গৃহ মন্ত্ৰালয়
azadi ka amrit mahotsav

প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ্যৰ বাবে বিত্তীয় সাহায্য

प्रविष्टि तिथि: 04 AUG 2026 3:29PM by PIB Guwahati

দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় নীতি (এন পি ডি এম) অনুসৰি, দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰাথমিক দায়িত্ব, য’ত স্থল পৰ্যায়ত  সাহায্য বিতৰণ কৰাটো অন্তৰ্ভুক্ত, সংশ্লিষ্ট ৰাজ্য চৰকাৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। ৰাজ্য চৰকাৰসমূহে প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত ভাৰত চৰকাৰৰ অনুমোদিত সামগ্ৰী আৰু নিয়মাৱলী অনুসৰি ইতিমধ্যে তেওঁলোকৰ হাতত ৰখা ৰাজ্যিক দুৰ্যোগ সঁহাৰি পুঁজি (এছডিআৰএফ) ৰ লগতে অন্যান্য উপলভ্য সম্পদৰ পৰা সাহায্য ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰে। কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে ৰাজ্য চৰকাৰৰ প্ৰচেষ্টাক পূৰণ কৰে আৰু প্ৰয়োজনীয় পৰিবহন তথা বিত্তীয় সহায় প্ৰদান কৰে। 'গুৰুতৰ প্ৰকৃতিৰ' দুৰ্যোগৰ ক্ষেত্ৰত, নিৰ্ধাৰিত প্ৰক্ৰিয়া অনুসৰি আন্তঃ-মন্ত্ৰী কেন্দ্ৰীয় দল (আই এম চি টি) ৰ পৰামৰ্শৰ ভিত্তিত ৰাষ্ট্ৰীয় দুৰ্যোগ সঁহাৰি পুঁজি (এন ডি আৰ এফ)ৰ পৰা অতিৰিক্ত বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হয়।

এই মন্ত্ৰালয়ে দেশত যিকোনো দুৰ্যোগৰ ফলত হোৱা জীৱন আৰু সম্পত্তিৰ ক্ষতি সম্পৰ্কীয় তথ্য কেন্দ্ৰীয়ভাৱে ৰক্ষা নকৰে। অৱশ্যে, যোৱা তিনি বছৰত হিমাচল প্ৰদেশকে ধৰি দেশত হোৱা বিভিন্ন জলবিদ্যুৎজনিত দুৰ্যোগৰ ফলত ৰাজ্য চৰকাৰ/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহে প্ৰকাশ কৰা ক্ষতিৰ সবিশেষ অৰ্থাৎ ২০২৩-২৪ ৰ পৰা ২০২৫-২৬ সংযুক্তি-১ অনুসৰি।

ইয়াৰ উপৰি, যোৱা তিনি বছৰত ৰাজ্যিক দুৰ্যোগ সঁহাৰি পুঁজি (এছডিআৰএফ) আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় দুৰ্যোগ সঁহাৰি পুঁজি (এনডিআৰএফ) ৰ অধীনত ৰাজ্য অনুসৰি আবণ্টন আৰু পুঁজি মুকলি কৰাৰ সবিশেষ অৰ্থাৎ ২০২৩-২৪ ৰ পৰা ২০২৫-২৬ সংযুক্তি-১ অনুসৰি।

কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে বৰ্তমানৰ প্ৰতিষ্ঠানিক আৰু নীতিগত পৰিকাঠামোৰ অধীনত হিমাচল প্ৰদেশকে ধৰি পাহাৰীয়া ৰাজ্যসমূহত দুৰ্যোগৰ আশংকা হ্ৰাস আৰু স্থিতিস্থাপকতা বৃদ্ধিৰ বাবে কেইবাটাও পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিছে; তলত দিয়া বিৱৰণ অনুসৰিঃ  

i)) ৰাষ্ট্ৰীয় দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা পৰিকল্পনা (এনডিএমপি) আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা কৰ্তৃপক্ষ (এনডিএমএ) ৰ দ্বাৰা জাৰী কৰা নিৰ্দেশনাবোৰে ভূমিস্খলন, ডাৱৰ বিস্ফোৰণ, হিমবাহ হ্ৰদ বিস্ফোৰণ বানপানী (জিএলঅ’এফ), বনজুই আৰু ভূমিকম্পৰ দৰে দুৰ্যোগসমূহক সামৰি লয়, যাৰ বাবে হিমালয় অঞ্চল বিশেষভাৱে দুৰ্বল।

ii) চৰকাৰে হিমাচল প্ৰদেশকে ধৰি ১৫ খন ৰাজ্যত ৰূপায়ণৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় ভূমিস্খলন বিপদাশংকা প্রশমন প্ৰকল্প (এন এল আৰ এম পি) অনুমোদন কৰিছে, যাৰ উদ্দেশ্য হৈছে ভূমিস্খলনৰ ফলত হোৱা সম্প্ৰদায় আৰু তেওঁলোকৰ সম্পত্তিৰ দুৰ্বলতা হ্ৰাস কৰি মৃত্যু আৰু অৰ্থনৈতিক ক্ষতি হ্ৰাস কৰা। এই প্ৰকল্পৰ অধীনত হিমাচল প্ৰদেশৰ বাবে ১২৫ কোটি টকাৰ কেন্দ্ৰীয় অংশ আৰু ১৪ কোটি টকাৰ ৰাজ্যিক অংশ অনুমোদন কৰা হৈছে।

iii) হিমবাহ হ্ৰদ বিস্ফোৰণ বানপানী (জি এল অ’ এফ) ৰ বিপদাশংকাৰ সন্মুখীন হোৱাৰ বাবে বিভিন্ন গাঁথনিগত আৰু অ-গাঁথনিগত প্রশমন ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিবলৈ অৰুণাচল প্ৰদেশ, হিমাচল প্ৰদেশ, ছিকিম আৰু উত্তৰাখণ্ডৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় হিমবাহ হ্ৰদ বিস্ফোৰণ বান বিপদাশংকা প্রশমন কাৰ্যসূচী (এন জি আৰ এম পি.) অনুমোদন জনোৱা হৈছে।

iv)  বনাঞ্চলৰ অগ্নি বিপদাশংকা ব্যৱস্থাপনাৰ বাবে প্রশমন আঁচনিও অনুমোদন কৰা হৈছে, যাৰ অধীনত হিমাচল প্ৰদেশৰ বাবে ৭.৩৪  কোটি টকাৰ কেন্দ্ৰীয় অংশ আৰু ০.৮২ কোটি টকাৰ ৰাজ্যিক অংশ অনুমোদন কৰা হৈছে।

v) পঞ্চায়তীৰাজ প্ৰতিষ্ঠানসমূহত সম্প্ৰদায়ভিত্তিক দুৰ্যোগৰ বিপদাশংকা হ্ৰাসৰ পদক্ষেপ শক্তিশালী কৰাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকল্পৰ অধীনত হিমাচল প্ৰদেশৰ বাবে দুৰ্যোগৰ বিপদাশংকা হ্ৰাস (ডি আৰ আৰ) প্ৰণালীক পঞ্চায়তীৰাজ প্ৰশাসনৰ গাঁথনিত সংহত কৰাৰ বাবে মুঠ ১৪.৮৪ কোটি টকাৰ বাজেট আবণ্টন কৰা হৈছে।

vi) কমন এলাৰ্টিং প্ৰট’কল (চি এ পি)-ৰ ওপৰত আধাৰিত এক সংহত সতৰ্কবাণী প্ৰণালী (এছ এ চি এইচ ই টি)-ও কাৰ্য্যকৰী কৰা হৈছে; এই প্ৰণালীৰ অধীনত, ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ (আই এম ডি), কেন্দ্ৰীয় জল আয়োগ (চি ডব্লিউ চি), ভাৰতীয় ভূতাত্ত্বিক জৰীপ (জি এছ আই), ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় মহাসাগৰ তথ্য সেৱা কেন্দ্ৰ (আই এন চি অ’ আই এছ), প্ৰতিৰক্ষা ভূ-তথ্য বিজ্ঞান গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান (ডি জি আৰ ই) আৰু ভাৰতীয় বন জৰীপ (এফ এছ আই)-আছে।

vii) ইয়াৰ উপৰি, ই বহু-দুৰ্যোগ আগতীয়া সতৰ্কবাণী প্ৰণালী, দুৰ্যোগ-প্ৰতিৰোধী আন্তঃগাঁথনি, সামূহিক প্ৰস্তুতি আৰু ক্ষমতা নিৰন্তৰভাৱে শক্তিশালী কৰি আছে যেনে আপদা মিত্ৰ (আপদা মিত্ৰ) আৰু যুৱ আপদা মিত্ৰ আঁচনি (যুৱ আপদা মিত্ৰ আঁচনি)।

সংযুক্তি-১

যোৱা তিনি বছৰত জলবিদ্যুৎজনিত দুৰ্যোগৰ ফলত ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহে প্ৰকাশ কৰা ক্ষতিৰ সবিশেষ – ২০২৩-২৪ ৰ পৰা ২০২৫-২৬

(সাময়িক)

S.No.

State

Year

2023-24

2024-25

2025-26

 

Human Lives Lost (No.)

 

Cattle Lost (No.)

 

Houses/huts damaged (No.)

 

Croppped Area affected (in lakh ha.)

 

Human Lives Lost (No.)

 

Cattle Lost (No.)

 

Houses/huts damaged (No.)

 

Croppped Area affected (in lakh ha.)

 

Human Lives Lost (No.)

 

Cattle Lost (No.)

 

Houses/huts damaged (No.)

 

Croppped Area affected (in lakh ha.)

 

1

Andhra Pradesh

40

-

332

1.30

56

122

1323

0.11

756

997

3832

1.51

2

Arunachal Pradesh

9

14

134

0.00

12

175

771

-

19

387

716

0.017

3

Assam

65

1671

3805

0.59

128

16207

156691

1.38

38

14293

5111

0.42

4

Bihar

518

-

250

-

64

-

191

-

115

0

273

-

5

Chhattisgarh

114

272

2200

-

125

289

2154

-

73

0

2890

0.006

6

Goa

8

-

290

-

4

2

696

-

2

0

325

-

7

Gujarat

236

5148

30718

1.33

230

7222

20741

-

139

0

14000

-

8

Haryana

47

2982

4686

2.16

1

-

16

-

6

26

2745

4.32

9

Himachal Pradesh

556

21506

15792

0.76

408

7116

1089

-

195

4120

10525

0.32

10

Jharkhand

-

-

-

-

-

-

-

-

6

0

159

0.0017

11

Karnataka

120

798

9897

0.30

185

1219

22414

2.86

103

1551

18725

14.81

12

Kerala

84

-

2842

-

355

-

7850

-

78

0

6352

-

13

Madhya Pradesh

201

357

2997

-

373

1204

8147

-

169

1906

6042

-

 

 

14

Maharashtra

146

207

467

-

206

551

98

-

167

650

3598

75.42

15

Manipur

-

-

-

-

11

233

29639

0.01

8

0

20870

0.039

16

Meghalaya

27

27

2594

-

43

241

4043

0.01

26

63

2825

0.065

17

Mizoram

11

-

212

-

44

7

440

0.21

10

3

951

-

18

Nagaland

13

5

2002

-

27

1

2231

0.03

9

261

2856

0.007

19

Odisha

4

30

3674

0.16

30

2

1941

0.22

3

40

3880

0.30

20

Punjab

77

63649

7101

1.66

23

10

114

-

28

1481

14062

1.93

21

Rajasthan

70

1048

6854

-

131

492

1863

-

70

71

52

-

22

Sikkim

75

1435

3098

-

13

4244

1669

-

19

10

2157

0.81

23

Tamil Nadu

160

3039

1606

0.36

120

66699

22406

2.92

72

985

1423

0.30

24

Telangana

19

605

5193

0.61

29

13412

8690

-

0

0

0

-

25

Tripura

40

2

13222

-

78

15

67487

-

97

7

12415

-

26

Uttar Pradesh

47

358

655

-

88

33

2644

3.95

4099

0

445

2.22

27

Uttarakhand

109

661

3137

0.09

80

524

3484

0.05

182

861

7215

0.007

28

West bengal

-

-

-

-

14

-

-

1.38

0

0

0

-

29

Andaman & Nicobar

-

-

-

-

-

-

-

-

0

0

11

-

30

Chandigarh

-

-

-

-

-

-

-

-

0

0

0

-

31

Dadar & Nagar Haveli

5

-

270

-

-

-

-

-

1

0

1

-

32

Delhi

18

10

11

-

68

-

8

-

0

0

0

-

33

Ladakh

-

-

-

-

28

73

1069

0.02

192

11828

11864

0.78

34

Lakshadweep

-

-

-

-

-

-

-

-

0

0

0

-

35

Jammu & Kashmir

29

-

229

-

-

-

-

-

0

0

0

-

36

Puducherry

1

-

25

0.07

5

5046

73

0.05

1

5

44

0.001

 

Total

2849

103824

124293

9.39

2979

125139

369992

13.11

6631

39545

202364

103.284

 

 

সংয়ুক্তি ২

 

যোৱা তিনি বছৰত ৰাজ্যিক দুৰ্যোগ সঁহাৰি পুঁজি (এছডিআৰএফ) আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় দুৰ্যোগ সঁহাৰি পুঁজি (এনডিআৰএফ) ৰ অধীনত আবণ্টন আৰু পুঁজি মুকলিৰ ৰাজ্য অনুসৰি বিৱৰণ দেখুওৱা বিবৃতি অৰ্থাৎ ২০২৩-২৪ৰ পৰা ২০২৫-২৬ লৈ

 

(Rs. (কোটিত)

Sl

No.

State

Allocation under SDRF including Centre and State share

Centre’s Share of SDRF Released

Release from NDRF (For all calamities)

2023-24

2024-25

2025-26

2023-24

2024-25

2025-26

2023-24

2024-25

2025-26

1.

Andhra Pradesh

1315.20

1380.80

1449.60

987.20

1036.00

1088.00

--

56.90

132.76

2.

Arunachal Pradesh

245.60

256.80

270.40

220.80

115.60

358.80

--

--

34.54

3.

Assam

756.80

795.20

834.40

680.80

716.00

751.20

--

29.02

722.36

4.

Bihar

1664.80

1748.00

1836.00

1248.80

1311.20

1376.80

--

--

76.70

5.

Chhattisgarh

508.00

533.60

560.00

181.60

380.80

610.00

--

33.24

--

6.

Goa

12.80

13.60

15.20

9.60

10.40

11.20

--

31.50

--

7.

Gujarat

1556.80

1635.20

1716.00

1140.00

600.00

2497.60

--

--

492.09

8.

Haryana

577.60

606.40

636.80

433.60

455.20

477.60

--

--

26.24

9.

Himachal Pradesh

400.80

420.00

441.60

360.80

378.40

397.60

787.25

84.56

1890.09

10.

Jharkhand

667.20

701.60

736.00

476.80

1027.20

552.00

--

--

77.69

11.

Karnataka

929.60

976.00

1024.80

697.60

732.00

768.80

--

3528.45

98.98

 

12.

Kerala

369.60

388.00

408.00

277.60

291.20

306.40

--

--

162.23

13.

Madhya Pradesh

2140.80

2248.00

2360.00

1605.60

1686.40

1770.40

--

--

208.01

14.

Maharashtra

3788.80

3978.40

4176.80

2841.60

2984.00

3132.80

--

--

322.21

15.

Manipur

41.60

44.00

45.60

18.80

50.00

49.60

--

12.15

143.23

16.

Meghalaya

64.80

67.20

71.20

27.20

59.60

60.00

--

11.98

--

17.

Mizoram

46.40

48.00

50.40

41.60

43.20

45.60

--

18.36

14.40

18.

Nagaland

40.80

42.40

44.80

36.80

38.40

40.00

--

181.81

183.65

19.

Odisha

1886.40

1980.80

2080.00

1415.20

1485.60

1560.00

--

45.09

60.16

20.

Punjab

582.40

611.20

642.40

436.80

458.40

481.60

--

29.60

39.47

21.

Rajasthan

1742.40

1828.80

1920.00

1307.20

1372.00

1440.00

--

--

87.51

22.

Sikkim

49.60

52.00

54.40

44.80

47.20

48.80

81.89

229.82

96.47

23.

Tamil Nadu

1200.00

1260.00

1322.40

900.00

944.80

992.00

--

360.09

534.32

24.

Telangana

528.00

555.20

582.40

584.80

416.80

436.80

--

42.78

99.82

25.

Tripura

67.20

70.40

74.40

60.80

71.60

58.80

--

186.40

15.25

26.

Uttar Pradesh

2273.60

2388.00

2507.20

1664.80

1748.40

2776.40

--

172.95

--

27.

Uttarakhand

918.40

964.00

1012.00

826.40

434.00

911.20

--

21.30

291.15

28.

West Bengal

1189.60

1248.00

1311.20

892.00

936.00

983.20

--

84.77

--

Total

25565.60

26841.60

28184.00

19419.60

19830.40

24193.20

869.14

5160.77

5909.26

 

লোকসভাত এটা প্ৰশ্নৰ লিখিত উত্তৰত গৃহ মন্ত্ৰালয়ৰ ৰাজ্য মন্ত্ৰী শ্ৰী নিত্যানন্দ ৰায়ে এই কথা প্ৰকাশ কৰে।

*****

RK/RR/PS/SC/MK


(रिलीज़ आईडी: 2294651) आगंतुक पटल : 10
इस विज्ञप्ति को इन भाषाओं में पढ़ें: English , Urdu , हिन्दी , Bengali