নেচনেল ক্ৰাইম ৰেকৰ্ডছ ব্যুৰোৱে (এন চি আৰ বি) ইয়াৰ "ক্ৰাইম ইন ইণ্ডিয়া" শীৰ্ষক প্ৰকাশনত অপৰাধৰ পৰিসাংখ্যিক তথ্য সংকলন আৰু প্ৰকাশ কৰে। শেহতীয়াকৈ ২০২৪ বৰ্ষৰ বাবে ইয়াৰ প্ৰতিবেদন প্ৰকাশ হৈছে। ভুৱা ই-চালান সম্পৰ্কীয় পঞ্জীয়ন হোৱা গোচৰ, সমাধান হোৱা গোচৰবোৰ আৰু জালিয়াতি কৰা ধনৰ পৰিমাণ সম্পৰ্কীয় তথ্য এন চি আৰ বি-ৰ দ্বাৰা ৰখা নহয়।

বিত্তীয় জালিয়াতি সম্পৰ্কত তাৎক্ষণিক প্ৰতিবেদন আৰু জালিয়াতি চক্ৰৰ দ্বাৰা ধন লুণ্ঠন বন্ধ কৰিবলৈ ইণ্ডিয়ান চাইবাৰ ক্ৰাইম কো-অর্ডিনেচন চেণ্টাৰ (আই৪চি)ৰ অধীনত 'চিটিজেন ফাইনেন্সিয়েল চাইবাৰ ফ্ৰড ৰিপৰ্টিং এণ্ড মেনেজমেণ্ট চিষ্টেম' (চিএফচিএফআৰএমএছ) ২০২১চনত আৰম্ভ কৰা হৈছিল। আই ৪ চি-ৰ দ্বাৰা পৰিচালিত চি এফ চি এফ আৰ এম এছ-ৰ মতে, এতিয়ালৈকে ৩২.৮০ লাখতকৈও অধিক অভিযোগত ১১,১৫৮ কোটি টকাতকৈও অধিক ধন সুৰক্ষিত কৰা হৈছে।

আইটি আইন, ২০০০ ৰ ধাৰা ৭৯ৰ উপধাৰা (৩) ৰ দফা (খ)ৰ অধীনত উপযুক্ত চৰকাৰ বা ইয়াৰ সংস্থাৰ দ্বাৰা আইটি মধ্যস্থতাকাৰীসকলক জাননী প্ৰেৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া ত্বৰান্বিত কৰিবলৈ 'সহযোগ' পৰ্টেল আৰম্ভ কৰা হৈছে যাতে বেআইনী কাম কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা যিকোনো তথ্য, সূত্ৰ বা যোগাযোগ লিংক আঁতৰোৱা বা নিষ্ক্ৰিয় কৰাৰ সুবিধা হয়। আই৪চিয়ে সহযোগ প'ৰ্টেলৰ জৰিয়তে বিভিন্ন প্লেটফৰ্মত ২,৭৭,০৫৩ তকৈও অধিক অবৈধ আৰু জাল এপ/কণ্টেণ্ট/ৱেবছাইট/ই-মেইল একাউণ্ট/ইউ আৰ এল/লিংক ব্লক কৰিছে আৰু সংশ্লিষ্ট আই টি মধ্যস্থতাকাৰীসকলক অৱগত কৰি সক্ৰিয় ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছে।

ভাৰতৰ সংবিধানৰ সপ্তম অনুসূচীৰ অধীনত 'আৰক্ষী' আৰু 'ৰাজহুৱা শৃংখলা' ৰাজ্যৰ বিষয়। সেই অনুসৰি, ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহ চাইবাৰ অপৰাধ প্ৰতিৰোধ, চিনাক্তকৰণ, তদন্ত আৰু বিচাৰৰ প্ৰাথমিকভাৱে বাবে দায়বদ্ধ। কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ৰ জৰিয়তে চাইবাৰ অপৰাধ ব্যৱস্থাপনা আৰু বলৱৎ কৰাৰ সামৰ্থ্য শক্তিশালী কৰিবলৈ নীতি নিৰ্দেশনা, প্ৰযুক্তিগত সহায়তা, সামৰ্থ্য-নিৰ্মাণত সহায় আৰু বিত্তৰ যোগান ধৰি ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহৰ প্ৰচেষ্টাক সহযোগ কৰে।

চাইবাৰ অপৰাধৰ তদন্ত, ফৰেনচিক, বিচাৰ আদিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশবোৰৰ ওপৰত অনলাইন পাঠ্যক্ৰমৰ জৰিয়তে আৰক্ষী বিষয়া/ন্যায়িক বিষয়াসকলৰ সামৰ্থ্য বৃদ্ধিৰ বাবে আই৪চি-ৰ অধীনত 'চাইট্ৰেইন' পৰ্টেল নামৰ বৃহৎ মুক্ত অনলাইন পাঠ্যক্ৰম (এমঅ’অ’চি) মঞ্চৰ বিকাশ ঘটোৱা হৈছে। ৩০.০৬.২০২৬ লৈকে ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ ১,৬৩,৩৪৪ আৰক্ষী বিষয়া/ন্যায়িক বিষয়াৰ পঞ্জীয়ন কৰা হৈছে আৰু পৰ্টেলৰ জৰিয়তে ১,৬১,৯৫৭ প্ৰমাণপত্ৰ জাৰি কৰা হৈছে।

দেশত চাইবাৰ সুৰক্ষাৰ ভাবুকি প্ৰতিহত কৰাৰ বাবে বিশেষ প্ৰশিক্ষণৰে সজ্জিত চাইবাৰ কমাণ্ডোৰ এটা বিশেষ শাখা স্থাপনৰ বাবে সন্মানীয় গৃহমন্ত্ৰীয়ে ১০.০৯.২০২৪ ত চাইবাৰ কমাণ্ডো কাৰ্যসূচী আৰম্ভ কৰিছিল। এই কাৰ্যসূচীয়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য আন্তঃগাঁথনি সুৰক্ষিত কৰিবলৈ আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় চাইবাৰ সুৰক্ষা প্ৰচেষ্টাক সহযোগ কৰিবলৈ সক্ষম এক উৎসর্গিত, দক্ষ কৰ্ম বাহিনী গঠনৰ পৰিকল্পনা কৰিছে। ২৮১জন চাইবাৰ কমাণ্ডোৱে সফলতাৰে প্ৰশিক্ষণ সম্পূৰ্ণ কৰিছে।

গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ৰ আই৪চি-এ নিয়মীয়াভাৱে 'ষ্টেট কানেক্ট', ' থানা কানেক্ট', 'বেংক কানেক্ট' আৰু জ্ঞানৰ বিনিময় সত্ৰৰ আয়োজন কৰি আহিছে যাতে সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ অনুশীলনসমূহৰ আদান-প্ৰদান কৰিব পাৰি, ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰিব পাৰি ইত্যাদি।

ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ আৰক্ষীৰ অনুসন্ধানকাৰী বিষয়াসকলক (আইঅ’) প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ৰ চাইবাৰ ফৰেনচিক সহায়তা প্ৰদান কৰিবলৈ আই৪চিৰ অংশ হিচাপে নতুন দিল্লীত (১৮.০২.২০১৯ত) আৰু অসমত (২৯.০৮.২০২৫) অত্যাধুনিক ৰাষ্ট্ৰীয়-ডিজিটেল অনুসন্ধান সমৰ্থন কেন্দ্ৰ (পূৰ্বতে নেচনেল চাইবাৰ ফৰেনচিক লেবৰটৰী (ইনভেষ্টিগেচন) {এনচিএফএল (আই) }) স্থাপন কৰা হৈছে। ৩০.০৬.২০২৬ লৈকে নতুন দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয়-ডিজিটেল অনুসন্ধান সমৰ্থন কেন্দ্ৰই চাইবাৰ অপৰাধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ১৪,০৬৪ ৰো অধিক গোচৰত ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ এল ই এ-ক ইয়াৰ সেৱা প্ৰদান কৰিছে।

কাৰ্যকৰী দক্ষতা অধিক শক্তিশালী কৰিবলৈ আৰু চাইবাৰ অপৰাধৰ অভিযোগসমূহ মোকাবিলা কৰাৰ ক্ষেত্ৰত সমতা নিশ্চিত কৰিবলৈ মন্ত্ৰালয়ে এনচিআৰপি-চিএফচিএফআৰএমএছ-ৰ বাবে এক ব্যাপক ষ্টেণ্ডাৰ্ড অপাৰেটিং প্ৰচিডিয়ৰ (এছঅ’পি) জাৰি কৰিছে। এছঅ’ পি-ত অভিযোগ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ, বেংকৰ সমন্বয়, অভিযোগ নিষ্পত্তি, ধনৰ ওপৰত থকা নিষেধাজ্ঞা আঁতৰকৰণ আৰু এনচিআৰপি-ৰ জৰিয়তে পোৱা অভিযোগৰ ভিত্তিত উপযুক্ত দাবীদাৰসকলক প্ৰতাৰিত পুঁজি পুনৰুদ্ধাৰৰ বাবে এক প্ৰামাণিক পৰিকাঠামো নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। ভুক্তভোগীসকলক প্ৰতাৰিত ধন দ্ৰুতভাৱে পুনৰুদ্ধাৰৰ বাবে ধন পুনৰুদ্ধাৰ মডিউল আৰু বেংক একাউণ্ট বন্ধ কৰা আৰু ধনৰাশিৰ নিষেধাজ্ঞা আঁতৰকৰণ সম্পৰ্কীয় অভিযোগসমূহ সময়মতে সমাধানৰ বাবে অভিযোগ নিষ্পত্তি মডিউল ২০২৬চনৰ এপ্ৰিল মাহৰ পৰা কাৰ্যকৰী কৰা হৈছে।

গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ৰ ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী শ্ৰী বান্দী সঞ্জয় কুমাৰে ৰাজ্যসভাত এক প্ৰশ্নৰ লিখিত উত্তৰত এই কথা প্ৰকাশ কৰিছে।

*****

RK/RR/PR/PS/SKS/HS