હાલમાં ભારતની મુલાકાતે આવેલા લક્ઝમબર્ગ સરકારના અર્થતંત્ર, SME, ઊર્જા અને પ્રવાસન મંત્રી લેક્સ ડેલ્સે આજે વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી તથા પૃથ્વી વિજ્ઞાન રાજ્ય મંત્રી (સ્વતંત્ર પ્રભારી) અને સ્પેસ વિભાગના રાજ્ય મંત્રી ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહ સાથે મુલાકાત કરી હતી અને બંને દેશો વચ્ચે મુખ્યત્વે સ્પેસ ક્ષેત્રમાં તેમજ અન્ય ઉભરતી ટેકનોલોજી અને લાઇફ સાયન્સમાં સહયોગના નક્કર ક્ષેત્રોની ઓળખ કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો.

પ્રસ્તાવિત પદ્ધતિ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, ક્વોન્ટમ ટેકનોલોજી, એડવાન્સ્ડ મટિરિયલ્સ અને લાઇફ સાયન્સ સહિતના ક્ષેત્રોમાં સહયોગની શક્યતાઓ પણ ચકાસી શકે છે, અને જાન્યુઆરી 2027 માં લક્ઝમબર્ગની ભારતની પ્રસ્તાવિત રાજ્ય મુલાકાત પહેલા બંને પક્ષો તરફથી ચોક્કસ ઇનપુટ્સ વિકસાવવામાં મદદ કરી શકે છે.

બંને મંત્રીઓ વચ્ચેની દ્વિપક્ષીય બેઠકમાં સ્પેસ ક્ષેત્રે ભારત-લક્ઝમબર્ગના સહયોગની વર્તમાન સ્થિતિ, આ ક્ષેત્રમાં ભવિષ્યના વિકાસ, વધુ સંસ્થાકીય અને વ્યાપારી સહયોગની તકો અને પ્રસ્તાવિત રાજ્ય મુલાકાતની તૈયારીઓ અંગે ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.

લક્ઝમબર્ગના પ્રતિનિધિમંડળમાં મંત્રીની કેબિનેટ, આર્થિક નીતિ, ઉદ્યોગ, નવી ટેકનોલોજી અને સંશોધનના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ તેમજ લક્ઝમબર્ગ સ્પેસ એજન્સીનો સમાવેશ થતો હતો. ભારતીય પક્ષે વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી વિભાગ, સ્પેસ વિભાગ અને વિદેશ મંત્રાલયના વરિષ્ઠ અધિકારીઓનો સમાવેશ થતો હતો.

ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું હતું કે ભારત-લક્ઝમબર્ગ સંબંધોની ઉષ્મા અને મજબૂત પાયો સહયોગને નવા અને ઊંડા ક્ષેત્રોમાં લઈ જવા માટે અનુકૂળ આધાર પૂરો પાડે છે. તેમણે PM શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ 2020માં તેમના લક્ઝમબર્ગના સમકક્ષ સાથે કરેલી વર્ચ્યુઅલ બેઠકનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો.

ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી અને નવીનતા ક્ષેત્રે બંને દેશો વચ્ચેની નોંધપાત્ર સમાનતાઓનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો અને કહ્યું હતું કે પરસ્પર લાભ માટે ઉચ્ચ ક્ષમતા ધરાવતા ઉભરતા ક્ષેત્રોમાં બંને પક્ષોની શક્તિઓને એકસાથે લાવી શકાય છે.

મંત્રીશ્રીએ જણાવ્યું હતું કે શાંતિપૂર્ણ હેતુઓ માટે આઉટર સ્પેસના સંશોધન અને ઉપયોગમાં સહયોગ અંગે ફેબ્રુઆરી 2022 માં હસ્તાક્ષર કરાયેલા MoU સાથે, સ્પેસ દ્વિપક્ષીય ભાગીદારીનો એક મહત્વપૂર્ણ સ્તંભ બની રહે છે. ભાગીદારીએ એક વ્યાપારી પરિમાણ પણ વિકસાવ્યું છે, જેમાં કમ્યુનિકેશન સેટેલાઇટ ટ્રાન્સપોન્ડર લીઝિંગ અને PSLV પર વ્યાપારી ધોરણે લક્ઝમબર્ગના બે ઉપગ્રહોનું લોન્ચિંગ શામેલ છે. IN-SPACe અને લક્ઝમબર્ગ સ્પેસ એજન્સી પણ બંને દેશોની સ્પેસ ઇકોસિસ્ટમ્સ વચ્ચે વધુ ક્રિયાપ્રતિક્રિયાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે જોડાયેલા છે.

ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે નજીકના ભવિષ્યમાં નેવિગેશન અને કમ્યુનિકેશન સેટેલાઇટ્સના મહત્વ અને 2035 સુધીમાં ભારતીય સ્પેસ સ્ટેશન સ્થાપિત કરવાની અને 2040 સુધીમાં ચંદ્ર પર માનવ ઉતરાણ કરવાની દેશની લાંબા ગાળાની આકાંક્ષા સહિત ભારતના વ્યાપક સ્પેસ રોડમેપને શેર કર્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે ભારતના સ્પેસ પ્રોગ્રામમાં ખાનગી ક્ષેત્રની વધતી ભાગીદારી આંતરરાષ્ટ્રીય અને વ્યાપારી ભાગીદારી માટે પણ નવી શક્યતાઓ ખોલી રહી છે.

બંને પક્ષોએ ભારતના ઝડપથી વિસ્તરી રહેલા ખાનગી સ્પેસ ઇકોસિસ્ટમ સાથે લક્ઝમબર્ગના સ્પેસ ઉદ્યોગના વધુ જોડાણની તકો અંગે ચર્ચા કરી હતી. ભારતીય પક્ષ તરફથી ઓળખવામાં આવેલા સંભવિત ક્ષેત્રોમાં અર્થ ઓબ્ઝર્વેશન ઇમેજરી, કમ્યુનિકેશન ટ્રાન્સપોન્ડર્સ, કમર્શિયલ સેટેલાઇટ અને સેટેલાઇટ-સબસિસ્ટમ અનુભૂતિ, લોન્ચ વ્હીકલ સેવાઓ, ગ્રાઉન્ડ સ્ટેશનો અને મિશન સપોર્ટનો સમાવેશ થાય છે. SES સહિત લક્ઝમબર્ગ સ્થિત કંપનીઓ, સેટેલાઇટ ક્ષમતા, યુઝર ટર્મિનલ્સ અને સેટેલાઇટ તથા ગ્રાઉન્ડ સબસિસ્ટમ્સ લગતી તકો પર ભારતીય સંસ્થાઓ અને IN-SPACe સાથે પહેલેથી જ જોડાયેલી છે.

આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને હાઇ-પર્ફોર્મન્સ કમ્પ્યુટિંગ સંભવિત સહયોગના અન્ય એક મહત્વપૂર્ણ ક્ષેત્ર તરીકે ઉભરી આવ્યા છે. ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે કમ્પ્યુટિંગ ક્ષમતા વધારવા, વધારાના GPUs મેળવવા અને દેશની ભાષાકીય વિવિધતાને અનુકૂળ સ્વદેશી લાર્જ લેંગ્વેજ મોડેલ્સ વિકસાવવાના ભારતના પ્રયાસો વિશે વાત કરી હતી. લક્ઝમબર્ગ પક્ષે નવી AI-ઓરિએન્ટેડ હાઇ-પર્ફોર્મન્સ કમ્પ્યુટિંગ સુવિધા માટેની તેની યોજનાઓ શેર કરી હતી અને ખાનગી ક્ષેત્ર સાથે વધુ ક્રિયાપ્રતિક્રિયા સક્ષમ કરવામાં રસ દાખવ્યો હતો. બંને પક્ષોએ આ ક્ષેત્રમાં ભારતીય અને લક્ઝમબર્ગની કંપનીઓ અને સંસ્થાઓને જોડવાની શક્યતા અંગે ચર્ચા કરી હતી.

ક્વોન્ટમ ટેકનોલોજી અંગે પણ ચર્ચા કરવામાં આવી હતી જે સહયોગ માટે નોંધપાત્ર અવકાશ પૂરો પાડે છે. ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે ભારતના નેશનલ ક્વોન્ટમ મિશન અને ક્વોન્ટમ કમ્યુનિકેશન, કમ્પ્યુટિંગ, સેન્સિંગ અને સંબંધિત ક્ષેત્રોમાં થયેલી પ્રગતિ વિશે વાત કરી હતી. તેમણે કહ્યું કે હેલ્થકેર, સિક્યોરિટી અને સ્પેસ સહિતના ક્ષેત્રોમાં ક્વોન્ટમ ટેકનોલોજીના ઉપયોગો છે, અને સ્પેસ ક્ષેત્ર સાથે મળીને ઓપ્ટિકલ કમ્યુનિકેશન ભારત અને લક્ઝમબર્ગ વચ્ચે સહયોગ માટે ખાસ કરીને આશાસ્પદ ક્ષેત્ર પૂરું પાડી શકે છે.

લાઇફ સાયન્સ અને બાયોટેકનોલોજીમાં, ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે ભારતની BioE3 પોલિસી અને બાયોટેકનોલોજી-સંચાલિત આર્થિક અને વૈજ્ઞાનિક વિકાસ પર દેશના ધ્યાન વિશે વાત કરી હતી. તેમણે લક્ઝમબર્ગની સંસ્થાઓ જેમ કે લક્ઝમબર્ગ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ હેલ્થ અને લક્ઝમબર્ગ સેન્ટર ફોર સિસ્ટમ્સ બાયોમેડિસિન સાથે સહયોગની ક્ષમતાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો, ખાસ કરીને ન્યુરોડિજનરેટિવ રોગો અને અલ્ઝાઇમર રોગ સહિતના સમાન રસ ધરાવતા ક્ષેત્રોમાં.

મંત્રીશ્રીએ રસી વિકાસ અને તબીબી સંશોધન માટે ભારતના વધતા જાહેર-ખાનગી અભિગમ અને તાજેતરમાં ખાનગી ક્ષેત્ર માટે ન્યુક્લિયર મેડિસિન સંશોધન ખોલવા વિશે પણ વાત કરી હતી. તેમણે કહ્યું કે આ વિકાસ આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ અને ઉદ્યોગો માટે સાર્વત્રિક આરોગ્ય સંબંધિત ક્ષેત્રોમાં ભાગ લેવાની વધુ તકો ઊભી કરી શકે છે.

મંત્રી લેક્સ ડેલ્સે સ્પેસ, સેટેલાઇટ કમ્યુનિકેશન્સ, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, સાયબર સિક્યોરિટી અને હાઇ-પર્ફોર્મન્સ કમ્પ્યુટિંગમાં ભારત સાથે લક્ઝમબર્ગના વધતા જોડાણ અને લક્ઝમબર્ગની કંપનીઓ માટે ભારતમાં તેમની પ્રવૃત્તિઓ ઊંડી કરવાની તકો વિશે વાત કરી હતી. તેમણે બંને દેશોની સરકારી સંસ્થાઓ અને ખાનગી ક્ષેત્રની ઇકોસિસ્ટમ્સ વચ્ચે વધુ ક્રિયાપ્રતિક્રિયાના મહત્વ વિશે પણ વાત કરી હતી.

આ બેઠકમાં દ્વિપક્ષીય સહયોગને વધુ વેગ આપવાની તક તરીકે જાન્યુઆરી 2027માં લક્ઝમબર્ગથી ભારતની પ્રસ્તાવિત રાજ્ય મુલાકાત વિશે પણ ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે સૂચવ્યું હતું કે એમ્બેસી સંબંધિત ભારતીય સંસ્થાઓ સાથે જોડાયેલી રહી શકે છે જેથી રસના ક્ષેત્રો અગાઉથી ઓળખી શકાય અને મુલાકાત દરમિયાન ચર્ચા માટે ચોક્કસ પ્રસ્તાવો વિકસાવી શકાય.

આ બેઠક સ્થાપિત સ્પેસ ભાગીદારીથી આગળ વધીને AI, ક્વોન્ટમ ટેકનોલોજી, લાઇફ સાયન્સ, અદ્યતન ટેકનોલોજી અને વ્યાપારી તકોમાં વ્યાપક જોડાણ તરફ ભારત-લક્ઝમબર્ગ સહયોગની વધતી જતી વ્યાપકતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે, જેમાં બંને પક્ષો પોતપોતાની સંસ્થાઓ, સંશોધન ઇકોસિસ્ટમ્સ અને ઉદ્યોગોને જોડવા માટેના વ્યવહારુ માર્ગો શોધી રહ્યા છે.

SM/DK/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2307532) મુલાકાતી સંખ્યા : 11