કેન્દ્રીય આયુષ રાજ્ય મંત્રી (સ્વતંત્ર પ્રભારી) અને આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ રાજ્ય મંત્રી, શ્રી પ્રતાપરાવ જાધવે નવી દિલ્હી ખાતે નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ સોવા-રિગ્પા (NISR)ની 2જી ગવર્નિંગ બોડી મીટિંગની અધ્યક્ષતા કરી હતી અને વૈજ્ઞાનિક સંશોધન, શૈક્ષણિક ઉત્કૃષ્ટતા, સંસ્થાકીય વિકાસ અને ઇન્ડિયન હિમાલયન રીજન (IHR) માં વિસ્તરણ દ્વારા સોવા-રિગ્પાને મજબૂત કરવા માટે એક વ્યૂહાત્મક રોડમેપની રૂપરેખા આપી હતી.

આગામી વર્ષો માટે સંસ્થાની પ્રાથમિકતાઓ નક્કી કરતા કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી પ્રતાપરાવ જાધવે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે વિકાસના આગામી તબક્કામાં વૈજ્ઞાનિક સંશોધનને મજબૂત કરવા, આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણોને પ્રોત્સાહન આપવા અને સોવા-રિગ્પાની પહોંચને તેની પરંપરાગત ભૌગોલિક સીમાઓથી આગળ વિસ્તારવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ.

ગવર્નિંગ બોડીને સંબોધતા શ્રી પ્રતાપરાવ જાધવે જણાવ્યું હતું કે, "અમારો ધ્યેય હવે માત્ર માળખાકીય સુવિધાઓના વિકાસ સૂરતો મર્યાદિત નથી; તે સોવા-રિગ્પાને ભારતમાં અને વિશ્વભરમાં મુખ્ય પ્રવાહની હેલ્થકેર સિસ્ટમ તરીકે સ્થાપિત કરવાનો છે. અમારી સર્વોચ્ચ પ્રતિબદ્ધતા વિશ્વ સમક્ષ સોવા-રિગ્પાને તબીબી વિજ્ઞાનની પુરાવા-આધારિત સિસ્ટમ તરીકે સ્થાપિત કરવાની છે. આ હાંસલ કરવા માટે, આપણે આપણી સંશોધન વ્યૂહરચનાઓને ઝડપી બનાવવી જોઈએ, અને સ્વતંત્ર સંશોધન પરિષદની સ્થાપના એ પહેલું મહત્વપૂર્ણ પગલું હશે. આપણે એક એવી ઇકોસિસ્ટમ બનાવવી જોઈએ જે પુરાવા-આધારિત સંશોધન, મજબૂત શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ અને વૈશ્વિક સ્તરે સ્વીકૃત ધોરણો દ્વારા વૈજ્ઞાનિક ઉત્કૃષ્ટતા સાથે પરંપરાગત જ્ઞાનને સાંકળે."

શ્રી પ્રતાપરાવ જાધવે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે, "હું દ્રઢપણે માનું છું કે નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ સોવા-રિગ્પા એ માત્ર લદાખની સંસ્થા નથી; તે સમગ્ર ઇન્ડિયન હિમાલયન રીજનના તબીબી વારસાની સંરક્ષક છે. આપણે તેના બંને પ્રાદેશિક મોડલને મજબૂત કરવા જોઈએ અને હિમાલયના સમુદાયો સાથે આપણું જોડાણ ગાઢ કરવું જોઈએ. દુર્લભ ઔષધીય વનસ્પતિઓની ટકાઉ ખેતી, બાયો-પ્રોસ્પેક્ટિંગ, એગ્રોફોરેસ્ટ્રી અને ઔષધીય જૈવવિવિધતાના સંરક્ષણ પર વધુ ધ્યાન આપવું જોઈએ જેથી કરીને સ્થાનિક સમુદાયો આ અમૂલ્ય જ્ઞાન પ્રણાલીની જાળવણી અને પ્રોત્સાહનમાં સમાન ભાગીદાર બને. ચાલો આપણે સાથે મળીને આ સંસ્થાને હોલિસ્ટિક વેલનેસ માટેના ગ્લોબલ સેન્ટરમાં રૂપાંતરિત કરીએ."

શ્રી જાધવે સૂચવ્યું હતું કે સોવા-રિગ્પાના અમૂલ્ય જ્ઞાન અને વારસા ધરાવતી ભોટી ભાષાની સેંકડો હસ્તપ્રતોને વ્યવસ્થિત લેખન અને અનુવાદ દ્વારા સચવાવી જોઈએ. તેમણે પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો કે, પ્રથમ પગલા તરીકે, આ હસ્તપ્રતોનું ડિજિટાઇઝેશન કરવામાં આવે, ત્યારબાદ તેનું અનુવાદ કરવામાં આવે જેથી જ્ઞાનનો આ સમૃદ્ધ ભંડાર સામાન્ય જનતા અને સંશોધકો માટે સુલભ બને. તેમણે વધુમાં પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો કે એનઆઈએસઆર (NISR), જ્ઞાન ભારતમ મિશન અથવા અન્ય કોઈપણ સક્ષમ સંસ્થા દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા કામ સાથે ડિજિટાઇઝેશન ઝુંબેશને ઝડપી બનાવવામાં આવે અને જો જરૂર પડે તો સંસ્કૃતિ મંત્રાલયના સહયોગથી કરવામાં આવે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ભારતના પરંપરાગત તબીબી વારસાનું જતન કરવા અને સોવા-રિગ્પામાં ભવિષ્યના સંશોધનને મજબૂત કરવા માટે આ અમૂલ્ય જ્ઞાનની જાળવણી અને ડિજિટાઇઝેશન અનિવાર્ય છે.

આયુષ મંત્રાલયના સચિવ વૈદ્ય રાજેશ કોટેચાએ જણાવ્યું હતું કે મંત્રાલય ભારતની પરંપરાગત તબીબી વિદ્યાને જાળવી રાખીને આધુનિક વૈજ્ઞાનિક અભિગમો દ્વારા તેને આગળ ધપાવતી મજબૂત સંસ્થાઓના નિર્માણ માટે પ્રતિબદ્ધ છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે NISR ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ, ક્લિનિકલ સેવાઓ, સંશોધન અને ક્ષમતા નિર્માણ દ્વારા સોવા-રિગ્પાને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ સંસ્થા તરીકે ઉભરી આવ્યું છે, અને તેના લાંબા ગાળાના વિકાસ માટે મંત્રાલયના સતત સમર્થનની પુનઃપુષ્ટિ કરી હતી.

ગવર્નિંગ બોડીએ નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ સોવા-રિગ્પાના ડિરેક્ટર ડૉ. પદ્મ ગુરમેટને તબીબી ક્ષેત્રે તેમના ઉત્કૃષ્ટ યોગદાન માટે, ખાસ કરીને ભારતમાં પ્રાચીન સોવા-રિગ્પા ચિકિત્સા પદ્ધતિને પુનર્જીવિત કરવા, જાળવવા અને સંસ્થાકીય બનાવવામાં તેમના અગ્રણી પ્રયાસો માટે 2026 માં પદ્મશ્રીથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા બદલ પણ અભિનંદન પાઠવ્યા હતા. સભ્યોએ શિક્ષણ, સંશોધન, ક્લિનિકલ સેવાઓ અને સંસ્થાકીય વિકાસ દ્વારા સોવા-રિગ્પાને આગળ વધારવામાં તેમના નેતૃત્વની પ્રશંસા કરી હતી.

ડૉ. પદ્મ ગુરમેટે ગવર્નિંગ બોડી સમક્ષ સંસ્થાની પ્રગતિ અને ભવિષ્યની કાર્યયોજના રજૂ કરી હતી. તેમણે શૈક્ષણિક, ક્લિનિકલ સેવાઓ, સંશોધન, ઔષધીય વનસ્પતિ સંરક્ષણ અને આઉટરીચ કાર્યક્રમોમાં થયેલી સિદ્ધિઓ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો, સાથે જ સંસ્થાકીય ક્ષમતાને વધુ મજબૂત કરવા અને દેશભરમાં સોવા-રિગ્પાની પહોંચને વિસ્તારવાના ઉદ્દેશ્યથી પ્રસ્તાવો રજૂ કર્યા હતા.

સોવા-રિગ્પા, જેનો ભોટી ભાષામાં અર્થ "સાજા કરવાનું જ્ઞાન" થાય છે, તે ચિકિત્સાની વિશ્વની સૌથી જૂની પરંપરાગત પ્રણાલીઓમાંની એક છે અને તેને ભારત સરકાર દ્વારા આયુષ માળખા હેઠળ માન્યતા આપવામાં આવી છે. સામાન્ય રીતે આમચી ચિકિત્સા પદ્ધતિ તરીકે ઓળખાતી આ પદ્ધતિ સમગ્ર ઇન્ડિયન હિમાલયન રીજન અને કેટલાક પડોશી દેશોમાં પ્રેક્ટિસ કરવામાં આવે છે. સદીઓથી, આ સિદ્ધાંત ટ્રાન્સ-હિમાલયન વિસ્તારમાં વિકસિત અને સમૃદ્ધ થયો છે અને આજે પરંપરાગત તબીબી જ્ઞાનના સમૃદ્ધ ભંડારનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

ગવર્નિંગ બોડીએ સોવા-રિગ્પામાં શિક્ષણ, સંશોધન અને હેલ્થકેર માટેની સર્વોચ્ચ સંસ્થા તરીકે નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ સોવા-રિગ્પાને મજબૂત કરવાના ઉદ્દેશ્યથી મહત્વપૂર્ણ નીતિ, શૈક્ષણિક અને સંશોધન પહેલો પર વિચારમંથન કર્યું હતું. આયુષ મંત્રાલયે વૈજ્ઞાનિક ચકાસણી, સંસ્થાકીય ઉત્કૃષ્ટતા અને વ્યાપક જાહેર પહોંચ દ્વારા આ પ્રાચીન હિમાલયન તબીબી પરંપરાને આગળ વધારવાની પોતાની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો.

SM/DK/JD