ઓક્ટોબર 2021 માં શરૂ કરાયેલ પીએમ ગતિશક્તિ નેશનલ માસ્ટર પ્લાન (PMGS NMP), ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સનું સંકલિત આયોજન અને સુમેળભર્યું અમલીકરણ સુનિશ્ચિત કરવા માટે વિવિધ કેન્દ્રીય મંત્રાલયો/વિભાગો અને રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને એકસાથે લાવવા માટેનો એક પરિવર્તનકારી "હોલ ઓફ ગવર્નમેન્ટ" (સંપૂર્ણ સરકાર) અભિગમ છે. પીએમજીએસ એનએમપીનો ઉદ્દેશ્ય ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસનું નિરીક્ષણ કરવા, આયોજન કરવા અને તેને શ્રેષ્ઠ બનાવવા માટે જીઓસ્પેશિયલ ડેટા, સેટેલાઇટ ઇમેજરી અને એપીઆઈ (API) ઇન્ટિગ્રેશનનો ઉપયોગ કરીને ડેટા આધારિત નિર્ણય લેવામાં મંત્રાલયો/રાજ્યોને સુવિધા આપવાનો છે. પીએમજીએસ એનએમપી મંત્રાલયો/રાજ્યોને તેમના સંબંધિત ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ (જેમાં સામાજિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ પણ સામેલ છે) નાં સંકલિત, સમકાલિક (synchronized) અને સુમેળભર્યા આયોજનમાં સુવિધા આપે છે. જેથી કરીને વિવિધ પરિવહન મોડ્સમાં લોકો, માલસામાન અને સેવાઓની અવરજવર માટે સીમલેસ અને કાર્યક્ષમ કનેક્ટિવિટી પૂરી પાડી શકાય, જેનાથી છેવાડા સુધીની કનેક્ટિવિટી વધારી શકાય અને મુસાફરીનો સમય ઘટાડી શકાય.

પીએમ ગતિશક્તિ એક સંકલિત આયોજન માળખું પૂરું પાડે છે; પ્રોજેક્ટ્સની મંજૂરી અને અમલીકરણ સંબંધિત કેન્દ્રીય મંત્રાલયો/વિભાગો અને રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો દ્વારા તેમની યોજનાઓ, યોજનાકીય માળખા, પ્રક્રિયાઓ અને બજેટરી/ફંડિંગ જોગવાઈઓ હેઠળ હાથ ધરવામાં આવે છે. તેથી, પીએમ ગતિશક્તિ પહેલ હેઠળ કોઈ પરિમાણાત્મક લક્ષ્યાંકો અથવા ખર્ચની જરૂરિયાતો નક્કી કરવામાં આવી નથી.

પીએમ ગતિશક્તિ માળખા હેઠળ ગઠિત નેટવર્ક પ્લાનિંગ ગ્રુપ (NPG), આયોજન તબક્કે સંકલિત આયોજન, મલ્ટિમોડાલિટી, ઇન્ટર-મોડાલિટી, પ્રયાસોનું સિંક્રોનાઇઝેશન, છેવાડાની કનેક્ટિવિટી, પ્રોજેક્ટ સ્થળની આસપાસ અને તેમાં સર્વગ્રાહી વિકાસ, ડેટા આધારિત નિર્ણય લેવા વગેરે સુનિશ્ચિત કરવા માટે કેન્દ્ર સરકારના કટોકટીના સમયના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સનું મૂલ્યાંકન કરે છે. આજની તારીખ સુધીમાં, એનપીજી (NPG) મિકેનિઝમ દ્વારા લગભગ ₹ 18.66 લાખ કરોડના કુલ અંદાજિત ખર્ચ ધરાવતા 396 ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું છે. આ 396 પ્રોજેક્ટ્સમાંથી, 256 પ્રોજેક્ટ મંજૂર કરવામાં આવ્યા છે - જેમાંથી 198 પ્રોજેક્ટ્સ અમલીકરણ હેઠળ છે. મંત્રાલયવાર વિગતો એનેક્સચર-A માં આપવામાં આવી છે.

સરકાર સમયાંતરે વિવિધ અભ્યાસો, સર્વેક્ષણો વગેરે દ્વારા તેની પહેલો/યોજનાઓનું મૂલ્યાંકન કરે છે. આ સિવાય યુનિવર્સિટીઓ અને સંશોધન વિદ્વાનો દ્વારા આ સંદર્ભમાં કેટલાક અભ્યાસો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે. આ મૂલ્યાંકનો અનુસાર, પીએમ ગતિશક્તિ, નેશનલ લોજિસ્ટિક્સ પોલિસી, પ્રગતિ (PRAGATI), સાગરમાલા, કનેક્ટિવિટી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો વિકાસ (એક્સપ્રેસ-વે/રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો/સમર્પિત રેલ ફ્રેટ કોરિડોર અને રેલ ટ્રેક, ઔદ્યોગિક કોરિડોર/હબ) જેવી સંકલિત આયોજન પહેલોએ કનેક્ટેડ અને સ્પર્ધાત્મક ભારતનાં વિઝનને આકાર આપ્યો છે અને દેશમાં લોજિસ્ટિક્સ કાર્યક્ષમતા, ટર્ન-અરાઉન્ડ ટાઇમ, વેપાર કરવાની સરળતા (ease of doing business), ઔદ્યોગિક વિકાસમાં સુધારો કર્યો છે અને લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચમાં ઘટાડો કર્યો છે. નેશનલ કાઉન્સિલ ઓફ એપ્લાઇડ ઇકોનોમિક રિસર્ચ (NCAER) ના સહયોગથી DPIIT દ્વારા વર્ષ 2025 માં લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું છે. આ મૂલ્યાંકન અનુસાર, ભારતમાં લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચ જીડીપીના 7.9% હોવાનો અંદાજ છે, જે વિશ્વના અદ્યતન અર્થતંત્રોની બરાબરી પર છે. આર્થિક સમીક્ષા 2023-24 એ હાઇલાઇટ કર્યું હતું કે આ પગલાંઓએ સ્થાનિક ઉત્પાદન અને નિકાસ સ્પર્ધાત્મકતામાં સુધારો કર્યો છે. ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ મેનેજમેન્ટ, બેંગલોર દ્વારા રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ પ્રોજેક્ટ્સના વિકાસની અસર પરનો એક અભ્યાસ રેખાંકિત કરે છે કે રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગોના વિકાસમાં દરેક એક રૂપિયાનો ખર્ચ ગ્રોસ ડોમેસ્ટિક પ્રોડક્ટ (GDP) માં ₹3.2 નો વધારો કરે છે.

અત્યાર સુધીમાં 58 કેન્દ્રીય મંત્રાલયો/વિભાગો અને તમામ 36 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો પીએમજીએસ એનએમપી પર ઓનબોર્ડ થયા છે, જે રસ્તા, રેલ, બંદરો અને જળમાર્ગો, વીજળી, પેટ્રોલીયમ અને કુદરતી ગેસ, નાગરિક ઉડ્ડયન, ટેલિકોમ્યુનિકેશન્સ, ઔદ્યોગિક કોરિડોર વગેરે જેવા તમામ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ક્ષેત્રોને આવરી લે છે. વધુમાં, સપ્ટેમ્બર 2025 માં પીએમ ગતિશક્તિ પબ્લિક પ્લેટફોર્મ (url: ugi.pmgatishakti.gov.in) લોન્ચ કરવામાં આવ્યું છે, જેણે ખાનગી સંસ્થાઓ અને સામાન્ય જનતાને પીએમ ગતિશક્તિ ડેટા એનાલિટિક્સની પહોંચ પૂરી પાડી છે. આ ક્વેરી આધારિત મિકેનિઝમ દ્વારા, જાહેર અને ખાનગી સંસ્થાઓ એક સરળ ક્વેરી-આધારિત મિકેનિઝમ દ્વારા PMGS-NMP પોર્ટલ પરથી ડેટા એનાલિટિક અહેવાલો મેળવીને તેમના પ્રોજેક્ટ્સનું આયોજન કરવા સક્ષમ છે. રાજ્યોને જિલ્લા સ્તરના આયોજન માટે પીએમ ગતિશક્તિના ઉપયોગનો વિસ્તાર કરવા પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવ્યા છે. આશરે 1800 ડેટા લેયર્સને સંકલિત કરવામાં આવ્યા છે અને હિતધારકોના ઉપયોગ માટે પ્લેટફોર્મ પર 65 થી વધુ સોફ્ટવેર મોડ્યુલ્સ/ટૂલ્સ અને 100 થી વધુ મોબાઇલ/વેબ એપ્લિકેશન્સ વિકસાવીને સંકલિત કરવામાં આવ્યા છે. પીએમ ગતિશક્તિ પહેલનો વધુ વિસ્તાર એ એક સતત ચાલતી પ્રક્રિયા છે - મંત્રાલયો/વિભાગો, રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો અને અન્ય હિતધારકોની જરૂરિયાતો અનુસાર વધુ ડેટા લેયર્સનું મેપિંગ/ઇન્ટિગ્રેશન, વધારાની સુવિધાઓનું વિકાસ અને ઇન્ટિગ્રેશન, આયોજન અને વિશ્લેષણ મોડ્યુલ્સ/ટૂલ્સ માટે સોફ્ટવેર મોડ્યુલ્સ/ટૂલ્સ, મોબાઇલ/વેબ એપ્લિકેશન્સ વગેરે ભવિષ્યમાં ચાલુ રહેશે.

આ માહિતી કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલયના રાજ્ય મંત્રી શ્રી જિતિન પ્રસાદે આજે લોકસભામાં એક લેખિત જવાબમાં આપી હતી.

એનેક્ષચર-A

NPG મિકેનિઝમ દ્વારા મૂલ્યાંકન કરાયેલા પ્રોજેક્ટ્સની મંત્રાલયવાર વિગતો

મંત્રાલય / વિભાગ	પ્રોજેક્ટ્સની સંખ્યા	મંજૂર કરાયેલ	મંજૂર કરવાના બાકી	અમલીકરણ હેઠળ	અંદાજિત ખર્ચ (રૂ. કરોડમાં)
માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રાલય	171	108	63	53	9,01,668
રેલવે મંત્રાલય	162	102	60	102	5,43,315
આવાસ અને શહેરી બાબતોનું મંત્રાલય	31	17	14	17	2,88,614
પેટ્રોલીયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલય	4	4	0	3#	9,271
બંદર, શિપિંગ અને જળમાર્ગ મંત્રાલય	3	2	1	2	49,759
નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલય	6	4	2	2	10,005
NICDC, ઉદ્યોગ અને આંતરિક વેપાર પ્રમોશન વિભાગ	12	12	0	12	28,693
નવી અને નવીનકરણીય ઊર્જા મંત્રાલય	01	1	0	1	20,774
ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઈન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી મંત્રાલય	01	1	0	1	4,680
ટેક્સટાઇલ મંત્રાલય	05	05	0	05	9,760
કુલ	396	256	140	198	18,66,539

SM/IJ/JD

(रिलीज़ आईडी: 2297867) आगंतुक पटल : 19