વિગત	મુખ્ય આંકડા (અંદાજિત)
30મી જૂન, 2026ના રોજ દેશમાં કુલ સબ્સ્ક્રાઇબર બેઝ	1.348 બિલિયન
એપ્રિલ'26 થી જૂન'26 દરમિયાન ટેલિકોમ નેટવર્કમાં ઓરિજિનેટ થયેલા કુલ કોલ્સ	730.82 બિલિયન
એપ્રિલ'26 થી જૂન'26 દરમિયાન ટેલિકોમ નેટવર્કમાં ઓરિજિનેટ થયેલા કુલ SMS	691.09 બિલિયન
એપ્રિલ'26 થી જૂન'26 દરમિયાન નોંધાયેલી કુલ UCC ફરિયાદો	1.085 મિલિયન
એપ્રિલ'26 થી જૂન'26 દરમિયાન કુલ કાર્યવાહી કરવા યોગ્ય (Actionable) ફરિયાદો	0.553 મિલિયન
નાણાકીય વર્ષ 2026-27 ના Q1 દરમિયાન કાર્યવાહી કરવા યોગ્ય ફરિયાદો સામે અમલીકરણના પગલાં
નિયમોના પ્રથમ ઉલ્લંઘન બદલ 15 દિવસ માટે બાર (રોક) કરવામાં આવેલા ટેલિકોમ સંસાધનો	1,37,053
નિયમોના વારંવારના ઉલ્લંઘન બદલ 1 વર્ષ માટે ડિસ્કનેક્ટ કરવામાં આવેલા ટેલિકોમ સંસાધનો	46,786
1 વર્ષ માટે બ્લેકલિસ્ટ કરાયેલા સેન્ડર્સ* ની કુલ સંખ્યા	263
બ્લોક કરવામાં આવેલા કુલ SMS હેડર્સ	2,873

*સેન્ડર એ પ્રિન્સિપલ એન્ટિટી અથવા ટેલિમાર્કેટર છે જે કમ્યુનિકેશન માટે ઉપયોગમાં લેવાતા એક અથવા વધુ ટેલિફોન નંબર અથવા SMS હેડર્સ ધરાવે છે.

મુખ્ય આંતરદ્રષ્ટિ (Key Insights):

• એકંદરે, નાણાકીય વર્ષ 2026-27ના Q1માં 183 હજાર ટેલિકોમ સંસાધનો સામે પગલાં લેવામાં આવ્યા હતા અને સાથે 263 સેન્ડર્સને બ્લેકલિસ્ટ કરવામાં આવ્યા હતા.
• પુનરાવર્તિત ઉલ્લંઘનોને અંકુશમાં લેવા માટે તમામ ઓપરેટરોમાં આઉટગોઇંગ બારિંગ, લાંબા ગાળાના ડિસ્કનેક્શન, સેન્ડર બ્લેકલિસ્ટિંગ અને SMS હેડર બ્લોકિંગ જેવા બહુવિધ સ્તરોને લક્ષ્ય બનાવીને અમલીકરણ કરવામાં આવ્યું હતું.
• નાણાકીય વર્ષ 2026-27 ના Q1 માં દેશમાં ટેલિકોમ નેટવર્કમાં ઓરિજિનેટ થયેલા 730.82 બિલિયન કુલ કોલ્સ સામે, કુલ UCC ફરિયાદો 1.085 મિલિયન હતી, એટલે કે પ્રતિ દસ લાખ કોલ્સ દીઠ આશરે 1.5 ફરિયાદો.

TRAI DND એપ

TRAI DND એપ દ્વારા ગ્રાહકોની ભાગીદારીએ સ્પામ કમ્યુનિકેશન્સ સામે અમલીકરણને મજબૂત કરવામાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવવાનું ચાલુ રાખ્યું છે. આ એપ ગ્રાહકો માટે પ્રોમોશનલ કમ્યુનિકેશન્સ બ્લોક કરવા અથવા પ્રાપ્ત કરવા માટે તેમની પસંદગીઓને સરળતાથી રજીસ્ટર અને મોડિફાય કરવાનું એક સાધન છે.

વિગત	મુખ્ય આંકડા (અંદાજિત)
30.06.26ના રોજ કુલ એપ ડાઉનલોડ્સ	3.316 મિલિયન
તમામ માધ્યમો દ્વારા એપ્રિલ'26 થી જૂન'26 દરમિયાન મળેલ કુલ UCC ફરિયાદો	1.085 મિલિયન
એપ્રિલ'26 થી જૂન'26 દરમિયાન TRAI DND એપ દ્વારા મળેલ કુલ ફરિયાદો	0.966 મિલિયન
TRAI DND એપ દ્વારા મળેલ ફરિયાદોની ટકાવારી	89%

મુખ્ય આંતરદ્રષ્ટિ (Key Insights):

• એક્સેસ પ્રોવાઇડર્સ દ્વારા પ્રાપ્ત થયેલી તમામ UCC ફરિયાદોમાંથી 89% ફરિયાદો TRAI DND એપ દ્વારા નોંધાયેલી છે.

DND પ્રેફરન્સ રજીસ્ટ્રેશન્સ

કોઈપણ અથવા તમામ ક્ષેત્રોના સેન્ડર્સ પાસેથી પ્રોમોશનલ કમ્યુનિકેશન્સ બ્લોક કરવા કે પ્રાપ્ત કરવા માટે ગ્રાહકો પોતાની ડુ નોટ ડિસ્ટર્બ (DND) પસંદગીઓને રજીસ્ટર અને મોડિફાય કરવા માટે TRAI DND એપ, તેમના ટેલિકોમ સર્વિસ પ્રોવાઇડરની એપ/વેબસાઇટ, અથવા 1909 પર કોલ/SMS કરી શકે છે.

પરિમાણ	મુખ્ય આંકડા (અંદાજિત)
30.06.2026 ના રોજ DND રજીસ્ટ્રીમાં રજીસ્ટર થયેલી કુલ પસંદગીઓ (Preferences)	224 મિલિયન
30.06.2026 ના રોજ દેશમાં કુલ સબ્સ્ક્રાઇબર બેઝ	1.348 બિલિયન
રજીસ્ટર થયેલી પસંદગીઓની ટકાવારી	16%

મુખ્ય આંતરદ્રષ્ટિ (Key Insights):

• 1.12 બિલિયનથી વધુ સબ્સ્ક્રાઇબર્સે કોઈપણ પસંદગી નોંધાવી નથી, અને તેથી, રજિસ્ટર્ડ ટેલિમાર્કેબલ્સ અને સેન્ડર્સ તરફથી તમામ કોમર્શિયલ કમ્યુનિકેશન્સ માટે સુલભ છે. કોમર્શિયલ કમ્યુનિકેશન્સ પર અંકુશ મેળવવા ઈચ્છતા ગ્રાહકો DND રજીસ્ટ્રી પર પોતાની પસંદગીઓ રજીસ્ટર કરાવી શકે છે.

TRAI દ્વારા નિર્ધારિત સીરિઝ: 140xx અને 1600xx

TRAI એ પ્રોમોશનલ કોલ્સ માટે નિયુક્ત 140 સીરિઝ રજૂ કરી છે જેથી તે સુનિશ્ચિત કરી શકાય કે આવા કોલ્સ સમર્પિત નંબરિંગ સીરિઝમાંથી ઓરિજિનેટ થાય, જેનાથી ગ્રાહકો આવા કોલ્સને સરળતાથી ઓળખી શકે અને સંચાલિત કરી શકે. 140 સીરિઝના નંબરો પરથી ઓરિજિનેટ થતા કોલ્સ ગ્રાહકોને ડિલિવર થતા પહેલા તેમની રજીસ્ટર થયેલી DND પસંદગીઓ સામે પૂર્વ-ચકાસાયેલ (pre-verified) હોય છે. આ નિર્ધારિત સીરિઝ ગ્રાહકને કોલ સ્વીકારવા અથવા અસ્વીકાર કરવાની પસંદગીનો ઉપયોગ કરવા સક્ષમ બનાવે છે.

બેંકિંગ, નાણાકીય સેવાઓ અને વીમા ક્ષેત્રની સંસ્થાઓ દ્વારા સર્વિસ અને ટ્રાન્ઝેક્શનલ કોલ્સ માટે તેમજ સરકારથી નાગરિક સંચાર માટે 1600 સીરિઝ શરૂ કરવામાં આવી હતી. આ નિયુક્ત સીરિઝ આવા મહત્વપૂર્ણ સંચાર માટે વિશ્વસનીય કોલિંગ નંબર્સ પૂરા પાડે છે.

એકસાથે, આ સમર્પિત નંબરિંગ સીરિઝ પારદર્શિતા, ગ્રાહકનો વિશ્વાસ અને સ્પામ તથા છેતરપિંડીપૂર્ણ સંચાર સામે નિયામક અમલીકરણની અસરકારકતામાં સુધારો કરે છે.

વિગત	મુખ્ય આંકડા (અંદાજિત)(નાણાકીય વર્ષ 2026-27 ના Q1 દરમિયાન)
140 સીરિઝના નંબરોનો ઉપયોગ કરીને ઓરિજિનેટ થયેલા કુલ પ્રોમોશનલ કોલ્સ	13.16 બિલિયન
ગ્રાહકોની રજીસ્ટર્ડ DND પસંદગીઓની ચકાસણી પછી બ્લોક કરાયેલા 140 સીરિઝના કોલ્સ	1.48 બિલિયન
રજિસ્ટર્ડ સેન્ડર્સ/ટેલિમાર્કેટર્સ દ્વારા ઓરિજિનેટ કરાયેલા કોમર્શિયલ SMS	248.06 બિલિયન
ગ્રાહકોની રજીસ્ટર્ડ DND પસંદગીઓની ચકાસણી પછી બ્લોક કરાયેલા પ્રોમોશનલ SMS	7.30 બિલિયન
1600 સીરિઝના નંબરો પરથી ઓરિજિનેટ થયેલા કુલ કોલ્સ	1.15 બિલિયન

મુખ્ય આંતરદ્રષ્ટિ (Key Insights):

• રજિસ્ટર્ડ DND પસંદગીઓએ આશરે 1.48 બિલિયન પ્રોમોશનલ કોલ્સ અને 7.30 બિલિયન પ્રોમોશનલ SMSને બ્લોક કરવા સક્ષમ બનાવ્યા, જે અસરકારક ગ્રાહક પસંદગીના અમલીકરણને દર્શાવે છે.
• 13.16 બિલિયન પ્રોમોશનલ કોલ્સ અને 248.06 બિલિયન કોમર્શિયલ SMS રજિસ્ટર્ડ કમ્યુનિકેશન ચેનલો દ્વારા રૂટ કરવામાં આવ્યા હતા.

ઇનકમિંગ કોલ્સમાં AI આધારિત સંભવિત સ્પામની ઓળખ (ફ્લેગિંગ)

નિયંત્રિત પ્રણાલીને બાયપાસ કરતા સામાન્ય 10-ડિજિટલ નંબરોનો ઉપયોગ કરતી સંસ્થાઓ તરફથી આવતા શંકાસ્પદ સ્પામ કોલ્સ અને SMS થી ગ્રાહકોને સતર્ક કરવા માટે, ટેલિકોમ સર્વિસ પ્રોવાઇડર્સ (TSPs) દ્વારા કોલિંગ પેટર્ન એનાલિસિસના આધારે આવા શંકાસ્પદ સ્પામને ફ્લેગ કરવા માટે AI-આધારિત સિસ્ટમ્સ ગોઠવવામાં આવી છે. વધુમાં, ટેલિકોમ સર્વિસ પ્રોવાઇડર્સે ઊંચી સંભાવના ધરાવતી શંકાસ્પદ સંસ્થાઓને ચેતવણી નોટિફિકેશન મોકલવાનું શરૂ કર્યું છે. કોઈ સંસ્થા સ્પામ મોકલવા માટે બહુવિધ નંબરોનો ઉપયોગ કરતી હોઈ શકે છે. આ નોટિફિકેશન્સ શંકાસ્પદ સેન્ડર્સને વધુ સ્પામ મોકલવાથી દૂર રહેવા માટે નિયામક કાર્યવાહીની ચેતવણી આપે છે.

વિગત	મુખ્ય આંકડા (અંદાજિત)(નાણાકીય વર્ષ 2026-27 ના Q1 દરમિયાન)
કુલ ઇનકમિંગ કોલ્સ	721.79 બિલિયન
AI આધારિત સિસ્ટમ્સ દ્વારા શંકાસ્પદ સ્પામ તરીકે ફ્લેગ કરાયેલા કુલ ઇનકમિંગ કોલ્સ	22.99 બિલિયન
કુલ ઇનકમિંગ SMS	836.31 બિલિયન
AI આધારિત સિસ્ટમ્સ દ્વારા શંકાસ્પદ સ્પામ તરીકે ફ્લેગ કરાયેલા કુલ ઇનકમિંગ SMS	1.44 બિલિયન
શંકાસ્પદ ઉચ્ચ સંભાવના ધરાવતી સ્પામ મોકલનાર સંસ્થાઓને જારી કરાયેલી ચેતવણી નોટિફિકેશન્સ*	243 હજાર

*ચેતવણી નોટિફિકેશન્સ 23મી જૂન, 2026 થી મોકલવાનું શરૂ કરવામાં આવ્યું છે.

મુખ્ય આંતરદ્રષ્ટિ (Key Insights):

• AI-આધારિત સ્પામ ડિટેક્શને 24.43 બિલિયન શંકાસ્પદ સ્પામ કોલ્સ/SMSને ફ્લેગ કર્યા, જેનાથી ગ્રાહકો આવા સંચારને અવગણવા અથવા સાવચેતીપૂર્વક ઉપાડવાની પસંદગીનો ઉપયોગ કરવા સક્ષમ બન્યા.
• ચેતવણી નોટિફિકેશન મોકલવાનું શરૂ કર્યાના એક સપ્તાહની અંદર શંકાસ્પદ સેન્ડર્સને 243 હજારથી વધુ ચેતવણી નોટિફિકેશન્સ જારી કરવામાં આવી હતી.

SM/BS/JD 

(रिलीज़ आईडी: 2294307) आगंतुक पटल : 14