ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ಚಾಲಿತ ಡೀಪ್‌ಫೇಕ್‌ಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಬೆದರಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸರ್ಕಾರವು ಜಾಗೃತವಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ ಆಡಿಯೋ, ವಿಡಿಯೋ ಮತ್ತು ಪಠ್ಯ ಸೇರಿವೆ. ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಮುಕ್ತ, ಸುರಕ್ಷಿತ, ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಸೈಬರ್‌ಸ್ಪೇಸ್ ಅನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಡೀಪ್‌ಫೇಕ್ ಸವಾಲಿನ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು/ ಪರಿಹರಿಸಲು ಕೆಳಗಿನ ಕಾನೂನುಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ:

ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕಾಯ್ದೆ, 2000 (“ಐಟಿ ಕಾಯ್ದೆ”)

• ಗುರುತಿನ ಕಳ್ಳತನ (ಸೆಕ್ಷನ್  66C), ಅನುಕರಣೆ ( 66D), ಗೌಪ್ಯತೆ ಉಲ್ಲಂಘನೆ (ಸೆಕ್ಷನ್ 66E), ಅಶ್ಲೀಲ ಅಥವಾ ಲೈಂಗಿಕವಾದ   ವಿಷಯವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದು ಅಥವಾ ರವಾನಿಸುವುದು (ಸೆಕ್ಷನ್ 67, 67A) ನಂತಹ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು  ಇದು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
• ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಾಹಿತಿ/ಲಿಂಕ್‌ಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲು ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳಿಗೆ ನಿರ್ಬಂಧಕ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ನಿಬಂಧನೆ (ಸೆಕ್ಷನ್  69A)
• ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಕೃತ್ಯ ಎಸಗಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳಿಗೆ ನೋಟಿಸ್ ನೀಡುವ ನಿಬಂಧನೆ (ವಿಭಾಗ 79)
• ಇದಲ್ಲದೆ, ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡಲು ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ (ಸೆಕ್ಷನ್  78 ಮತ್ತು 80).

ಭಾರತೀಯ ನ್ಯಾಯ ಸಂಹಿತಾ, 2023 (“ಬಿಎನ್‌ಎಸ್”)

• ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಅಥವಾ ಭಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸುಳ್ಳು ಅಥವಾ ದಾರಿತಪ್ಪಿಸುವ ಹೇಳಿಕೆಗಳು, ವದಂತಿಗಳು ಅಥವಾ ವರದಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಪ್ಪು ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ತಪ್ಪು ಮಾಹಿತಿಯ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯುವುದು ಸೆಕ್ಷನ್ 353 ರ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.
• ಡೀಪ್‌ಫೇಕ್ ವಿಷಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸಂಘಟಿತ ಸೈಬರ್ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಸೆಕ್ಷನ್ 111 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಬಹುದು.

ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾಧ್ಯಮ ನೀತಿ ಸಂಹಿತೆ) ನಿಯಮಗಳು, 2021 (“ಐಟಿ ನಿಯಮಗಳು”)

ಐಟಿ ನಿಯಮಗಳು ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳು/ಇಂಟರ್ ಮೀಡಿಯರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವಾಗ ಸರಿಯಾದ ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಲು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಯಾವುದೇ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಬಾರದು, ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬಾರದು, ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಬಾರದು, ಮಾರ್ಪಡಿಸಬಾರದು, ಪ್ರಕಟಿಸಬಾರದು, ರವಾನಿಸಬಾರದು, ನವೀಕರಿಸಬಾರದು ಅಥವಾ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ.

• ಅಶ್ಲೀಲ, ನಗ್ನ, ಗೌಪ್ಯತೆಯ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡುವುದು ಅಥವಾ ದ್ವೇಷ ಅಥವಾ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು;
• ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುವುದು;
• ಡೀಪ್-ನಕಲಿಗಳ ಮೂಲಕ ಸೇರಿದಂತೆ ದಾರಿತಪ್ಪಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಮೋಸ ಮಾಡುವುದು;
• ಎ.ಐ.ಮೂಲಕವೂ  ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರರಂತೆ ನಟಿಸುವುದು; ಅಣಕಿಸುವುದು
• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆ ಅಥವಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕುವುದು;
• ಅನ್ವಯವಾಗುವ ಯಾವುದೇ  ಕಾನೂನನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವುದು.

ವಿಷಯ ಸಾಮಗ್ರಿ  ತೆಗೆದುಹಾಕುವಿಕೆ, ಖಾತೆ ಅಮಾನತು ಅಥವಾ ಮುಕ್ತಾಯವೂ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳು ಸೇವಾ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಬಳಕೆದಾರ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಶರತ್ತುಗಳ ಮೂಲಕ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಸಬೇಕು.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ 50 ಲಕ್ಷ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೋಂದಾಯಿತ ಬಳಕೆದಾರ ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳು (SSMI ಗಳು) ಈ ಕೆಳಗಿನ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಬಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ:

• ಸಂದೇಶ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಎಸ್.ಎಸ್.ಎಂ.ಐ.(SSMI) ಗಳು ಕಾನೂನು ಜಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಗಂಭೀರ ಅಥವಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಷಯದ ಮೂಲವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಬೇಕು.
• ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ವಿಷಯ ಸಾಮಗ್ರಿಯ ಪ್ರಸಾರ/ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಮತ್ತು ಮಿತಿಗೊಳಿಸಲು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಪರಿಕರಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು.
• ಅನುಸರಣೆ ವರದಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಬೇಕು, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕು  ಮತ್ತು ಅನುಸರಣೆ ಹಾಗು ಕಾನೂನು ಜಾರಿ ಸಮನ್ವಯಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ಭೌತಿಕ ವಿಳಾಸವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
• ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಕ್ರಮ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಬಳಕೆದಾರ ಪರಿಶೀಲನೆ, ಆಂತರಿಕ ಮೇಲ್ಮನವಿಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಯುತ ವಿಚಾರಣೆಯ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು.

ಕುಂದುಕೊರತೆ ನಿವಾರಣಾ/ಪರಿಹಾರ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ:

ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳು ಕುಂದುಕೊರತೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ನಿಗದಿತ ಸಮಯದೊಳಗೆ ದೂರುಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಬೇಕು. ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳ ಕುಂದುಕೊರತೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ದೂರುಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸದಿದ್ದರೆ ಬಳಕೆದಾರರು https://www.gac.gov.in ನಲ್ಲಿ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು. ಜಿ.ಎ.ಸಿ.ಗಳು ವಿಷಯ ಮಾಡರೇಶನ್ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತವೆ.

ಪೊಲೀಸರಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲಾದ ದೂರುಗಳನ್ನು ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾನೂನು ಜಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (ಎಲ್.ಇ.ಎ.ಗಳು-LEAs) ಸಂಬಂಧಿತ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತನಿಖೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಏಳನೇ ಪರಿಚ್ಛೇದದ ಪ್ರಕಾರ 'ಪೊಲೀಸ್' ಮತ್ತು 'ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ' ರಾಜ್ಯ ವಿಷಯಗಳಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ರಾಜ್ಯಗಳು/ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ತಮ್ಮ ಕಾನೂನು ಜಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ (LEAs) ಮೂಲಕ ಸೈಬರ್ ಅಪರಾಧ ಸೇರಿದಂತೆ ಅಪರಾಧಗಳ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ, ಪತ್ತೆ, ತನಿಖೆ ಮತ್ತು ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುತ್ತವೆ.

ಇತ್ತೀಚಿನ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳು:

ಫೆಬ್ರವರಿ 10, 2026 ರಂದು, ಡೀಪ್‌ಫೇಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಎ.ಐ. (AI) -ರಚಿತ ವಿಷಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಂಶ್ಲೇಷಿತವಾಗಿ ತಯಾರಾಗುವ ಮಾಹಿತಿಯಿಂದ (SGI) ಉಂಟಾಗುವ ಹಾನಿಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವು 2021 ರ ಐಟಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ನಿಯಂತ್ರಕ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿತು.

ತಿದ್ದುಪಡಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ: -

• ಅನುಮತಿಸಲಾದ AI-ರಚಿತ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಲೇಬಲಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಬಹುದಾದ ಮೆಟಾಡೇಟಾವನ್ನು ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಇದರಿಂದ ಬಳಕೆದಾರರು ಕೃತಕವಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ವಿಷಯವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ವಂಚನೆ ಅಥವಾ ದುರುಪಯೋಗವನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದು.

• ಇದು ಬಳಕೆದಾರರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ವೇದಿಕೆಯ ಸರಿಯಾದ ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ AI-ರಚಿತ ವಿಷಯದ ಕಾನೂನು ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಬಳಕೆದಾರ ಅರಿವು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳಿಗೆ ಬಲವಾದ ಅನುಸರಣೆ ಬಾಧ್ಯತೆಗಳು ಸೇರಿವೆ.

• ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ಶೋಷಣೆಯ ವಿಷಯ, ಒಪ್ಪಿಗೆ ಇಲ್ಲದ ನಿಕಟ ಚಿತ್ರಣ, ಅನುಕರಣೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಹಾನಿಕಾರಕ AI-ರಚಿತ ವಿಷಯವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ  ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ವೇದಿಕೆಗಳು ಅಂತಹ ವಿಷಯವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಮತ್ತು ಪತ್ತೆಯಾದಾಗ ತ್ವರಿತ ಕ್ರಮ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.

• ಅನುಸರಣೆಗಾಗಿ ಸಮಯ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು, ಸೂಕ್ತ ಸರ್ಕಾರದ ಅಥವಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶಗಳಿಂದ ಮಾನ್ಯವಾದ ತಾರ್ಕಿಕ ಮಾಹಿತಿ/ಸೂಚನೆಯ ಮೇರೆಗೆ ನೈಜ ವಿವೇಚನೆಯ ಜ್ಞಾನದ ಮೇರೆಗೆ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಕಡಿಮೆ ಸಮಯ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ (ಕಾಲ ಮಿತಿಯನ್ನು 36 ಗಂಟೆಗಳಿಂದ 3 ಗಂಟೆಗಳಿಗೆ ಇಳಿಸಲಾಗಿದೆ) ಮತ್ತು ಕುಂದುಕೊರತೆ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ (ನಗ್ನತೆ/ನಕಲು ಮಾಡುವಿಕೆ ಮುಂತಾದ ವಿಶೇಷ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) (ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ 72 ಗಂಟೆಗಳಿಂದ 36 ಗಂಟೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು 24 ಗಂಟೆಗಳನ್ನು 2 ಗಂಟೆಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಇಳಿಸಲಾಗಿದೆ).

• ಯಾವುದೇ ಬಳಕೆದಾರರು ಪ್ರಸ್ತುತ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಸಂಶ್ಲೇಷಿತವಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲು, ಉತ್ಪಾದಿಸಲು, ಮಾರ್ಪಡಿಸಲು, ಬದಲಾಯಿಸಲು, ಪ್ರಕಟಿಸಲು, ರವಾನಿಸಲು, ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಥವಾ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿಸದಂತೆ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಪರಿಕರಗಳು ಅಥವಾ ಇತರ ಸೂಕ್ತ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸಮಂಜಸವಾದ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತವಾದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲು ಬದ್ಧರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

• ಐಟಿ ನಿಯಮಗಳು ಮಹತ್ವದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳು (ಎಸ್.ಎಸ್.ಎಂ.ಐ.-SSMI ಗಳು) ಅತ್ಯಾಚಾರ, ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಅಥವಾ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಕೃತ್ಯ ಅಥವಾ ಸಿಮ್ಯುಲೇಶನ್ ಅನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲು, ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಪರಿಕರಗಳು ಅಥವಾ ಇತರ ಸೂಕ್ತ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸೂಕ್ತ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲು ಸಮಂಜಸವಾದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು  ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟ ಅಥವಾ ಸೂಚ್ಯವಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಹಿಂದೆ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾದ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ನಿಖರವಾಗಿ ಹೋಲುವ ಯಾವುದೇ ಮಾಹಿತಿ ಅಥವಾ ವಿಷಯ ಸಾಮಗ್ರಿಯಾಗಿರಬಹುದು.

ಐಟಿ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸಲಾದ ಕಾನೂನು ಬಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳು ಪಾಲಿಸಲು ವಿಫಲವಾದರೆ, ಅವರು ಮೂರನೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ  ಐಟಿ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 79 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸಲಾದ ವಿನಾಯಿತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನಿನಡಿಯಲ್ಲಿ  ಪರಿಣಾಮದ ಕ್ರಮ ಅಥವಾ ಮೊಕದ್ದಮೆಗೆ ಅವರು ಬಾಧ್ಯರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ/ಹೊಣೆಗಾರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

ಸಲಹೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣಿತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವಿಧಾನ (SOP):

ಸರ್ಕಾರವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳಿಗೆ ಹಲವಾರು ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ, ಇದು ಐಟಿ ಕಾಯ್ದೆ ಮತ್ತು ಐಟಿ ನಿಯಮಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ನಿಷ್ಟೆಯಿಂದ  ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ. ನೀಡಲಾದ ಸಲಹೆಗಳು ಮತ್ತು ರೂಪಿಸಲಾದ ಎಸ್.ಒ.ಪಿ. (SOP) ಗಳ ವಿವರಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ:

• 29.12.2025 ರ ಸಲಹಾ ಪತ್ರದ ಮೂಲಕ, ಸರ್ಕಾರವು ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳಿಗೆ ಐಟಿ ಕಾಯ್ದೆ ಮತ್ತು ಐಟಿ ನಿಯಮಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಬದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ, ತಮ್ಮ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಶ್ಲೀಲ, ಅಸಭ್ಯ, ಅಶ್ಲೀಲ, ನಗ್ನ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೋಸ್ಟ್ ಮಾಡುವುದು, ಪ್ರಕಟಿಸುವುದು, ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವುದು, ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಥವಾ ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಬಗ್ಗೆ ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿದೆ. ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳು ತಮ್ಮ ಆಂತರಿಕ ಅನುಸರಣೆ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು, ವಿಷಯ ಸಾಮಗ್ರಿ  ಮಾಡರೇಶನ್ ಪದ್ಧತಿ/ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಬಳಕೆದಾರ ಜಾರಿ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಮತ್ತು ಐಟಿ ಕಾಯ್ದೆ ಹಾಗು ಐಟಿ ನಿಯಮಗಳ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಮತ್ತು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪಾಲಿಸುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಲಹೆ ನೀಡಿತು.

• ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳಿಗೆ 09.02.2026 ರಂದು ಸಲಹೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಷಯವನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ, ನಿಖರತೆ ಮತ್ತು ಗೌರವದಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗಿದೆಯೆ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ವಿಕೃತ, ದಾರಿತಪ್ಪಿಸುವ ಅಥವಾ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಷಯವನ್ನು ತಮ್ಮ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಲು ಅನುಮತಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವರ್ಧಿತ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ತುರ್ತಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸಲು ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು. ಮತ್ತು ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳು ಶಾಸನಬದ್ಧ ಕಾನೂನು ಬಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸದಿದ್ದರೆ ಐಟಿ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 79 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸಲಾದ ವಿನಾಯಿತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಮತ್ತು ಅನ್ವಯವಾಗುವ ಕಾನೂನುಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದು.

• 16.03.2026 ರಂದು ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳಿಗೆ ನಿಂದನೀಯ, ಮಾನಹಾನಿಕರ, ಆಕ್ಷೇಪಾರ್ಹ, ಅವಹೇಳನಕಾರಿ ಮತ್ತು ದಾರಿತಪ್ಪಿಸುವ ಕೃತಕವಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಮಾಹಿತಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಹೋಸ್ಟಿಂಗ್, ಪ್ರಕಟಣೆ, ಪ್ರಸರಣ, ಹಂಚಿಕೆ ಅಥವಾ ಅಪ್‌ಲೋಡ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಲಹೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.

• ಆನ್‌ಲೈನ್ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿಲ್ಲದ ನಿಕಟ ಚಿತ್ರಣ (NCII) ವಿಷಯದ ಪ್ರಸರಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಪ್ರಮಾಣಿತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ("SoP") ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 11.11.2025 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿಲ್ಲದೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ನಿಕಟ ಅಥವಾ ಮಾರ್ಫ್ ಮಾಡಿದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಎನ್.ಸಿ.ಐ.ಐ.(NCII)  ವಿಷಯದ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಪ್ರಸರಣದ ವಿರುದ್ಧ ತ್ವರಿತ ಮತ್ತು ಏಕರೂಪದ ಕ್ರಮವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಎಸ್.ಒ.ಪಿ.ಯು ಸಂತ್ರಸ್ತರು, ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಜಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ವಿವರವಾದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ದೇಶೀಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಎ,ಐ. (AI)-ಆಧಾರಿತ ಪರಿಕರಗಳು

ಭಾರತದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಪರಂಪರೆಗೆ  ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಜ್ಞಾನ ಭಾರತಂ ವೆಬ್ ಪೋರ್ಟಲ್, ದೊಡ್ಡ ಭಾಷಾ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಮಾದರಿಗಳು (LLSM), ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಕ್ಯಾರೆಕ್ಟರ್ ರೆಕಗ್ನಿಷನ್ (OCR), ಕೈಬರಹದ ಪಠ್ಯ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ (HTR), ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ, ಶಬ್ದಾರ್ಥ ಹುಡುಕಾಟ ಮತ್ತು ಯಂತ್ರ-ನೆರವಿನ ಅನುವಾದ ಸೇರಿದಂತೆ AI (ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ)-ಶಕ್ತಗೊಂಡ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.

ಜ್ಞಾನ ಭಾರತಂ ವೆಬ್ ಪೋರ್ಟಲ್‌ನ AI-ಚಾಲಿತ ಜ್ಞಾನ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್, ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಚಿತ್ರಗಳು, ಪ್ರತಿಲೇಖನಗಳು ಮತ್ತು ಅನುವಾದಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ಪ್ರಬುದ್ಧ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ, ಸಂದರ್ಭೋಚಿತೀಕರಣ ಮತ್ತು ಪರಿಶೋಧನೆಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು LLSM, OCR, HTR, ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ, ಶಬ್ದಾರ್ಥ ಹುಡುಕಾಟ ಮತ್ತು ಯಂತ್ರ-ನೆರವಿನ ಅನುವಾದವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತೀಯಜಿಪಿಟಿ, ಇದು ಜ್ಞಾನ ಭಾರತಂ ವೆಬ್ ಪೋರ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ "ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯಿಂದ ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ AI" ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು AI-ಸಿದ್ಧ, ಯಂತ್ರ-ಓದಬಲ್ಲ ಜ್ಞಾನವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರ "ಟಾಕ್ ಟು ಮ್ಯಾನುಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್" ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯದ ಮೂಲಕ ಪಠ್ಯ, ಆಡಿಯೋ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿ ಆಧಾರಿತ ಸಂವಹನ ಸೇರಿದಂತೆ ಬಹುಭಾಷಾ ಮತ್ತು ಬಹುಮಾದರಿ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಭಾರತದ ಜ್ಞಾನ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ವಿದ್ವಾಂಸರು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಹೆಚ್ಚು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.

ಡೀಪ್‌ಫೇಕ್ ವಿಷಯ/ಸಾಮಗ್ರಿಯ  ಪತ್ತೆ

ಇಂಡಿಯಾಎಐ ಮಿಷನ್‌ನ ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ AI ಸ್ತಂಭವು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು, ಮಾನದಂಡಗಳು, ಪರಿಕರಗಳು ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳ ಮೂಲಕ AI ನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ನಿಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಅಳವಡಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಡೀಪ್‌ಫೇಕ್ ಪತ್ತೆ ಸೇರಿದಂತೆ ದೇಶಾದ್ಯಂತದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ 13 ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ AI ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಡೀಪ್‌ಫೇಕ್ ಪತ್ತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಕ್ರಮಗಳು:

• ಡೀಪ್ ಫೇಕ್  ಪತ್ತೆಗಾಗಿ ಐಐಟಿ ಜೋಧ್‌ಪುರ ಮತ್ತು ಐಐಟಿ ಮದ್ರಾಸ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಬಹು-ಏಜೆಂಟ್ ಚೌಕಟ್ಟು ಸಾಕ್ಷ್ಯ

• ಆಡಿಯೋ-ವಿಶುವಲ್ ಫೋರ್ಜರಿ ಪತ್ತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಎಐ ವಿಶ್ಲೇಶಕ್

• ರಿಯಲ್-ಟೈಮ್ ವಾಯ್ಸ್ ಡೀಪ್‌ಫೇಕ್ ಪತ್ತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಾಗಿ ಐಐಟಿ ಖರಗ್‌ಪುರದ ಯೋಜನೆ

ಜಾಗೃತಿ ಅಭಿಯಾನಗಳು:

ಮಾಹಿತಿ ಭದ್ರತಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಜಾಗೃತಿ (ISEA)- ಮಾಹಿತಿ ಭದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ತಯಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ಸೈಬರ್ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಹಾಗು ಸೈಬರ್ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳ ಕುರಿತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವು 'ಮಾಹಿತಿ ಭದ್ರತಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಜಾಗೃತಿ (ISEA)' ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ, ದೇಶಾದ್ಯಂತ 6,650 ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗಿದ್ದು, ಶಾಲಾ/ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಶಿಕ್ಷಕರು, ಕಾನೂನು ಜಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಸರ್ಕಾರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಸೇರಿದಂತೆ 11.37 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಂದಿ ಇದರಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಇದಲ್ಲದೆ, ಕೈಪಿಡಿಗಳು, ಕಿರು ವೀಡಿಯೊಗಳು, ಪೋಸ್ಟರ್‌ಗಳು, ಕರಪತ್ರಗಳು, ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಕಾರ್ಟೂನ್ ಕಥೆಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಹುಭಾಷಾ ಜಾಗೃತಿ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಣ, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು www.isea.gov.in & https://staysafeonline.in/ ಮೂಲಕ ಪ್ರಕಟಿಸಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಸಿ.ಇ.ಆರ್.ಟಿ-ಇನ್ (CERT-In) : ಭಾರತೀಯ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ತುರ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ತಂಡವು ಡೀಪ್‌ಫೇಕ್ ಸೇರಿದಂತೆ AI-ಸಂಬಂಧಿತ ಬೆದರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಮಗಳ ಕುರಿತು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ; ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ಸಲಹೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಾಗೃತಿ ಪೋಸ್ಟರ್‌ಗಳು, ಮಾಹಿತಿ-ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ವೀಡಿಯೊಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಹ್ಯಾಂಡಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಸೈಬರ್ ಭದ್ರತಾ ದಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು ವಂಚನೆಗಳ ಕುರಿತು ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಸಂವೇದನಾಶೀಲಗೊಳಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಡೀಪ್‌ಫೇಕ್ ಬೆದರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಡೀಪ್‌ಫೇಕ್‌ಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ ಕ್ರಮಗಳ ಕುರಿತು ಇದು ನವೆಂಬರ್ 2024 ರಲ್ಲಿ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.

ಈ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸಹಾಯಕ ಸಚಿವರಾದ ಶ್ರೀ ಜಿತಿನ್ ಪ್ರಸಾದ್  ಅವರು 29.07.2026 ರಂದು ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.

 

*****

(रिलीज़ आईडी: 2292106) आगंतुक पटल : 6