জি আই টেগ-ভাৰতৰ অনন্য সামগ্ৰীসমূহ সুৰক্ষা কবচ

বেনাৰসৰ এজন বয়ন শিল্পীয়ে এখন বেনাৰসী শাৰী তৈয়াৰ কৰিবলৈ এসপ্তাহ সময় লয়। জটিল গুণাৰ কামৰ প্ৰতিডাল সূতা অত্যন্ত নিখুঁততা আৰু দক্ষতাৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। এই কৌশলবোৰ একে ৰাতিতে আয়ত্ত কৰা নহয়। শতিকা পুৰণি পৰম্পৰা সংৰক্ষণ কৰি সেইসমূহ প্ৰতিটো প্ৰজন্মই আয়ত্ত কৰি লয়।

ইয়াৰ পাছতো প্ৰচেষ্টা আৰু কাৰুশিল্প জড়িত থকা সত্বেও বহুতো প্ৰামাণিক বেনাৰসী শাৰী প্ৰায়ে প্ৰকৃত মূল্যতকৈ বহু কম মূল্যত বিক্ৰী কৰা হয়। ক্ৰেতাসকলে সকলো সময়তে হাতে বোৱা প্ৰকৃত শাৰীক নকলৰ পৰা পৃথক কৰিব নোৱাৰিবও পাৰে। ইয়াতেই দুটা শব্দই সকলো পাৰ্থক্য সৃষ্টি কৰে-জি আই টেগ (ভৌগোলিক সূচক)।

এটা জি আই টেগে প্ৰমাণ কৰে যে শাৰীখন প্ৰকৃততে পৰম্পৰাগত পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি বেনাৰসত তৈয়াৰ কৰা হৈছে। ই ক্ৰেতাসকলক ইয়াৰ সত্যতা, মান আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ বিষয়ে আশ্বাস দিয়ে। ফলত প্ৰামাণিক বেনাৰসী শাৰীয়ে ঘৰুৱা আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰত অধিক মূল্য লাভ কৰিব পাৰে। ই নিশ্চিত কৰে যে বয়ন শিল্পীসকলে তেওঁলোকৰ কাৰুশিল্পৰ বাবে অধিক স্বীকৃতি আৰু উন্নত অৰ্থনৈতিক লাভ অৰ্জন কৰে।

ভাৰতীয় পৰম্পৰা, অৰ্থনীতি, স্থায়িত্বত জি আই সামগ্ৰীৰ গুৰুত্ব

এটা জি আই টেগে কাৰিকৰী শিল্পকলাৰ প্ৰমাণীকৰণৰ মোহৰ হিচাপে কাম কৰে, সেইসমূহক অনুকৰণ, অপব্যৱহাৰ আৰু অনানুমোদিত বাণিজ্যিকীকৰণৰ পৰা সুৰক্ষিত কৰে। ইয়াৰ গুৰুত্ব অৱশ্যে আইনী সুৰক্ষাতকৈও বহু দূৰলৈ বিস্তৃত। উদাহৰণস্বৰূপে ২০০৬ চনত চান্নাপাটনা খেলনাবোৰে জি আই স্বীকৃতি লাভ কৰিছিল। এই স্বীকৃতি কেৱল কৰ্ণাটকৰ চান্নাপাটনা অঞ্চলত নিৰ্মিত কাঠৰ পুতলাৰ ক্ষেত্ৰতহে প্ৰযোজ্য। এই অঞ্চলৰ বিশেষ লেকাৰৱেৰ কলা ব্যৱহাৰ কৰি খেলনাসমূহ উৎপাদন কৰা হ’ব লাগিব। ইয়াক এখন প্ৰমাণপত্ৰ যেনহে লাগে যদিও এই টেগটোৱে সুদূৰপ্রসাৰী লাভ প্ৰদান কৰিব পাৰে।

সামগ্ৰী এটাৰ উৎপত্তি আৰু অনন্য ঐতিহ্যৰ প্ৰমাণপত্ৰ প্ৰদান কৰি জি আই টেগসমূহে ক্ৰেতাৰ মাজত আত্মবিশ্বাস জাগ্ৰত কৰে আৰু সামগ্ৰীটোৰ বজাৰৰ আকৰ্ষণ বৃদ্ধি কৰে।

• গ্ৰাহকসকলে ক্ৰমান্বয়ে প্ৰমাণীকৰণ, পৰম্পৰা আৰু কাৰুশিল্পৰ সন্ধান কৰাৰ লগে লগে জি আই স্বীকৃতিয়ে মান আৰু সাংস্কৃতিক বৈশিষ্ট্যৰ এক শক্তিশালী প্ৰতীক হিচাপে কাম কৰে।
• জি আই-টেগ লাভ কৰা সামগ্ৰীৰ বৰ্ধিত চাহিদাই শিল্পীসকলক অধিক দৃশ্যমানতা লাভ কৰিবলৈ, প্ৰিমিয়াম বজাৰত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ, তেওঁলোকৰ দৰ-দাম কৰাৰ শক্তি বৃদ্ধি কৰিবলৈ আৰু তেওঁলোকৰ কামৰ দ্বাৰা উৎপাদিত মূল্যৰ এক বৃহৎ অংশ দখল কৰিবলৈ সক্ষম কৰে।
• এই স্বীকৃতিয়ে বহনক্ষম জীৱিকাৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰে। তেওঁলোকে ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ বাবে ভাৰতৰ সমৃদ্ধ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য আৰু থলুৱা শিল্পকলা সংৰক্ষণ আৰু প্ৰচাৰত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।

পশ্চিমবংগৰ দাৰ্জিলিং চাহ হৈছে জি আই টেগ লাভ কৰা ভাৰতৰ প্ৰথমটো সামগ্ৰী, য’ত সামগ্ৰী আৰু ইয়াৰ প্ৰতীক দুয়োটাতে সুৰক্ষা বৃদ্ধি কৰা হৈছিল। অন্যান্য প্ৰাৰম্ভিক পঞ্জীয়নৰ ভিতৰত আছিল কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত হস্তশিল্প অৰনমুলা কান্নাড়ি আৰু তেলেংগানাৰ বিখ্যাত বস্ত্ৰশিল্প পোচামপল্লী ইকাত।

যোৱা ১০ বছৰত জি আই টেগৰ বাবে অনুমোদিত ব্যৱহাৰকাৰী ৩৬৫ৰ পৰা ২৯,০০০ লৈ বৃদ্ধি পাইছে (জানুৱাৰী, ২০২৫ অনুসৰি)।

জি আইৰ নিয়ন্ত্ৰণ

বৌদ্ধিক সম্পত্তিৰ এক প্ৰকাৰ হিচাপে ঔদ্যোগিক সম্পত্তি সুৰক্ষাৰ বাবে পেৰিছ চুক্তি আৰু বৌদ্ধিক সম্পত্তি অধিকাৰৰ বাণিজ্য-সম্পৰ্কীয় দিশসমূহৰ ওপৰত বিশ্ব বাণিজ্য সংস্থাৰ (ডব্লিউ টি অ’) চুক্তি (টি আৰ আই পি এছ)ৰ অধীনত জি আইক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে স্বীকৃতি দিয়া হয়। ভাৰতত ১৯৯৯ চনৰ আইনৰ অধীনত ভৌগোলিক সূচক পঞ্জীয়নৰ দ্বাৰা তেওঁলোকৰ পঞ্জীয়ন আৰু সুৰক্ষা পৰ্যবেক্ষণ কৰা হয়।

ভাৰতে সামগ্ৰীৰ ভৌগোলিক সূচক (পঞ্জীয়ন আৰু সুৰক্ষা) আইন, ১৯৯৯ আৰু ২০০২ চনত জাৰি কৰা নিয়মসমূহৰ জৰিয়তে নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলৰ সৈতে সংযুক্ত সামগ্ৰীসমূহ সুৰক্ষিত কৰাৰ বাবে এক আইনী পৰিকাঠামো প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। এই পৰিকাঠামো ২০০৩ চনত কাৰ্যকৰী হৈছিল আৰু জি আই পঞ্জীয়ন ২০০৪-০৫ত আৰম্ভ হৈছিল। সামগ্ৰীৰ ভৌগোলিক সূচক (পঞ্জীয়ন আৰু সুৰক্ষা) নিয়ম, ২০০২ সংশোধন কৰা হৈছিল ২০২৫ চনত।

জি আই টেগ লাভ কৰা সামগ্ৰী থকা মূল খণ্ড আৰু ৰাজ্যসমূহ

ভাৰতত হস্তশিল্প সামগ্ৰী, কৃষিজাত সামগ্ৰী, নিৰ্মাণ সামগ্ৰী, খাদ্য-সামগ্ৰী আৰু প্ৰাকৃতিক সামগ্ৰীৰ দৰে বিভিন্ন শিতানত জি আই-টেগ লাভ কৰা সামগ্ৰী আছে।

• হস্তশিল্প সামগ্ৰী- ৪৪৫ টা হস্তশিল্প সামগ্ৰী আৰু ২৭ টা সামগ্ৰীৰ প্ৰতীক এই আইনৰ অধীনত পঞ্জীয়ন কৰা হৈছে (ডিচেম্বৰ, ২০২৫লৈকে)। উদাহৰণস্বৰূপে জম্মু-কাশ্মীৰৰ পশ্বমিনা, পশ্চিমবংগৰ বালুচাৰী শাৰী আৰু উত্তৰ প্ৰদেশৰ বেনাৰস গুলাবী মীনাকাৰী ক্ৰাফ্ট।

• কৃষিজাত সামগ্ৰী- খাদ্য-শস্য, ফল-মূল, শাক-পাচলি, মছলা আৰু অনা-বাছমতী চাউলকে ধৰি বিভিন্নধৰণৰ শস্যৰ ২৫১ টা সামগ্ৰী পঞ্জীয়ন কৰা হৈছে।

• উৎপাদন সামগ্ৰী- ৬৪ টা উৎপাদিত সামগ্ৰী পঞ্জীয়ন কৰা হৈছে, যেনে নাছিক ভেলী ৱাইন আৰু কনৌজ পাৰফিউম।

• খাদ্য সামগ্ৰী- প্ৰস্তুত কৰা, ৰন্ধা বা প্ৰক্ৰিয়াজাত সুস্বাদু খাদ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত ৬৬ টা খাদ্য-সামগ্ৰীক জি আই টেগ প্ৰদান কৰা হয়। যেনে- পশ্চিমবংগৰ বৰ্ধমান মিহিডানা আৰু সীতাভোগ, ওড়িশাৰ কেন্দ্ৰপাৰা ৰাসাবলী আৰু অন্ধ্ৰপ্ৰদেশৰ বিখ্যাত তিৰুপতি লাড্ডু।

• প্ৰাকৃতিক সামগ্ৰী- ভাৰতত পাঁচটা প্ৰাকৃতিক সামগ্ৰী-মক্ৰানা মাৰ্বল (ৰাজস্থান), চুনাৰ বালুৱা পত্থৰ (উত্তৰ প্ৰদেশ), লেক অব পুৰুলিয়া (পশ্চিমবংগ), পান্না ডায়মণ্ড (মধ্যপ্ৰদেশ) আৰু অম্বাজী হোৱাইট মাৰ্বল (গুজৰাট)ক জি আই-টেগ প্ৰদান কৰা হৈছে। যদিও এইবোৰ বিশেষভাৱে ‘প্ৰাকৃতিক’ সামগ্ৰী, আন কেইবাশ প্ৰাকৃতিক সামগ্ৰীও কৃষিজাত সামগ্ৰীৰ শ্ৰেণীত পৰে।

ভাৰতৰ কেইবাখনো ৰাজ্যই ভাৰতৰ জি আই উত্তৰাধিকাৰীক চালিত কৰি আছে। ২০২৫ চনৰ ডিচেম্বৰলৈকে উত্তৰ প্ৰদেশেই ৮১ টা জি আই-টেগ লাভ কৰা সামগ্ৰীৰ সৈতে শীৰ্ষত আছে। ইয়াৰ পিছতে আছে তামিলনাডু (৭৬ টা জি আই-টেগ লাভ কৰা সামগ্ৰী) আৰু মহাৰাষ্ট্ৰ (৫৫ টা জি আই-টেগ লাভ কৰা সামগ্ৰী)।

জি আই টেগৰ অন্তৰালতঃ পঞ্জীয়ন, সুৰক্ষা আৰু নৱীকৰণ

এটা সামগ্ৰীয়ে প্ৰমাণপত্ৰ লাভ কৰাৰ পূৰ্বে ই নিৰ্দিষ্ট আইনী আৰু পদ্ধতিগত প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিব লাগিব। ভাৰতৰ জি আই পঞ্জীয়ন প্ৰণালীয়ে কোনে আবেদন কৰিব পাৰে, কিমান দিনলৈ সুৰক্ষা থাকে আৰু কি পৰিস্থিতিত জি আই প্ৰত্যাহাৰ হ’ব পাৰে, সেইটো নিৰ্ধাৰণ কৰে।

জি আই পঞ্জীয়ন পৰিকাঠামো

আইনৰ অধীনত স্থাপিত উৎপাদক, সংগঠন বা কৰ্তৃপক্ষৰ যিকোনো সংস্থাই জি আই পঞ্জীয়নৰ বাবে আবেদন কৰিব পাৰে। আবেদনকাৰী এটা আইনগত প্ৰতিষ্ঠানৰ সত্তা হ’ব লাগিব আৰু সংশ্লিষ্ট সামগ্ৰীৰ উৎপাদকসকলৰ স্বাৰ্থক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিব লাগিব। যদি আবেদনকাৰী প্ৰযোজকৰ সংগঠন নহয়, ই প্ৰমাণ কৰিব লাগিব যে ই প্ৰযোজকৰ স্বাৰ্থক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। একেদৰে, পঞ্জীয়নৰ বাবে আবেদন কৰা কৰ্তৃপক্ষই এইটোও প্ৰদৰ্শন কৰিব লাগিব যে ই সামগ্ৰীৰ উৎপাদকসকলক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।

আবেদন বা আন যিকোনো নথিপত্ৰ পোনপটীয়াকৈ জি আই ৰেজিষ্ট্ৰীত দাখিল কৰিব পাৰি। ইয়াক ডাক, পঞ্জীয়নভুক্ত ডাক, স্পীড পোষ্ট বা ক’ৰিয়াৰ সেৱাৰ জৰিয়তেও প্ৰেৰণ কৰিব পাৰি। জি আই ৰেজিষ্ট্ৰী চেন্নাইৰ ভৌগোলিক সূচক ৰেজিষ্ট্ৰীত অৱস্থিত, যাৰ সৰ্বভাৰতীয় অধিকাৰ আছে।

জি আইৰ পঞ্জীয়ন দহ বছৰৰ বাবে বৈধ, কিন্তু সময়ে সময়ে নৱীকৰণ কৰিব পাৰি।

এটা জি আই টেগ প্রত্যাহাৰ কৰিব পাৰিনে?

জি আই পঞ্জীয়নৰ প্ৰত্যাহাৰ, বাতিলকৰণ বা পৰিবৰ্তন আইনৰ ২৭ নম্বৰ ধাৰাৰ দ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰিত হয়। যিকোনো ক্ষুব্ধ ব্যক্তিয়ে পঞ্জীয়নভুক্ত জি আই বাতিল বা পৰিবৰ্তনৰ বাবে পঞ্জীয়ক বা সক্ষম কৰ্তৃপক্ষৰ ওচৰত আবেদন কৰিব পাৰে। পঞ্জীয়ক বা আপীল পৰিষদেও প্ৰয়োজন হ’লে নিজাববীয়াকৈ এনে পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।

এটা জি আই পঞ্জীয়ন বাতিল বা প্ৰত্যাহাৰ কৰা হ’ব পাৰে যদিহেঃ

• এইটো প্ৰতাৰণা বা ভুল উপস্থাপনৰ জৰিয়তে প্ৰাপ্ত কৰা হৈছিল।

• ই আৰু ইয়াৰ উৎপত্তিৰ দেশত সুৰক্ষিত নহয় বা অব্যৱহাৰযোগ্য হৈ পৰিছে।

• ইয়াৰ ব্যৱহাৰে গ্ৰাহকসকলক প্ৰতাৰণা কৰাৰ সম্ভাৱনা আছে, যিকোনো আইন উলংঘন কৰে, বা অপবাদমূলক বা অশ্লীল বস্তু থাকে।

জি আই টেগ শক্তিশালী কৰা আঁচনি আৰু নীতি

চৰকাৰে সজাগতা, বজাৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ, ৰপ্তানি আৰু আইনী সুৰক্ষা উন্নত কৰাৰ লক্ষ্যৰে জি আই সামগ্ৰীসমূহৰ প্ৰচাৰ চলাই আছে। আত্মনিৰ্ভৰ ভাৰত আৰু ভোকেল ফৰ লোকেলৰ দৃষ্টিভংগীৰ সৈতে সংগতি ৰাখি এই প্ৰচেষ্টাসমূহে শিল্পী, কৃষক আৰু উৎপাদক সম্প্ৰদায়ক শক্তিশালী কৰি তুলিছে। তেওঁলোকে ভাৰতৰ অনন্য আঞ্চলিক সামগ্ৰীসমূহৰ ঘৰুৱা আৰু গোলকীয় স্বীকৃতিও বৃদ্ধি কৰিছে।

উৎসর্গীকৃত খুচুৰা আৰু আন্তঃগাঁথনিৰ স্থান

সামগ্ৰীৰ দৃশ্যমানতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ, ক্ৰেতাৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ শক্তিশালী কৰিবলৈ আৰু পৰম্পৰাগত উৎপাদকসকলৰ বাবে নতুন সুযোগ সৃষ্টি কৰিবলৈ কেতবোৰ মঞ্চ প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে।

• পিএম একতা মল (ইউনিটি মল): পিএম একতা মলসমূহে ৱান ডিষ্ট্ৰিক্ট ৱান প্ৰডাক্ট (অ’ডিঅ’পি), জি আই-টেগ লাভ কৰা সামগ্ৰী আৰু অন্যান্য হস্তশিল্পৰ প্ৰচাৰ আৰু বিক্ৰী কৰে। সকলো ৰাজ্যতে এই মলসমূহ স্থাপনৰ বাবে ৫,০০০ কোটি টকা আবণ্টন দিয়া হৈছিল (২০২৩-২৪ বিত্তীয় বৰ্ষ)।

• ৱান ষ্টেচন ৱান প্ৰডাক্ট (অ’এছ অ’পি): অ’এছঅ’পি উদ্যমৰ অধীনত ৰে’লৱেৰ জি আই বুথসমূহে জি আই-টেগ কৰা সামগ্ৰীসমূহ প্ৰদৰ্শন আৰু বিক্ৰীৰ বাবে বিপণীৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। এইবোৰে আঞ্চলিক কাৰুশিল্প, বস্ত্ৰ, হস্ততাঁত আৰু খাদ্য-সামগ্ৰীৰ প্ৰসাৰ বৃদ্ধি কৰে। অ’এছঅ’পিয়ে শিল্পী, বোৱনী, কৃষক আৰু উৎপাদক গোটসমূহক প্ৰত্যক্ষ বজাৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ প্ৰদান কৰে।

জি আই ট্ৰেইলছ

• জি আই ক্লাষ্টাৰসমূহক মূলসুঁতিৰ পৰ্যটন ভ্ৰমণসূচীৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হৈছে। ফ্ৰান্সৰ ৱাইন ভ্ৰমণৰ দৰে ভাৰতে জি আই ট্ৰেইলৰ সৈতে পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা কৰি আছে (যেনে- পোচামপল্লী ইক্কাট বয়ন গাঁৱৰ ভ্ৰমণ বা দাৰ্জিলিঙৰ চাহ বাগিচাৰ ট্ৰেইল)। ই প্রত্যক্ষ গ্ৰাহক গ্ৰাম্য খুচুৰা বিক্ৰীৰ সৈতে পৰীক্ষামূলক পৰ্যটনক সংযোগ কৰে।
• ২০২৬ চনৰ জুনত ৰেচম পৰ্যটন উদ্যান আৰু মুগা উৎসৱ উদযাপনৰ লগতে অসমত মুগা চিল্ক ট্ৰেইল ঘোষণা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ফলত অসম ৰেচম ঐতিহ্য পৰ্যটনৰ এক প্ৰধান গন্তব্যস্থান হিচাপে পৰিগণিত হৈছে।

এমএছএমই উদ্ভাৱনীমূলক আঁচনি

জি আইকে ধৰি আই পি সুৰক্ষা আৰু বাণিজ্যিকীকৰণৰ বাবে এমএছএমই উদ্ভাৱনীমূলক আঁচনিৰ বৌদ্ধিক সম্পত্তি অধিকাৰ (আই পি আৰ) উপাদানৰ অধীনত সমৰ্থন প্ৰদান কৰা হয়। আঁচনিখনৰ অধীনত যোগ্য আবেদনকাৰীসকলে জি আই পঞ্জীয়নৰ বাবে হোৱা প্ৰকৃত ব্যয়ৰ পৰিশোধ লাভ কৰিব পাৰে। প্ৰতিটো পঞ্জীয়নভুক্ত জি আইৰ সৰ্বাধিক সীমা ২ লাখ টকা হ’লে এই পৰিশোধত ব্যয়ৰ ১০০ শতাংশ সামৰি লোৱা হয়।

আৰ্থিক সাহায্য

• বস্ত্ৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনত থকা উন্নয়ন আয়ুক্ত (হস্তশিল্প)ৰ কাৰ্যালয়ে জি আই সুৰক্ষাৰ বাবে বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰে। যোগ্য আবেদনকাৰীসকলে জি আই অধিকাৰ বলবৎ কৰা আৰু জি আই সুৰক্ষা সম্পৰ্কীয় আইনী ব্যয় সামৰি লোৱাৰ বাবে ১.৫ লাখ টকাপৰ্যন্ত লাভ কৰিব পাৰে। তদুপৰি চৰকাৰে ৰাষ্ট্ৰীয় হস্ততাঁত উন্নয়ন কাৰ্যসূচী (এনএইচডিপি) আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় হস্তশিল্প উন্নয়ন কাৰ্যসূচী (এনএইচডিপি)ৰ অধীনত সামগ্ৰীসমূহৰ প্ৰচাৰ কৰে। আৰ্হি/সামগ্ৰী পঞ্জীয়নৰ ব্যয় পূৰণ কৰা, ৰূপায়ণকাৰী সংস্থাৰ কৰ্মচাৰীসকলক প্ৰশিক্ষণ দিয়া আৰু জি আই পঞ্জীয়নৰ ফলপ্ৰসূ প্ৰয়োগৰ বাবে বিত্তীয় সাহায্য আগবঢ়োৱা হয়।

• ১০৪ টা জি আই-পঞ্জীয়নভুক্ত হস্ততাঁত সামগ্ৰী আৰু ৫৩ টা পঞ্জীয়ন হস্ততাঁত বিপণন সাহায্যৰ অধীনত সমৰ্থিত, যিটো এনএইচডিপিৰ এটা উপাদান (জুন, ২০২৬)।

এপেডাৰ ৰপ্তানি অভিযানসমূহ

• কৃষি আৰু প্ৰসংস্কৰণযুক্ত খাদ্য-সামগ্ৰী ৰপ্তানি উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষই (এপেডা) ভাৰতৰ জি আই-টেগ লাভ কৰা কৃষিজাত সামগ্ৰীৰ গোলকীয় উপস্থিতি শক্তিশালী কৰি তুলিছে। ই কৃষক আৰু ৰপ্তানিকাৰীসকলক গুণগত মান উন্নত কৰা, ক্ষমতা নিৰ্মাণ, আন্তঃগাঁথনি সমৰ্থন আৰু বজাৰ প্ৰচাৰৰ জৰিয়তে সহায় কৰে।

• ২০২৬ চনত এপেডাই কৃষক আৰু উৎপাদক গোটসমূহৰ বাবে নতুন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰ মুকলি কৰি জি আই-টেগ লাভ কৰা সামগ্ৰীৰ ৰপ্তানি ত্বৰান্বিত কৰিছিল। সতেজ ফলৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পৰম্পৰাগত চাউল আৰু প্ৰসংস্কৰণযুক্ত খাদ্যলৈকে, প্ৰথমবাৰৰ বাবে সৰবৰাহ কৰা এই সামগ্ৰীবোৰে ভাৰতৰ আঞ্চলিক বিশেষত্বৰ গোলকীয় উপস্থিতি শক্তিশালী কৰাৰ লগতে উৎপাদকসকলৰ লাভ বৃদ্ধি কৰিছিল।

ইউৰোপীয় সংঘ-ভাৰত মুক্ত বাণিজ্য চুক্তিৰ সংযোগ

মুক্ত বাণিজ্য চুক্তিসমূহে (এফটিএ) বিশেষ আঞ্চলিক সামগ্ৰীৰ বাবে বজাৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ সম্প্ৰসাৰণ কৰি জি আইৰ মূল্য বৃদ্ধি কৰে। জি আই টেগসমূহে সত্যতা আৰু উৎপত্তিৰ প্ৰমাণ দিয়ে, আনহাতে এফটিএসমূহে বাণিজ্যিক বাধা হ্ৰাস কৰে আৰু ৰপ্তানিৰ সুযোগ উন্নত কৰে। সেইসমূহৰ বৰ্ধিত গুৰুত্বক প্ৰতিফলিত কৰি জি আই ভাৰতৰ বাণিজ্যিক আলোচনাসমূহত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয় হৈ পৰিছে-

• ভাৰত-ওমান চিইপিএ স্বাক্ষৰিত হোৱাৰ পিছত ২০২৫ চনৰ ডিচেম্বৰত কৰ্ণাটকৰ পৰা ওমানলৈ ৩ মেট্ৰিক টন ইণ্ডি নেমু ৰপ্তানি কৰা হৈছিল। ওমানলৈ জি আই-টেগযুক্ত ইণ্ডি নেমু ৰপ্তানিয়ে জি আই প্ৰমাণপত্ৰৰ দ্বাৰা আগবঢ়োৱা মূল্য সংযোজন প্ৰদৰ্শন কৰে।
• নিউজিলেণ্ডে ভাৰতীয় জি আই সামগ্ৰীৰ পঞ্জীয়ন সক্ষম কৰাৰ বাবেও প্ৰতিশ্ৰুতিবদ্ধ, যিটো বৰ্তমান কেৱল ইউৰোপীয় সংঘক প্ৰদান কৰা এক বিশেষ সুবিধা। এই পদক্ষেপে নিউজিলেণ্ডৰ বজাৰত দাৰ্জিলিঙৰ চাহ, বাছমতী চাউল আৰু অঞ্চল-বিশিষ্ট হস্তশিল্পৰ দৰে ভাৰতীয় সামগ্ৰীৰ বাবে আনুষ্ঠানিক জি আই সুৰক্ষা সুনিশ্চিত কৰিব।
• ভাৰত-ইউৰোপীয় সংঘ মুক্ত বাণিজ্য চুক্তি বৈঠকত দুয়োপক্ষই জি আই চুক্তি সন্দৰ্ভত আলোচনা অব্যাহত ৰাখিছে।

প্ৰচাৰমূলক কাৰ্যসূচীসমূহ

জি আই-টেগ লাভ কৰা সামগ্ৰী প্ৰদৰ্শন কৰিবলৈ, বজাৰ সম্প্ৰসাৰণ কৰিবলৈ আৰু শিল্পী তথা বোৱনীসকলৰ জীৱিকাৰ সহায় কৰিবলৈ প্ৰদৰ্শনী, সজাগতা কাৰ্যসূচী আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্য অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰা হয়।

• প্ৰদৰ্শনীসমূহৰ ভিতৰত আছে হস্তশিল্প মেলা, দিল্লী হাট কাৰ্যসূচী আৰু জি আই প্ৰচাৰ কাৰ্যসূচী। বোৱনী আৰু শিল্পীসকলৰ বাবে সন্মিলন, আলোচনাচক্ৰ আৰু কৰ্মশালাৰো আয়োজন কৰা হয়।

• জি আই আৰু ইয়াৰ বাহিৰৰ কাৰ্যসূচীসমূহঃ বিৰাসত সে বিকাশ টকৰ দৰে কাৰ্যসূচীসমূহে জি আই হস্ততাঁত সামগ্ৰীৰ ঐতিহ্য, সত্যতা আৰু শিল্পকলা প্ৰদৰ্শন কৰে। সেইসমূহে ঘৰুৱা আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় দৰ্শকৰ মাজত সজাগতা বৃদ্ধি কৰাত সহায় কৰে।

• শেহতীয়াকৈ ৱৰ্ল্ড ফুড ইণ্ডিয়া, ২০২৫; জনজাতীয় ব্যৱসায়িক সন্মিলন, ২০২৫ আৰু ভাৰত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা প্ৰভাৱ সন্মিলন, ২০২৬ত জি আই সামগ্ৰীসমূহৰ প্ৰচাৰ কৰা হৈছিল। বাৰাণসী, দিল্লী, মুম্বাই বিমানবন্দৰ আৰু আনকি দিল্লী মেট্ৰ’ত স্ক্ৰীন, ডিছপ্লে’ ব’ৰ্ড, কনভেয়াৰ বেল্ট আদিৰ জৰিয়তেও সেইসমূহৰ প্ৰচাৰ কৰা হয়।

• স্বদেশী কাৰ্যসূচীৰ উপৰি ভাৰতৰ জি আই সামগ্ৰীৰ পোনপটীয়া প্ৰদৰ্শন তথা প্ৰদৰ্শনী বিদেশতো আয়োজন কৰা হয়। এনেধৰণৰ উদাহৰণ হৈছে- ব্ৰিটেইনৰ বাৰ্মিংহামত অনুষ্ঠিত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শৰৎ মেলা ২০২৪ আৰু জাৰ্মানীৰ বাজাৰ বাৰ্লিন ২০২৪।

ভৱিষ্যতৰ পথঃ ভাৰতৰ জি আই সফলতাৰ কাহিনীৰ পৰিসৰ

• ভাৰতৰ জি আই পৰিবেশতন্ত্ৰ, পৰম্পৰা আৰু সুযোগৰ মাজত এখন সেতু হিচাপে বিকশিত হৈ আছে। ঐতিহ্য সুৰক্ষিত কৰা আৰু স্থানীয় উৎপাদকসকলক শক্তিশালী কৰা, জি আই টেগসমূহে স্থায়ী অৰ্থনৈতিক মূল্য সৃষ্টি কৰে। তেওঁলোকে ঘৰুৱা আৰু বিশ্ব বজাৰলৈও প্ৰৱেশাধিকাৰ সম্প্ৰসাৰণ কৰে। এই প্ৰচেষ্টাসমূহে নিশ্চিত কৰে যে ভাৰতৰ অনন্য আঞ্চলিক সামগ্ৰীসমূহ প্ৰজন্মৰ পিছত প্ৰজন্ম বিকশিত হৈ থাকিব। ২০৩০ চনৰ ভিতৰত ১০,০০০ জি আই পঞ্জীয়নৰ লক্ষ্যৰ সৈতে ভাৰত ইয়াৰ ঐতিহ্য অৰ্থনীতি শক্তিশালী কৰা আৰু ইয়াৰ অনন্য আঞ্চলিক সামগ্ৰীৰ গোলকীয় উপস্থিতি বৃদ্ধি কৰাৰ বাবে সুস্থিৰ স্থিতিত আছে।

তথ্যসূত্রসমূহ

ইলেক্ট্ৰনিকছ আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰালয়

https://varanasi.nic.in/district-produce/banarasi-saree/

https://ariyalur.nic.in/geographical-indications/

আইন আৰু ন্যায় মন্ত্ৰালয়

https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/1981/5/A1999-48.pdf

https://ipindia.gov.in/frontend/pdf/mannual/GAZETTE_NOTIFICATION_AMENDED_GI_RULES_2025.pdf

https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/1981

https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/1981/1/a199948.pdf

পৰ্যটন মন্ত্ৰালয়

https://www.incredibleindia.gov.in/en/karnataka/channapatna-toys-and-dolls

https://www.indiator.com/package/a-day-excursion-to-textile-village-pochampally-from-hyderabad

https://www.incredibleindia.gov.in/en/west-bengal/darjeeling/happy-valley-tea-estate

বস্ত্ৰ মন্ত্ৰালয়

https://www.indiahandmade.com/blog/why-do-gi-tags-make-indian-handicrafts-global-and-boost-artisan-livelihoods?srsltid=AfmBOorwnYG19-Hd5LVKdyTeYtIIrcMJ_TZX-vUeJ6V61Du9bZ7Wrb4b

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2152551&reg=48&lang=2

https://x.com/TexMinIndia/status/2066117182086603038

https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1579529&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2113550&reg=48&lang=2

বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰালয়

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2113966&reg=48&lang=2

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/187/AU2947_WBLKzd.pdf?source=pqals

https://ipindia.gov.in/frontend/pdf/gi/registered/State_wise_Registered_GI_of_India.pdf

https://www.pib.gov.in/PressReleaseDetail.aspx?PRID=2239598&reg=6&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2270578&reg=3&lang=1

https://www.commerce.gov.in/files/2026-04/final_1.pdf

https://www.dpiit.gov.in/static/uploads/2026/03/863a5fef349d79a1bba316c4b51eaacb.pdf

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2206803&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2149738&reg=48&lang=2

অতি ক্ষুদ্ৰ, ক্ষুদ্ৰ আৰু মজলীয়া উদ্যোগ মন্ত্ৰালয়

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2271522&reg=3&lang=1

https://innovative.msme.gov.in/Home/AboutIpr

https://ciprpf.com/msme-innovative-scheme

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2038537&reg=48&lang=2

উত্তৰ-পূব অঞ্চল উন্নয়ন মন্ত্ৰালয়

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2268097&reg=48&lang=2

ৰে’ল মন্ত্ৰালয়

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1942801&reg=48&lang=2

ইউৰোপীয় সংসদ

https://www.europarl.europa.eu/legislative-train/theme-a-global-europe-leveraging-our-power-and-partnerships/file-eu-india-fta-bit-and-gi-agreement?sid=10301

ছাউথ এছিয়ান জাৰ্ণেল অব মেনেজমেণ্ট ৰিচাৰ্ছ

https://siberindia.edu.in/journals/SAJMR/Oct-2021/Paper-5.pdf

পেটেণ্ট, ডিজাইন আৰু ট্ৰেডমাৰ্কৰ মহানিয়ন্ত্ৰকৰ কাৰ্যালয় আৰু জি আইৰ পঞ্জীয়ক

https://ipindia.gov.in/frontend/pdf/mannual/1_31_1_manual-of-geographical-indications-practice-and-procedure.pdf

চাণক্য ৰাষ্ট্ৰীয় আইন বিশ্ববিদ্যালয়

https://www.cnlu.ac.in/wp-content/uploads/2025/04/15-Yashna-Walia-and-Shreya-Kumar-1.pdf

আই বি ই এফ

https://www.ibef.org/giofindia

https://www.ibef.org/blogs/promotion-of-geographical-indications-gis-in-india

 পি ডি এফ চাওক

***

PIB Research/NB