰাৰেড কভাৰেজকে ধৰি দিনে-নিশাই অবিৰতভাবে  নিৰীক্ষণৰ  ব্যৱস্থা কৰিছে। ৰেকৰ্ডিং কৰা ফুটেজ ব্যৱহাৰ কৰি গৱেষকৰ দলটোৱে এটা ডাটাছেট প্ৰস্তুত কৰিছে,  য’ত ৩,০০০ খন ছবি আছিল,  যিয়ে চাৰিটা মূল মেঠোনৰ আচৰণক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল—খাদ্য দিয়া, থিয় হোৱা, শুই থকা আৰু মাউণ্ট অথবা আৰোহণ কৰা।

এআই  ফ্ৰেমৱৰ্কে ভিডিঅ' ফ্ৰেমসমূহৰ মাজেৰে ব্যক্তিগত প্ৰাণীসমূহ অনুসৰণ আৰু স্থায়ী পৰিচয় নিযুক্ত কৰাৰ বাবে আচৰণ ধৰা পেলোৱাৰ বাবে  য়লো ভি৮এন(YOLOv8n )মডেলক ডীপ ছৰ্ট (DeepSORT) প্ৰযুক্তিৰ সৈতে সংযুক্ত কৰিছে। এই ব্যৱস্থাটোৱে এটা প্ৰাণীয়ে কৰা আচৰণ চিনাক্ত কৰাৰ লগতে একে সময়তে ব্যক্তিগতভাবে মেঠোনৰ আচৰণ  বাস্তৱ সময়ত অনুসৰণ কৰিবলৈ সক্ষম কৰি তুলিছে।

য়লো ভি৮এন (YOLOv8n) মডেলে mAP@0.5 ত গড় গড় নিখুঁততা ৯৯.৫ শতাংশ লাভ কৰিছে, ৯৯.৬ শতাংশ ৰিকালৰ সৈতে। এই পদ্ধতিয়ে  এটা NVIDIA RTX 3060 গ্ৰাফিক্স প্ৰচেছিং ইউনিটত প্ৰতি ছেকেণ্ডত প্ৰায় ৩১ টা  ফ্ৰেমৰ প্ৰচেছিঙৰ গতি ৰেকৰ্ড কৰিছে, যিয়ে বাস্তৱ সময়ৰ প্ৰয়োগৰ বাবে ইয়াৰ ক্ষমতা প্ৰদৰ্শন কৰিছে।আংশিক অক্লুচন, অসমান তথা  ভিজা মাটি, ছাঁ, মোচন ব্লাৰ আৰু ৰাতিৰ ইনফ্ৰাৰেড ফুটেজকে ধৰি প্ৰত্যাহ্বানমূলক ফাৰ্মৰ পৰিস্থিতিতো এই পদ্ধতি  পৰীক্ষা কৰা হৈছে।

পশুধনৰ নিৰীক্ষণ আৰু ব্যৱস্থাপনা উন্নত কৰাৰ বাবে এই প্ৰযুক্তিৰ যথেষ্ট সম্ভাৱনা আছে। খাদ্য, থিয় হৈ থকা আৰু শুই থকাৰ ধৰণৰ পৰিৱৰ্তনে এটা প্ৰাণীৰ স্বাস্থ্য, আৰাম আৰু শাৰীৰিক অৱস্থাৰ বিষয়ে উপযোগী অন্তৰ্দৃষ্টি প্ৰদান কৰিব পাৰে, আনহাতে মাউণ্টিঙৰ আচৰণে প্ৰজনন ব্যৱস্থাপনাক সমৰ্থন কৰিব পাৰে। নিৰন্তৰ স্বয়ংক্ৰিয় নিৰীক্ষণে কৃষক আৰু পশুধনৰ পৰিচালকসকলক গোটেই দিন আৰু ৰাতি জীৱ-জন্তুৰ শাৰীৰিক পৰ্যবেক্ষণৰ প্ৰয়োজন নোহোৱাকৈ অহৰহ  আচৰণৰ তথ্য লাভ কৰিবলৈ সক্ষম কৰিব পাৰে।

 

গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে বৰ্তমান এই ব্যৱস্থাটোৰ মূল্যায়ন একক পামত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাবে বিভিন্ন পাম, ভৌগোলিক অঞ্চল, ঋতু, ষ্টকিং ঘনত্ব আৰু কেমেৰাৰ ব্যৱস্থাত অধিক বৈধকৰণৰ প্ৰয়োজন আছে। বৰ্তমানৰ অধ্যয়নটোৱে চাৰিটা আচৰণৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে, আনহাতে গুৰুতৰ অক্লুচনে ধৰা পেলোৱা আৰু অনুসৰণৰ কাৰ্য্যক্ষমতাত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। প্ৰামাণিক অনুসৰণ মেট্ৰিক ব্যৱহাৰ কৰি পৰিচয় অনুসৰণৰ পৰিমাণগত মূল্যায়নৰ বাবেও অধিক গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন আছে। গৱেষকসকলে আক্ৰমণৰ প্ৰৱণতা, গ্ৰুমিং আৰু ৰোগ সম্পৰ্কীয় অতিৰিক্ত আচৰণ চিনাক্ত কৰিবলৈ এআইৰ কাঠামো সম্প্ৰসাৰণ কৰাৰ কথা চিন্তা কৰিছে। ভৱিষ্যতৰ কামে টেম্পৰেল এআই মডেল, এজ-ডিভাইচ মোতায়েন আৰু বিভিন্ন ফাৰ্ম আৰু ঋতু সামৰি ডাঙৰ ডাটাছেটৰ বিকাশৰ বিষয়েও অন্বেষণ কৰিব পাৰে।

এই অধ্যয়নে পশুধন বিজ্ঞানৰ সৈতে কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা আৰু কম্পিউটাৰ দৃষ্টিৰ সংমিশ্ৰণেৰে পশুধন ব্যৱস্থাপনাৰ বাবে প্ৰযুক্তি সক্ষম সমাধান বিকশিত কৰাৰ সম্ভাৱনা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। এনে উদ্ভাৱনে নিখুঁত পশুপালনক শক্তিশালী কৰিব পাৰে আৰু পশুৰ আচৰণৰ নিৰন্তৰ, তথ্য-চালিত নিৰীক্ষণৰ জৰিয়তে কৃষকসকলক সহায় কৰিব পাৰে।ইঞ্জিনিয়াৰিং ৰিচাৰ্চ এক্সপ্ৰেছ, ভলিউম ৮ (২০২৬), প্ৰবন্ধ ১৭৫২১৩ত প্ৰকাশ পাইছে এই গৱেষণা। আইচিআৰ-এনআৰচিৰ মেঠোন বিষয়ক গৱেষকসকলে এনআইটি নাগালেণ্ড, নাগালেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয় আৰু চিএইছআৰআইএছটি  (ডীমড বিশ্ববিদ্যালয়)ৰ সহযোগত এই অধ্যয়ন চলাইছে।

 

****

RC/MS/DM

(ৰিলিজ আই ডি : 2308049) অতিথি কক্ষ : 7