કેન્દ્રીય કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ તથા ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે આજે કૃષિ ભવન, નવી દિલ્હી ખાતે પ્રધાનમંત્રી ધન-ધાન્ય કૃષિ યોજના (PM-DDKY) ની પ્રગતિની સમીક્ષા કરી હતી. આ સમીક્ષા 100 નિર્ધારિત જિલ્લાઓમાં અમલીકરણને ઝડપી બનાવવા, યોજનાઓ વચ્ચેના સંકલનને મજબૂત કરવા, જિલ્લા-સ્તરના પ્રદર્શનમાં સુધારો કરવા અને હસ્તક્ષેપો ખેડૂતો માટે માપી શકાય તેવા પરિણામો અને મૂર્ત લાભોમાં પરિવર્તિત થાય તે સુનિશ્ચિત કરવા પર કેન્દ્રિત હતી.

સમીક્ષા દરમિયાન, મંત્રીને સ્કીમના ડેશબોર્ડ દ્વારા PM-DDKY ની પ્રગતિ વિશે માહિતગાર કરવામાં આવ્યા હતા, જેમાં જિલ્લાવાર પ્રદર્શન, જિલ્લા કાર્ય યોજનાઓ (ડિસ્ટ્રિક્ટ એક્શન પ્લાન્સ), સેન્ટ્રલ નોડલ ઓફિસર્સ (CNOs) દ્વારા ક્ષેત્રીય મોનિટરિંગ, નાણાંકીય પ્રગતિ, ક્ષમતા નિર્માણ, યોજનાઓનું સંકલન અને લાભાર્થી-સ્તરના પરિણામોને ટ્રેક કરવા માટે વિકસાવવામાં આવી રહેલી પદ્ધતિઓનો સમાવેશ થાય છે.

100 જિલ્લાઓની ડેટા-સંચાલિત મોનિટરિંગ

PM-DDKY નો ઉદ્દેશ્ય ઓછી કૃષિ ઉત્પાદકતા, ઓછી પાક તીવ્રતા અને ઓછા કૃષિ ધિરાણ વિતરણના આધારે ઓળખવામાં આવેલા 100 જિલ્લાઓમાં કૃષિ વિકાસને ઝડપી બનાવવાનો છે.

આ યોજના છ મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે: કૃષિ ઉત્પાદકતા વધારવી; પાક વિવિધતા અને ટકાઉ કૃષિ પદ્ધતિઓને પ્રોત્સાહન આપવું; લણણી પછીની સંગ્રહ ક્ષમતા વધારવી; સિંચાઈ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં સુધારો કરવો; ટૂંકા અને લાંબા ગાળાના કૃષિ ધિરાણ સુધી વધુ પહોંચ સક્ષમ કરવી; અને શાસન તથા સેવા વિતરણમાં સુધારો કરવો.

આ યોજના 11 મંત્રાલયો અને વિભાગોની 36 કેન્દ્રીય યોજનાઓના સંકલન, રાજ્યની યોજનાઓ અને ખાનગી ક્ષેત્રની ભાગીદારી દ્વારા અમલમાં મુકવામાં આવી રહી છે.

વાર્ષિક લક્ષ્યાંકો સામે પ્રગતિની દેખરેખ માટે 36 યોજનાઓમાં કુલ 121 સૂચકાંકોની ઓળખ કરવામાં આવી છે, જેમાં 74 આઉટપુટ સૂચકાંકો અને 47 આઉટકમ (પરિણામ) સૂચકાંકોનો સમાવેશ થાય છે. આઉટપુટ સૂચકાંકો પર જિલ્લાના પ્રદર્શનનું રેન્કિંગ દર મહિને PM-DDKY ડેશબોર્ડ દ્વારા કરવામાં આવે છે, જ્યારે આઉટકમ સૂચકાંકો બેઝલાઇન સામે પ્રગતિના મૂલ્યાંકનને સરળ બનાવશે.

છ ઉદ્દેશ્યોમાં 100 જિલ્લાઓનો સરેરાશ સ્કોર એપ્રિલ 2026માં 22.54 થી વધીને જુલાઈ 2026માં 38.85 થયો છે, જે 16.31 પોઈન્ટનો સુધારો દર્શાવે છે.

આ સમયગાળા દરમિયાન ઉદ્દેશ્ય-વાર પ્રદર્શનમાં પણ સુધારો નોંધાયો હતો. કૃષિ ઉત્પાદકતા માટેનો સરેરાશ સ્કોર એપ્રિલમાં 2.53 થી વધીને જુલાઈમાં 6.70 થયો; પાક વિવિધતા અને ટકાઉ કૃષિ પદ્ધતિઓ 5.60 થી વધીને 8.65; લણણી પછીની સંગ્રહ ક્ષમતા 2.61 થી વધીને 3.82; સિંચાઈ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર 1.65 થી વધીને 4.20; કૃષિ ધિરાણ સુધીની પહોંચ 2.81 થી વધીને 5.59; અને શાસન તથા સેવા વિતરણ 7.94 થી વધીને 10.33 થયું.

તમામ 100 જિલ્લાઓએ ડિસ્ટ્રિક્ટ એક્શન પ્લાન અપલોડ કર્યા છે

સમીક્ષામાં નોંધવામાં આવ્યું છે કે તમામ 100 જિલ્લાઓએ તેમના ડિસ્ટ્રિક્ટ એક્શન પ્લાન્સ (DAPs) અપલોડ કરી દીધા છે અને તમામ 100 જિલ્લાઓના DAPs પર ફીડબેક પૂરો પાડવામાં આવ્યો છે.

તમામ 100 જિલ્લાઓએ જુલાઈ 2026 સુધીના આઉટપુટ સૂચકાંકો સામેનો ડેટા સબમિટ કર્યો છે, જ્યારે તમામ 100 જિલ્લાઓએ નાણાકીય વર્ષ 2025-26 માટેના આઉટકમ-સૂચક ડેટા પણ સબમિટ કર્યા છે.

સમીક્ષા અને મોનિટરિંગ માટે રાજ્ય, જિલ્લા અને રાષ્ટ્રીય કક્ષાએ સમિતિઓની રચના કરવામાં આવી છે. સેન્ટ્રલ નોડલ ઓફિસર્સ પણ અમલીકરણનું નિયમિત ક્ષેત્ર-સ્તરીય મોનિટરિંગ કરી રહ્યા છે.

પરિણામો અને ખેડૂતો સુધી પહોંચતા લાભો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત

સમીક્ષામાં પ્રવૃત્તિઓ અને ખર્ચને ટ્રેક કરવાથી આગળ વધીને પરિણામો અને ખેડૂતો સુધી પહોંચતા વાસ્તવિક લાભોને માપવા તરફ મોનિટરિંગ ફ્રેમવર્કને મજબૂત કરવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.

PM-DDKY ડેશબોર્ડનું ફાયનાન્સિયલ પ્રોગ્રેસ મોડ્યુલ 31 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ અમલમાં મૂકવામાં આવ્યું હતું. લાભાર્થી-સ્તરની પ્રગતિને વ્યવસ્થિત રીતે મેળવવા માટે મધ્ય-સપ્ટેમ્બર 2026 સુધીમાં બેનિફિશિયરી પ્રોગ્રેસ મોડ્યુલ અમલમાં મૂકવાનું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે.

સુધારેલું ડેશબોર્ડ ધન-ધાન્ય જિલ્લાઓમાં કેન્દ્રીય યોજનાઓ, રાજ્ય યોજનાઓ અને અન્ય સ્ત્રોતો દ્વારા કરવામાં આવેલા રોકાણો અને હસ્તક્ષેપોના એકત્રીકરણને પણ સુગમ બનાવશે.

આનાથી ઓળખાયેલા જિલ્લાઓમાં તૈનાત કરવામાં આવેલા સંસાધનો, હાથ ધરવામાં આવેલી પ્રવૃત્તિઓ, લાભાન્વિત થયેલા ખેડૂતો અને પ્રાપ્ત થયેલા પરિણામોનું એક વ્યાપક મૂલ્યાંકન સક્ષમ બનશે.

ખેડૂતો અને વિસ્તરણ કાર્યકરો (એક્સટેન્શન વર્કર્સ)નું ક્ષમતા નિર્માણ

ક્ષમતા વિકાસ એ PM-DDKY અમલીકરણનો એક મહત્વપૂર્ણ ઘટક છે. જાન્યુઆરીથી જુલાઈ 2026 દરમિયાન, કુલ 6,90,530 ખેડૂતો અને 88,961 વિસ્તરણ કાર્યકરોને વિવિધ કૌશલ્યોમાં તાલીમ આપવામાં આવી હતી.

આ ઉપરાંત, આ સમયગાળા દરમિયાન 2,20,683 ખેડૂતો અને વિસ્તરણ કાર્યકરોને પ્રાકૃતિક ખેતી (નેચરલ ફાર્મિંગ)ની તાલીમ આપવામાં આવી હતી.

કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્રો (KVKs) નો ક્ષમતા વિકાસ અને ક્ષેત્રીય-સ્તરના હસ્તક્ષેપો માટે તકનીકી ભાગીદારો તરીકે ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે, જે કૃષિ વિસ્તરણ વ્યવસ્થાને મજબૂત બનાવે છે અને ખેડૂતો વચ્ચે સુધારેલી કૃષિ પદ્ધતિઓના પ્રસારને સુગમ બનાવે છે.

સંકલન (કોનવર્જન્સ) અને ભાગીદારીને મજબૂત બનાવવી

સમીક્ષામાં 11 મંત્રાલયો અને વિભાગોની 36 કેન્દ્રીય યોજનાઓ, રાજ્ય યોજનાઓ અને ખાનગી ક્ષેત્રના હસ્તક્ષેપો વચ્ચેના સંકલનને મજબૂત કરવા પર પણ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું.

પબ્લિક એન્ટરપ્રાઇઝિસ વિભાગે 2026-27 અને 2027-28 માટે કેન્દ્રીય જાહેર ક્ષેત્રના સાહસો (CPSEs) દ્વારા CSR પ્રવૃત્તિઓ માટે PM-DDKY જિલ્લાઓને અપનાવવાનો સમાવેશ કર્યો છે, જે ઓળખાયેલા જિલ્લાઓમાં વિકાસ હસ્તક્ષેપોને સમર્થન આપવા માટે એક વધારાનો માર્ગ પૂરો પાડે છે.

આવા સંકલન અને રોકાણોને મેળવવા માટે મોનિટરિંગ મિકેનિઝમને મજબૂત કરવામાં આવી રહ્યું છે, જે ધન-ધાન્ય જિલ્લાઓમાં અમલમાં મુકાઈ રહેલા હસ્તક્ષેપોની સંયુક્ત અસરના મૂલ્યાંકનને સક્ષમ બનાવે છે.

ઓક્ટોબરમાં PM-DDKY એક વર્ષ પૂર્ણ કરશે

PM-DDKY ને કેન્દ્રીય કેબિનેટ દ્વારા 16 જુલાઈ 2025 ના રોજ મંજૂરી આપવામાં આવી હતી અને 11 ઓક્ટોબર 2025ના રોજ આદરણીય પ્રધાનમંત્રી દ્વારા સત્તાવાર રીતે લોન્ચ કરવામાં આવી હતી. PM-DDKY ડેશબોર્ડ ઓક્ટોબર 2025ના છેલ્લાં અઠવાડિયામાં સક્રિય કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં નવેમ્બર 2025થી માસિક આઉટપુટ-ઇન્ડિકેટર રેન્કિંગ શરૂ થયું હતું.

આ યોજના ઓક્ટોબર 2026માં તેનું પ્રથમ વર્ષ પૂર્ણ કરવા જઈ રહી છે, તેથી 100 ધન-ધાન્ય જિલ્લાઓની પ્રગતિ અને પ્રદર્શનને ઉજાગર કરવા માટે એક કાર્યક્રમનું આયોજન કરવામાં આવી રહ્યું છે. રવિ અને પ્રાદેશિક પરિષદો દરમિયાન પણ પ્રગતિ દર્શાવવામાં આવશે.

સમીક્ષામાં કૃષિ મંત્રીની અધ્યક્ષતામાં નેશનલ એક્ઝિક્યુટિવ કમિટીની બેઠક બોલાવવાની અને દરેક જિલ્લા ધન-ધાન્ય સમિતિમાં બે પ્રગતિશીલ ખેડૂતોના પ્રસ્તાવિત નામાંકન દ્વારા ખેડૂતોની ભાગીદારીને મજબૂત કરવા પર પણ વિચારણા કરવામાં આવી હતી.

SM/DK/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2305541) મુલાકાતી સંખ્યા : 10