સચિવ (ગ્રામીણ વિકાસ), શ્રી રોહિત કન્સાલની અધ્યક્ષતામાં ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલયની સશક્ત સમિતિએ આજે ​​મહિલા સંચાલિત ગ્રામીણ સાહસોને મજબૂત કરવા અને તેનો વિસ્તાર કરવા તથા નાના પાયાના એસએચજી (SHG) સાહસોને ઉચ્ચ-સ્તરીય, વૃદ્ધિ-લક્ષી વ્યવસાયોમાં રૂપાંતરિત કરવા માટેનો માર્ગ મોકળો કરવા ડે-એનઆરએલએમ (DAY-NRLM)ના નોન-ફાર્મ લાઇવલીહૂડ્સ (NFL) ઘટક હેઠળના પ્રસ્તાવ પર વિચારણા કરી હતી.

આ બેઠકમાં શ્રી અમિત શુક્લા, સંયુક્ત સચિવ (ગ્રામીણ આજીવિકા), અને શ્રીમતી સ્વાતિ શર્મા, સંયુક્ત સચિવ (ગ્રામીણ આજીવિકા) પણ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. ચર્ચામાં ગ્રામીણ મહિલાઓ માટે સાહસિકતા-લક્ષી આજીવિકાની તકોને ઝડપી બનાવવા અને 6 કરોડ લખપતિ દીદી બનાવવાના રાષ્ટ્રીય લક્ષ્યમાં યોગદાન આપવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું.

સમિતિએ બિહાર, જમ્મુ અને કાશ્મીર, ઉત્તર પ્રદેશ અને ગુજરાતના ચાર નવા ઈન્ક્યુબેટર પ્રસ્તાવ પર વિચારણા કરી, જેમાં અનુક્રમે આઈઆઈટી પટના, આઈઆઈએમ જમ્મુ, આઈઆઈએમ લખનૌ અને આઈઆઈટી ગાંધીનગરને પ્રસ્તાવિત ઈન્ક્યુબેટર ભાગીદારો તરીકે સામેલ કરવામાં આવ્યા છે. આ પ્રસ્તાવો સંબંધિત રાજ્યોના મુખ્ય સચિવ/સચિવો, એસઆરએલએમ (SRLM) ના સ્ટેટ મિશન ડિરેક્ટર્સ/સીઈઓ અને પ્રસ્તાવિત ઈન્ક્યુબેટર સંસ્થાઓના પ્રતિનિધિઓ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા. આ ચારેય કાર્યક્રમો દ્વારા બિઝનેસ સ્ટ્રેટેજી, મેન્ટરિંગ, ફાઇનાન્સિયલ પ્લાનિંગ, ફોર્મલાઇઝેશન, ટેકનોલોજી એડોપ્શન, માર્કેટ એક્સેસ અને ફાઇનાન્સની સુવિધા જેવા માળખાકીય હસ્તક્ષેપ દ્વારા 600 થી વધુ ઉચ્ચ-સંભાવના ધરાવતા ગ્રામીણ સાહસોને સહાય આપવાનો પ્રસ્તાવ છે.

ઈન્ક્યુબેટર સબ-સ્કીમ અસમ, બિહાર, પશ્ચિમ બંગાળ અને કર્ણાટકમાં પૂર્ણ થયેલા ચાર ઈન્ક્યુબેટર કાર્યક્રમોના અનુભવ પર આધારિત છે, જેણે 600 થી વધુ એસએચજી (SHG) સાહસોને સહાય આપી હતી. આ કાર્યક્રમ ત્યારથી નોંધપાત્ર રીતે વિસ્તર્યો છે, જેમાં હાલમાં 13 રાજ્યોમાં 14 ઈન્ક્યુબેટર કાર્યક્રમો કાર્યરત છે, જે આઈઆઈએમ (IIM), આઈઆઈટી (IIT) અને અગ્રણી ઈન્ક્યુબેશન સંસ્થાઓ સહિતની પ્રીમિયર બિઝનેસ અને એકેડેમિક સંસ્થાઓ સાથેની ભાગીદારી દ્વારા આશરે 2,100 ગ્રામીણ એસએચજી સાહસોને સહાય પૂરી પાડે છે. અગાઉના કાર્યક્રમોએ આવકમાં વૃદ્ધિ, સુધારેલ વ્યાવસાયિક ઔપચારિકીકરણ અને વધારાની રોજગારીનું સર્જન સહિતના પ્રત્યક્ષ પરિણામો દર્શાવ્યા હતા.

નવા ઈન્ક્યુબેટર્સ ફૂડ એન્ડ એગ્રી-પ્રોસેસિંગ, ટેક્સટાઇલ અને હેન્ડીક્રાફ્ટ, મેન્યુફેક્ચરિંગ, રિટેલ અને સર્વિસીસ, ટૂરિઝમ-લિંક્ડ પ્રવૃત્તિઓ, ડિજિટલ એન્ટરપ્રાઇઝિસ અને અન્ય સ્થાનિક રીતે સંબંધિત વિકાસ ક્ષેત્રો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે. તેની એક મુખ્ય વિશેષતા મજબૂત વિકાસ સંભાવના ધરાવતા સાહસોની પસંદગી માટે એક પારદર્શક, ગુણવત્તા-આધારિત ચેલેન્જ ફંડ છે, જેની સાથે સ્ટેટ રૂલર લાઇવલીહૂડ્સ મિશનમાં સાહસ સહાયને સંસ્થાકીય બનાવવા માટે સમર્પિત સ્ટેટ ઈન્ક્યુબેશન સેલ્સ પણ સામેલ છે.

સમિતિએ પશ્ચિમ બંગાળ અને ગોવામાં સ્ટાર્ટ-અપ વિલેજ એન્ટરપ્રિન્યોરશિપ પ્રોગ્રામ (SVEP) ના વિસ્તરણ માટેના પ્રસ્તાવો પર પણ વિચારણા કરી હતી, જેનો ઉદ્દેશ્ય ગ્રામીણ બિન-ખેતી સાહસિકતા ઇકોસિસ્ટમને વધુ મજબૂત કરવાનો અને વધુ એસએચજી સભ્યોને ટકાવી શકાય તેવા સાહસો સ્થાપવા અને વિકસાવવા માટે સક્ષમ બનાવવાનો છે.

આ પહેલો ગ્રામીણ મહિલા સાહસિકોને જીવનનિર્વાહના સ્તરના વ્યવસાયોમાંથી વધુ ટર્નઓવર, મજબૂત માર્કેટ લિંકેજ, ફાઇનાન્સની વધુ સારી સુવિધા અને રોજગારીની વધુ ક્ષમતા ધરાવતા સાહસો તરફ આગળ વધવા માટે સક્ષમ બનાવીને મહિલા સંચાલિત આર્થિક વિકાસ અને લખપતિ દીદી પહેલ પ્રત્યે સરકારની કટિબદ્ધતાને વધુ મજબૂત કરે છે.

સશક્ત સમિતિએ ડે-એનઆરએલએમ (DAY-NRLM) હેઠળ મહિલા સંચાલિત ગ્રામીણ સાહસોના ઈન્ક્યુબેશન અને સતત વિકાસ માટે એક મજબૂત રાષ્ટ્રીય ઇકોસિસ્ટમ બનાવવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે નવીનતા, સંસ્થાકીય ભાગીદારી, કન્વર્જન્સ, ડિજિટલ અપનાવવાની પ્રક્રિયા, માર્કેટ એક્સેસ અને પરિણામ-આધારિત મોનિટરિંગ પર ભાર મૂક્યો હતો.

SM/IJ/JD