પ્રધાનમંત્રી આવાસ યોજના – અર્બન (PMAY-U) એ PMAY-U અને PMAY-U 2.0 હેઠળ 1.25 કરોડથી વધુ મકાનોની મંજૂરી સાથે વધુ એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્ન પ્રાપ્ત કર્યું છે, જેમાંથી 1 કરોડથી વધુ મકાનો પૂર્ણ થઈ ગયા છે અને દેશભરના લાભાર્થીઓને સોંપી દેવામાં આવ્યા છે. આ સીમાચિહ્નને આગળ ધપાવતા, સરકાર પાત્ર શહેરી પરિવારો માટે પરવડે તેવા આવાસની પહોંચ વિસ્તારવા માટે PMAY-U 2.0 ના અમલીકરણને ઝડપી બનાવવાનું ચાલુ રાખે છે.

આ પ્રતિબદ્ધતાને અનુરૂપ, PMAY-U 2.0 હેઠળ સેન્ટ્રલ સેંક્શનિંગ એન્ડ મોનિટરિંગ કમિટી (CSMC) ની 8મી બેઠક 6 ઓગસ્ટ 2026 ના રોજ નવી દિલ્હીના સંકલ્પ ભવન ખાતે આવાસ અને શહેરી બાબતોના મંત્રાલય (MoHUA) ના શહેરી વિકાસ વિભાગના સચિવ શ્રી સત્યેન્દ્ર સિંહની અધ્યક્ષતામાં યોજનાની પ્રગતિની સમીક્ષા કરવા અને રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો દ્વારા મોકલવામાં આવેલા વધારાના આવાસ પ્રસ્તાવને મંજૂરી આપવા માટે યોજાઈ હતી.

આ બેઠકમાં શ્રી કુલદીપ નારાયણ, જોઇન્ટ સેક્રેટરી અને મિશન ડાયરેક્ટર (JS&MD), હાઉસિંગ ફોર ઓલ (HFA), શ્રી સંજીત, જોઇન્ટ સેક્રેટરી અને ફાઇનાન્શિયલ એડવાઇઝર (JS&FA), શ્રી આર. કે. ગૌતમ, ડેપ્યુટી ડાયરેક્ટર જનરલ (DDG), HFA અને મંત્રાલયના અન્ય વરિષ્ઠ અધિકારીઓ તેમજ ભાગ લેનાર રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના PMAY-U મિશન ડાયરેક્ટર્સ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

બેઠક દરમિયાન, આંધ્રપ્રદેશ, અરુણાચલ પ્રદેશ, બિહાર, છત્તીસગઢ, ગુજરાત, જમ્મુ અને કાશ્મીર, ઝારખંડ, મધ્યપ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર, મણિપુર, ઓડિશા, રાજસ્થાન, તામિલનાડુ, તેલંગાણા, ઉત્તર પ્રદેશ અને ઉત્તરાખંડના રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં ઈડબલ્યુએસ (EWS) પરિવારો માટે પ્રધાનમંત્રી આવાસ યોજના – અર્બન 2.0 હેઠળ 2.09 લાખથી વધુ મકાનો મંજૂર કરવામાં આવ્યા હતા.

યોજનાના બેનિફિશિયરી લેડ કન્સ્ટ્રક્શન (BLC) વર્ટિકલ હેઠળ લગભગ 1.42 લાખ મકાનો મંજૂર કરવામાં આવ્યા છે, જેમાં લાભાર્થીઓને તેમની પોતાની જમીન પર પાકા મકાનો બનાવવા માટે ₹2.5 લાખ સુધીની નાણાકીય સહાય પૂરી પાડવામાં આવે છે. દરમિયાન, 67,045 મકાનો એફોર્ડેબલ હાઉસિંગ ઇન પાર્ટનરશિપ (AHP) વર્ટિકલ માટે છે, જે હેઠળ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો સાથે ભાગીદારીમાં સરકારી/ખાનગી એજન્સીઓ દ્વારા પરવડે તેવા આવાસ પ્રોજેક્ટ્સ વિકસાવવામાં આવે છે, જેમાં પાત્ર EWS લાભાર્થીઓને ફાળવવામાં આવેલા મકાનો માટે કેન્દ્રીય સહાય મળે છે.

તાજેતરની મંજૂરીઓ સાથે, PMAY-U 2.0 હેઠળ મંજૂર કરાયેલા મકાનોની કુલ સંખ્યા 18.38 લાખને વટાવી ગઈ છે, જેમાંથી 14.40 લાખ BLC મકાનો અને 2.48 લાખ AHP છે જ્યારે 1.36 લાખ મકાનો ઇન્ટરેસ્ટ સબ્સિડી સ્કીમ (ISS) વર્ટિકલના લાભાર્થીઓને ફાળવવામાં આવ્યા છે અને 13,046 મકાનો એફોર્ડેબલ રેન્ટલ હાઉસિંગ (ARH) તરીકે મંજૂર કરવામાં આવ્યા છે.

MoHUA ના સચિવે યોજનાની પ્રગતિની વ્યાપક સમીક્ષા કરી, રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં અમલીકરણની ગતિ, મંજૂર કરાયેલા મકાનોનું સમયસર ગ્રાઉન્ડિંગ અને પૂર્ણતા, જીઓ-ટેગીંગ, ભંડોળનો ઉપયોગ, લાભાર્થી ચકાસણી, ઓક્યુપન્સી સ્ટેટસ અને PMAY-U તથા PMAY-U 2.0 હેઠળની સંગઠિત પ્રગતિનું આંકલન કર્યું હતું.

તામિલનાડુ અને ગુજરાતમાં અનુક્રમે PMAY-U (ડાબે) અને PMAY-U 2.0 (જમણે) ના મકાનો

MoHUA ના સચિવે ઝડપી અમલીકરણ, ભંડોળના સમયસર રિલીઝ, અસરકારક મોનિટરિંગ અને લાભાર્થીઓ સહિતના તમામ હિતધારકો વચ્ચે બંધબેસતા સંકલનની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો જેથી યોજનાના લાભો દરેક પાત્ર શહેરી પરિવાર સુધી પહોંચે તે સુનિશ્ચિત કરી શકાય. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે કમિટી મિશનની પ્રગતિની સમીક્ષા કરવા, સમયસર મંજૂરીઓ સુગમ બનાવવા, અમલીકરણના પડકારોને ઉકેલવા અને તમામ પાત્ર શહેરી પરિવારોને પરવડે તેવા મકાનો પૂરા પાડવાના ઉદ્દેશ્ય તરફ આગળ વધવાની ગતિ જાળવી રાખવા માટે નિયમિત ધોરણે બેઠક કરશે.

હાઉસિંગ એસેટ્સ ઊભી કરવા ઉપરાંત, PMAY-U 2.0 લાખો શહેરી પરિવારો માટે સામાજિક સમાવેશ, સુધારેલી જીવનશૈલી અને ઉચ્ચ આર્થિક સુરક્ષાને પ્રોત્સાહન આપી રહ્યું છે. આ યોજના મહિલાઓની નાણાકીય સુરક્ષાને પણ મજબૂત કરે છે અને પાત્ર SC/ST/OBC સમુદાયો, લઘુમતીઓ, વરિષ્ઠ નાગરિકો, દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓ, ટ્રાન્સજેન્ડર અને અન્ય વંચિત જૂથો સહિતના સંવેદનશીલ અને વંચિત વર્ગોની આવાસ જરૂરિયાતોને સંબોધવા પર વિશેષ ભાર મૂકે છે, જે સુનિશ્ચિત કરે છે કે પરવડે તેવા આવાસના લાભો છેવાડા સુધી સમાવેશી અને સમાન રીતે પહોંચાડવામાં આવે.

CSMC ની 8મી બેઠકમાં, PMAY-U 2.0 હેઠળ મંજૂર કરાયેલા 2.09 લાખ મકાનોમાંથી 2.03 લાખ મકાનો મહિલાઓને ફાળવવામાં આવ્યા છે. વધુમાં, 16,662 મકાનો વરિષ્ઠ નાગરિકોને ફાળવવામાં આવ્યા છે. જ્યારે એસસી (SC) લાભાર્થીઓ માટે 21,954 મકાનો મંજૂર કરવામાં આવ્યા છે, એસટી (ST) લાભાર્થીઓ માટે 14,252 મકાનો છે, જ્યારે ઓબીસી (OBC) લાભાર્થીઓ માટે 75,511 મકાનો છે.

એકંદરે, PMAY-U અને PMAY-U 2.0 હેઠળ મંજૂર કરાયેલા 1.25 કરોડ મકાનોમાંથી 1 કરોડ મકાનો મહિલાઓને ફાળવવામાં આવ્યા છે (પરિવારની મહિલા વડાના નામે અથવા સંયુક્ત માલિકીમાં). માનનીય પ્રધાનમંત્રીના નારી શક્તિ પરના ભારથી માર્ગદર્શિત થઈને, આ યોજનાએ મહિલાઓની મકાનોની માલિકીને પ્રાથમિકતા આપી છે, નાણાકીય સુરક્ષા, સામાજિક સશક્તિકરણ અને કૌટુંબિક નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયામાં વધુ ભાગીદારીને પ્રોત્સાહન આપ્યું છે. આ પરિવર્તનકારી અભિગમે કરોડો મહિલાઓને માત્ર એક ઘર જ નહીં, પરંતુ એક મૂલ્યવાન સંપત્તિથી સશક્ત બનાવી છે જે પરિવારોને મજબૂત કરે છે, તેમના ગૌરવ અને સુરક્ષાની ભાવનામાં વધારો કરે છે.

દરમિયાન, મંજૂરીઓની સતત ગતિ શહેરી ગરીબોને સન્માનજનક જીવન જીવવા માટે સુરક્ષિત, પરવડે તેવા અને સન્માનજનક પાકા મકાનો પૂરા પાડવાની સરકારની પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે. PMAY-U 2.0 એ PMAY-U ના મજબૂત પાયા પર નિર્મિત છે, જે જૂન 2015 માં સર્વ માટે આવાસ (Housing for All) ના વિઝન સાથે લોન્ચ કરવામાં આવી હતી. PMAY-U 2.0 ₹9 લાખની વાર્ષિક આવક ધરાવતા શહેરી ભારતના વધારાના 1 કરોડ પાત્ર EWS/LIG/MIG પરિવારોની આવાસ જરૂરિયાતોને સંબોધીને આ વિઝનને આગળ ધપાવે છે. PMAY-U 2.0 ના વિવિધ વર્ટિકલ્સ સુનિશ્ચિત કરે છે કે વિવિધ આવાસ જરૂરિયાતોને સંબોધવામાં આવે, લાભાર્થીઓને પોતાના મકાનો બનાવવા, પરવડે તેવા આવાસ પ્રોજેક્ટ્સ મેળવવા, હોમ લોન પર વ્યાજ સબસિડીનો લાભ લેવા અથવા ગુણવત્તાયુક્ત ભાડાના આવાસ સુરક્ષિત કરવા માટે સક્ષમ બનાવીને.

SM/JD