પ્રધાનમંત્રી​ વિદ્યાલક્ષ્મી યોજના શિક્ષણ મંત્રાલયની એક મુખ્ય પહેલ છે જે નાણાકીય મુશ્કેલીઓનો સામનો કરી રહેલા લાયક વિદ્યાર્થીઓ માટે ગુણવત્તાયુક્ત ઉચ્ચ શિક્ષણ સુલભ બનાવવાનો પ્રયાસ કરે છે. આ યોજના દેશની ટોચની ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં અભ્યાસ કરવા માટે આવા વિદ્યાર્થીઓને કોલેટરલ-મુક્ત અને ગેરંટી-મુક્ત શિક્ષણ લોન પૂરી પાડે છે. તે કૌટુંબિક આવકના આધારે વ્યાજ સબવેન્શન દ્વારા લાભાર્થીઓને વધુ ટેકો આપે છે, શૈક્ષણિક પ્રાપ્તિમાં નાણાકીય અવરોધો ઘટાડે છે. આમ કરીને, આ યોજના SDG 4 તરફ ભારતની પ્રગતિમાં ફાળો આપે છે, જે 2030 સુધીમાં સમાવિષ્ટ અને સમાન ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ સુનિશ્ચિત કરવા અને બધા માટે આજીવન શિક્ષણની તકોને પ્રોત્સાહન આપવાનો પ્રયાસ કરે છે.

 

ઉચ્ચ શિક્ષણ માટેના નાણાકીય અવરોધોને દૂર કરવા

છેલ્લા દાયકામાં ભારતમાં ઉચ્ચ શિક્ષણ નોંધણીમાં ઝડપી વધારો જોવા મળ્યો છે, જેમાં ગ્રોસ એનરોલમેન્ટ રેશિયો (GER) 2014-15માં 23.7% થી વધીને 2023-24માં 30.0% થયો છે. જોકે, ઘણા પ્રતિભાશાળી વિદ્યાર્થીઓ માટે, નાણાકીય અવરોધોને કારણે દેશની ટોચની ક્રમાંકિત સંસ્થાઓમાં ગુણવત્તાયુક્ત ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવવું ઘણીવાર મુશ્કેલ રહે છે. ઘણા લોકો શિક્ષણ લોન દ્વારા ખાલી જગ્યાઓ ભરવાનો પ્રયાસ કરે છે, પરંતુ ઘણા વધુ લોકો આ લોન પર ઊંચા વ્યાજ દરો પરવડી શકતા નથી. આ વિદ્યાર્થીઓના IIT, IIM  અને દેશની ઘણી અન્ય ટોચની ક્રમાંકિત સંસ્થાઓમાં અભ્યાસ કરવાના સપના તેમની યોગ્યતા હોવા છતાં અધૂરા રહે છે. 6 નવેમ્બર 2024ના રોજ કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળ દ્વારા મંજૂર કરાયેલ પીએમ વિદ્યાલક્ષ્મી યોજના (પીએમ- વિદ્યાલક્ષ્મી) આવા વિદ્યાર્થીઓની મદદ માટે આવે છે. આ એક મિશન-મોડ હસ્તક્ષેપ છે જે હેઠળ દેશના નિયુક્ત ગુણવત્તા ઉચ્ચ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ (QHEI)માં પોતાની યોગ્યતા પર પ્રવેશ મેળવનારા વિદ્યાર્થીઓને કોલેટરલ-મુક્ત, ગેરંટી-મુક્ત શિક્ષણ લોન આપવામાં આવે છે. ₹8,00,000 સુધીની વાર્ષિક કૌટુંબિક આવક ધરાવતા વિદ્યાર્થીઓ માટે 3% વ્યાજ સબવેન્શન પણ પૂરું પાડવામાં આવે છે. આ લોન મેળવવા માટેની સમગ્ર પ્રક્રિયા સરળ, પારદર્શક, વિદ્યાર્થી-મૈત્રીપૂર્ણ અને સંપૂર્ણપણે ડિજિટલ છે. એક એકીકૃત પોર્ટલ છે જેના દ્વારા વિદ્યાર્થીઓ શિક્ષણ લોન માટે અરજી કરી શકે છે, તેમની અરજીઓની સ્થિતિને ટ્રેક કરી શકે છે, વ્યાજ સબવેન્શનનો દાવો કરી શકે છે અને ફરિયાદો પણ ઉઠાવી શકે છે.

આ યોજના રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP), 2020માંથી ઉદ્ભવી છે, જે ભલામણ કરે છે કે જાહેર અને ખાનગી ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓ (HEI) બંનેમાં અભ્યાસ માટે વિવિધ પગલાં દ્વારા ગુણવત્તાયુક્ત વિદ્યાર્થીઓને નાણાકીય સહાય ઉપલબ્ધ કરાવવી જોઈએ. ઉદ્દેશ્ય એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે નાણાકીય અભાવ કોઈપણ ગુણવત્તાયુક્ત વિદ્યાર્થીને દેશની શ્રેષ્ઠ સંસ્થાઓમાં અભ્યાસ કરતા અટકાવે નહીં. PM- વિદ્યાલક્ષ્મી સમાવિષ્ટ અને સમાન ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણને આગળ વધારીને અને બધા માટે આજીવન શિક્ષણની તકોને પ્રોત્સાહન આપીને SDG 4 અને NEP 2020ના લક્ષ્યોમાં સકારાત્મક યોગદાન આપે છે.

સુવિધાઓ, લાભો અને કવરેજ

પીએમ- વિદ્યાલક્ષ્મી દેશમાં નિયુક્ત QHEIમાં પોતાની યોગ્યતા પર પ્રવેશ મેળવનારા વિદ્યાર્થીઓને કોલેટરલ-મુક્ત અને ગેરંટી-મુક્ત શિક્ષણ લોન પૂરી પાડે છે. હાલમાં, 1,425 QHEI આ યોજના હેઠળ આવરી લેવામાં આવ્યા છે, જેમાં જાહેર અને ખાનગી બંને સંસ્થાઓનો સમાવેશ થાય છે. મેનેજમેન્ટ ક્વોટા, NRI ક્વોટા, વગેરે પ્રવેશોને આ લાભ મળશે નહીં.

ભારત સરકાર દ્વારા ₹7.5 લાખ સુધીની લોન માટે 75% ક્રેડિટ ગેરંટી આપવામાં આવે છે, જેથી બેંકોને કવરેજ વધારવામાં મદદ મળે. ₹8 લાખ સુધીની વાર્ષિક કૌટુંબિક આવક ધરાવતા વિદ્યાર્થીઓ માટે, આ યોજના ₹10 લાખ સુધીની લોન પર 3% વ્યાજ સબવેન્શનની જોગવાઈ કરે છે. આ ₹4.5 લાખ સુધીની વાર્ષિક કૌટુંબિક આવક ધરાવતા વિદ્યાર્થીઓને પહેલાથી જ આપવામાં આવતી સંપૂર્ણ વ્યાજ સબવેન્શન ઉપરાંત છે.

 

 

કોલેટરલ-મુક્ત, ગેરંટી-મુક્ત શિક્ષણ લોન

પાત્ર QHEI માં પ્રવેશ મેળવનારા વિદ્યાર્થીઓ PM-વિદ્યાલક્ષ્મી હેઠળ કોલેટરલ અથવા તૃતીય-પક્ષ ગેરંટી આપ્યા વિના શિક્ષણ લોન મેળવી શકે છે. શિક્ષણ લોનની મહત્તમ રકમ પર કોઈ કાપ મૂકવામાં આવતો નથી. તે કોર્સ ફી અને QHEI દ્વારા વસૂલવામાં આવતી અન્ય ફી અને અન્ય સંકળાયેલ ખર્ચાઓ (જેમ કે મેસ, હોસ્ટેલ ફી, QHEI ની અન્ય રિફંડપાત્ર અને નોન-રિફંડપાત્ર ફી, વાજબી ગુણવત્તાવાળા લેપટોપની કિંમત અને અભ્યાસક્રમ સમયગાળા દરમિયાન વિદ્યાર્થી દ્વારા જરૂરી રહેવાના ખર્ચની વાજબી રકમ) પર આધારિત રહેશે અને બધી આવક શ્રેણીના વિદ્યાર્થીઓ અરજી કરવા પાત્ર છે.

ધિરાણ આપતી સંસ્થાઓને વિદ્યાર્થીઓને લોન આપવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવા માટે, સરકાર ₹7.5 લાખ સુધીની લોન માટે 75% ક્રેડિટ ગેરંટી પૂરી પાડે છે. આ ધિરાણકર્તાના જોખમને નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડે છે અને લોનની સુલભતામાં સુધારો કરે છે.

આ યોજના હેઠળ શૈક્ષણિક લોન પર વસૂલવામાં આવતા વ્યાજ દરો વ્યક્તિગત બેંકના બાહ્ય બેન્ચમાર્ક્ડ લેન્ડિંગ રેટ (EBLR) + 0.5% પર મર્યાદિત રહેશે. આ દર હંમેશા PM- વિદ્યાલક્ષ્મી હેઠળ આવરી લેવામાં ન આવતી અન્ય શૈક્ષણિક લોન પર બેંક દ્વારા વસૂલવામાં આવતા વ્યાજ દર કરતા ઓછો રહેશે. શિક્ષણ લોનની ચુકવણીનો સમયગાળો 15 વર્ષ સુધીનો છે, જેમાં કોર્ષ સમયગાળાનો મોરેટોરિયમ સમયગાળો અને એક વર્ષનો સમાવેશ થતો નથી. આ લોન ભારતમાં તમામ ડિગ્રી/ડિપ્લોમા કાર્યક્રમો માટે ઉપલબ્ધ છે અને આવી લોન મેળવનારા વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા પર કોઈ મર્યાદા નથી. શૈક્ષણિક લોન યોજનામાં ભાગ લેતી અનુસૂચિત બેંકો, પ્રાદેશિક ગ્રામીણ બેંકો (RRBs) અને સહકારી બેંકો દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવે છે.

વ્યાજ સહાય

પીએમ-વિદ્યાલક્ષ્મી PM-USP CSIS (પ્રધાનમંત્રી ઉચ્ચતર શિક્ષા પ્રોત્સાહન સેન્ટ્રલ સેક્ટર વ્યાજ સબસિડી યોજના) ને પૂરક બનાવે છે. PM-USP CSIS હેઠળ, જે વિદ્યાર્થીઓ માન્ય NAAC માન્યતા પ્રાપ્ત HEI/NBA માન્યતા પ્રાપ્ત અભ્યાસક્રમોમાંથી ટેકનિકલ/વ્યાવસાયિક અભ્યાસક્રમો કરી રહ્યા છે અને જેમની વાર્ષિક કૌટુંબિક આવક ₹4.5 લાખ સુધીની છે, તેઓ ₹10 લાખ સુધીની શિક્ષણ લોન માટે મેરિટોરિયમ સમયગાળા દરમિયાન 100% વ્યાજ સબવેન્શન માટે પાત્ર રહેશે.

પીએમ -વિદ્યાલક્ષ્મી વ્યાજ સહાય યોજનાનો વ્યાપ વ્યાપક છે અને તેમાં નિયુક્ત ગુણવત્તાયુક્ત ઉચ્ચ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ (QHEI) ના તમામ અભ્યાસક્રમોનો સમાવેશ થાય છે. આ યોજના હેઠળ, જે મેરિટોરિયમ વિદ્યાર્થીઓના પરિવારની વાર્ષિક આવક ₹8,00,000 થી ઓછી હોય તેમને મોરેટોરિયમ સમયગાળા (કોર્સ સમયગાળો વત્તા એક વર્ષ) દરમિયાન ₹ 10 લાખ સુધીની લોન પર 3% વ્યાજ સહાય આપવામાં આવે છે.

જો શિક્ષણ લોનની રકમ ₹ 10 લાખથી વધુ હોય, તો લોનની કુલ મૂળ રકમ માટે જ વ્યાજ સબવેન્શન આપવામાં આવે છે.

કોઈપણ અન્ય કેન્દ્ર/રાજ્ય સરકારની શિષ્યવૃત્તિ અથવા કોઈપણ અન્ય વ્યાજ સબવેન્શન યોજના અથવા ફી ભરપાઈનો લાભ લેનાર વિદ્યાર્થી CSIS અથવા PM-વિદ્યાલક્ષ્મી હેઠળ વ્યાજ સબવેન્શન લાભો મેળવવા માટે પાત્ર રહેશે નહીં.

એક વર્ષમાં, મોરેટોરિયમ સમયગાળા દરમિયાન મહત્તમ એક લાખ વિદ્યાર્થીઓ 3% વ્યાજ સબવેન્શન માટે પાત્ર રહેશે. CSIS લાભાર્થીઓ માટે આવી કોઈ મર્યાદા નથી.

PM-USP CSIS અને PM-વિદ્યાલક્ષ્મી હેઠળ વ્યાજ સબવેન્શનની સમજ - PM-વિદ્યાલક્ષ્મી પોર્ટલ પર ઉપલબ્ધ:

 

આ યોજના બેંકના બાહ્ય બેન્ચમાર્ક ધિરાણ દર (EBLR) + 0.5% સુધી મર્યાદિત વ્યાજ દર સાથે સસ્તી શિક્ષણ લોન પૂરી પાડે છે. વધુમાં, જો અભ્યાસ સમયગાળા અને મોરેટોરિયમ સમયગાળા દરમિયાન વ્યાજની ચુકવણી કરવામાં આવે તો બેંકો લોન લેનારાઓને 1% સુધીની વધારાની વ્યાજ છૂટ આપી શકે છે. આ યોજના કલમ 80E હેઠળ ચૂકવવામાં આવતા વ્યાજ પર કર લાભ પણ આપે છે.

વ્યાજ સબસિડી અને ક્રેડિટ ગેરંટી ફક્ત એક જ વાર અંડરગ્રેજ્યુએટ, અનુસ્નાતક અથવા સંકલિત અભ્યાસક્રમો માટે ઉપલબ્ધ છે. સરકારે 2024-2025 થી 2030-2031 સુધી આ યોજના માટે ₹3,600 કરોડનું બજેટ ફાળવ્યું છે. એવી અપેક્ષા છે કે આ સાત વર્ષના સમયગાળા દરમિયાન 700,000 નવા વિદ્યાર્થીઓને વ્યાજ સબસિડીનો લાભ મળશે.

વિદ્યાર્થીઓ માટે પાત્રતા માપદંડ

• ભારતમાં કોઈપણ નિયુક્ત ગુણવત્તા ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓ (QHEI)માં સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ દ્વારા મેરિટ-આધારિત પ્રવેશ મેળવ્યો છે.
• આ યોજના તમામ ડિગ્રી અને ડિપ્લોમા અભ્યાસક્રમો માટે શિક્ષણ લોન પૂરી પાડે છે.
• 15 વર્ષ સુધીનો રહેશે, જેમાં મોરેટોરિયમ સમયગાળો (કોર્સ સમયગાળો + 1 વર્ષ) સામેલ નથી.
• આ બધા લાભો મેળવવા માટે, વિદ્યાર્થીઓએ આધાર દ્વારા નોંધણી કરાવવી, તેમના અભ્યાસક્રમોમાં નોંધણી કરાવવી અને સંતોષકારક શૈક્ષણિક પ્રદર્શન જાળવી રાખવું જરૂરી છે.

વધારાની શરતો:

• અરજદારે અભ્યાસક્રમ અધવચ્ચે જ છોડી દીધો ન હોવો જોઈએ અથવા શિસ્તભંગ કે શૈક્ષણિક કારણોસર સંસ્થામાંથી હાંકી કાઢવામાં આવ્યો ન હોવો જોઈએ.
• બીજા વર્ષથી, વ્યાજ સબસિડીનો લાભ મેળવવા માટે વિદ્યાર્થીએ સંતોષકારક શૈક્ષણિક પ્રદર્શન જાળવી રાખવું આવશ્યક છે.
• એક વિદ્યાર્થી ફક્ત એક જ વાર વ્યાજ સબસિડી અને ક્રેડિટ ગેરંટી લાભો મેળવી શકે છે - પછી ભલે તે અંડરગ્રેજ્યુએટ, પોસ્ટગ્રેજ્યુએટ અથવા સંકલિત અભ્યાસક્રમ માટે હોય.

ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓ માટે પાત્રતા માપદંડ

સંસ્થાઓને શોર્ટલિસ્ટ કરવાના માપદંડ તેમના NIRF રેન્કિંગ પર આધારિત છે. હાલમાં, આમાં એવી સંસ્થાઓનો સમાવેશ થાય છે જે:

• શિક્ષણ મંત્રાલય દ્વારા જાહેર કરાયેલ નવીનતમ NIRF યાદીમાં એકંદર/શ્રેણી-વિશિષ્ટ અને/અથવા ડોમેન-વિશિષ્ટ રેન્કિંગમાં ટોચના 100માં ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓ (HEI) સ્થાન પામે છે.
• શિક્ષણ મંત્રાલય દ્વારા જાહેર કરાયેલ નવીનતમ NIRF યાદીમાં ટોચના 200માં ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓ (HEI) રાજ્ય/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ સરકારો હેઠળની છે.
• ભારત સરકાર હેઠળની અન્ય તમામ HEI.

વિદેશી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓના ભારતીય કેમ્પસ, ભારતીય શૈક્ષણિક સંસ્થાઓના વિદેશી કેમ્પસ અને વિદેશી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ આ યોજના હેઠળ આવરી લેવામાં આવતી નથી.

સમગ્ર ભારતમાં HEIની પસંદગી કરવાના માપદંડો સમાન આંતર-રાજ્ય પ્રતિનિધિત્વ સુનિશ્ચિત કરે છે.

આ યાદી નવીનતમ NIRF રેન્કિંગનો ઉપયોગ કરીને અપડેટ કરવામાં આવી છે. હાલમાં, 1,425 સંસ્થાઓ PM-વિદ્યા લક્ષ્મી હેઠળ આવરી લેવામાં આવી છે અને PM-વિદ્યા લક્ષ્મી શિક્ષણ લોન માટે પાત્ર છે.

લાભો મેળવવા માટેના પગલાં

પીએમ-વિદ્યા લક્ષ્મીનો ઉદ્દેશ્ય વિદ્યાર્થીઓને એક સરળ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ દ્વારા શિક્ષણ લોન સરળતાથી ઉપલબ્ધ કરાવીને ઉચ્ચ શિક્ષણને વધુ સુલભ બનાવવાનો છે. આ યોજના વિદ્યાર્થીઓને ઓનલાઈન અરજી કરવાની, તેમની અરજીઓ ટ્રેક કરવાની અને સમયસર મંજૂરીઓ અને વિતરણ મેળવવાની મંજૂરી આપીને લોન પ્રક્રિયાને સરળ બનાવે છે.

આ યોજના એક સમર્પિત યોજના પોર્ટલ દ્વારા કાર્યરત છે જે સક્ષમ કરે છે:

• સામાન્ય લોન અરજીઓ
• બેંક પસંદગી
• અરજીની સ્થિતિનું ટ્રેકિંગ
• વ્યાજ સબવેન્શન વિનંતીઓ
• ડિજિટલ પ્રક્રિયા અને પારદર્શિતા.

 

 

પીએમ વિદ્યાલક્ષ્મી ડિજિટલ રૂપી એપ (સીબીડીસી વોલેટ)

એકવાર લોન મંજૂર થઈ જાય અને તેનું વિતરણ થઈ જાય, પછી પાત્ર વિદ્યાર્થીઓ તેમના પરિવારની આવકના આધારે વ્યાજ સહાય માટે અરજી કરી શકે છે. સબસિડીની રકમ લાભાર્થીના પીએમ વિદ્યાલક્ષ્મી ડિજિટલ રૂપી એપ (CBDC વોલેટ)માં જમા કરવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ શિક્ષણ લોન ખાતામાં ટ્રાન્સફર કરવામાં આવે છે.

 

સેન્ટ્રલ સેક્ટર ઇન્ટરેસ્ટ સબસિડી સ્કીમ (CSIS) ભારતમાં ટેકનિકલ/વ્યાવસાયિક અભ્યાસક્રમો કરવા માટે લેવામાં આવતી લોન પર મોરેટોરિયમ સમયગાળા દરમિયાન સંપૂર્ણ વ્યાજ સબસિડી પૂરી પાડે છે. જે વિદ્યાર્થીઓની વાર્ષિક કુલ માતાપિતા/પરિવારિક આવક ₹4.5 લાખ સુધીની છે તેઓ આ યોજના હેઠળ પાત્ર છે.

હાલના PM-USP CSISનું સંચાલન PM- વિદ્યાલક્ષ્મી પોર્ટલ અને PM- વિદ્યાલક્ષ્મી ડિજિટલ રૂપી વોલેટ દ્વારા કરવામાં આવી રહ્યું છે. 22 જુલાઈ, 2026 સુધીમાં ₹57.66 કરોડની સબસિડીનું વિતરણ કરવા માટે 35,777 સક્રિય વોલેટ્સ છે. આ ડિજિટલ મિકેનિઝમે લાભ વિતરણને સુવ્યવસ્થિત કરવામાં, વિલંબ ઘટાડવામાં અને યોગ્ય વિદ્યાર્થીઓ સુધી નાણાકીય સહાય કાર્યક્ષમ રીતે પહોંચે તે સુનિશ્ચિત કરવામાં મદદ કરી છે. નાણાકીય વર્ષ 2025-26 માટે, કેનેરા બેંકમાં 2024-25 સંબંધિત કુલ દાવાઓ ₹892.81 કરોડના 414844 છે, જે વિદ્યાર્થી લાભાર્થીઓના ચુકવણીના બોજમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરશે. આ પોર્ટલ વિદ્યાર્થીઓને ફરિયાદો ઉઠાવવા અને તેનું નિરીક્ષણ કરવા માટે એક પ્લેટફોર્મ પણ પૂરું પાડે છે, જે પારદર્શિતા અને વિવાદોનું સમયસર નિરાકરણ સુનિશ્ચિત કરે છે.

વિદ્યાલક્ષ્મી યોજનાની અસર

પીએમ- વિદ્યાલક્ષ્મી એક એકીકૃત, સંપૂર્ણપણે ડિજિટલ અને પારદર્શક શિક્ષણ લોન સુવિધા પ્લેટફોર્મ તરીકે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે, જે વિદ્યાર્થીઓને એક જ પોર્ટલ દ્વારા પીએમ- વિદ્યાલક્ષ્મી લોન સહિત તમામ પ્રકારની શિક્ષણ લોન માટે બેંકોમાં અરજી કરવા અને તેમની અરજીની સ્થિતિને ઓનલાઈન ટ્રેક કરવા સક્ષમ બનાવે છે. ડેશબોર્ડ અરજીઓ, મંજૂરીઓ અને પ્રક્રિયાના તબક્કાઓ પર રીઅલ-ટાઇમ આંકડા પ્રદાન કરે છે.

નાણાકીય વર્ષ 2025-26માં તમામ શિક્ષણ યોજનાઓમાં પોર્ટલ પર 645514 શિક્ષણ લોન અરજીઓ પ્રાપ્ત થઈ હતી. તેમાંથી 110667 અરજીઓ પીએમ- વિદ્યાલક્ષ્મી લોન માટે હતી.

વિદ્યાલક્ષ્મી હેઠળ 110667 શિક્ષણ લોન અરજીઓ મળી હતી. તેમાંથી 70852 લોન મંજૂર કરવામાં આવી હતી અને 67728 લોનનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું છે.

જેન્ડર સમાવેશ

પીએમ- વિદ્યાલક્ષ્મી ખાતરી કરે છે કે બધા પાત્ર પ્રતિભાશાળી વિદ્યાર્થીઓને તેમના જેન્ડરને ધ્યાનમાં લીધા વિના ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે નાણાકીય સહાય મળે. મહિલાઓ અને ટ્રાન્સજેન્ડર વિદ્યાર્થીઓને પણ આ યોજનાનો લાભ મળશે, જે ઉચ્ચ શિક્ષણને વધુ સમાવિષ્ટ અને સુલભ બનાવે છે. નાણાકીય અવરોધો ઘટાડીને, આ યોજના વિદ્યાર્થીઓને ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ મેળવવા, તેમની કુશળતા સુધારવા અને વધુ સારી કારકિર્દીની સંભાવનાઓ બનાવવામાં મદદ કરે છે. આ બદલામાં, તેમની રોજગારક્ષમતામાં વધારો કરે છે અને કાર્યબળમાં વધુ ભાગીદારીને પ્રોત્સાહન આપે છે, જે વધુ સમાવિષ્ટ સામાજિક અને આર્થિક વિકાસમાં ફાળો આપે છે. નાણાકીય વર્ષ 2025-26માં 368742 પુરુષો અને 276764 મહિલાઓએ લોન માટે અરજી કરી હતી. પુરુષો માટે 203438 અને મહિલાઓ માટે 158629 લોન મંજૂર કરવામાં આવી હતી.

વંચિત વિદ્યાર્થીઓનું સશક્તિકરણ

આ યોજના આર્થિક રીતે નબળા પૃષ્ઠભૂમિના વિદ્યાર્થીઓને મુખ્ય પ્રવાહની શિક્ષણ પ્રણાલીમાં સમાવવાની સુવિધા આપે છે, જેનાથી એકંદર સમાવેશમાં વધારો થાય છે. સબમિટ કરાયેલી કુલ અરજીઓમાં, આર્થિક રીતે નબળા વર્ગ (EWS), સામાન્ય શ્રેણી, બિન-ક્રીમી સ્તર અન્ય પછાત વર્ગો (NCOBC), અન્ય પછાત વર્ગો (OBC), અનુસૂચિત જાતિ (SC), અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) અને દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓ (PwD)ના વિદ્યાર્થીઓ હતા. તમામ મુખ્ય સામાજિક જૂથોના અરજદારોની સંડોવણી યોજનાની વ્યાપક પહોંચ અને સમાવેશી માળખાને પ્રતિબિંબિત કરે છે. આ નાણાકીય અવરોધોને ઘટાડવા અને સમાજના વિવિધ વર્ગોમાં શૈક્ષણિક તકોની વાજબી અને સમાન ઍક્સેસને પ્રોત્સાહન આપવામાં યોજનાના યોગદાનને રેખાંકિત કરે છે.

પ્રધાનમંત્રી વિદ્યાલક્ષ્મી યોજના: શૈક્ષણિક સમાનતા તરફ એક પગલું

પીએમ- વિદ્યાલક્ષ્મી એ ઉચ્ચ શિક્ષણની સમાન પહોંચને વિસ્તૃત કરવા તરફ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે, જે ગુણવત્તાયુક્ત વિદ્યાર્થીઓને કોલેટરલ-મુક્ત અને ગેરંટી-મુક્ત શિક્ષણ લોન પૂરી પાડે છે, જે પાત્ર પરિવારો માટે લક્ષિત વ્યાજ સબવેન્શન દ્વારા પૂરક છે. નાણાકીય અવરોધો ઘટાડીને, આ યોજના ગુણવત્તાયુક્ત ઉચ્ચ શિક્ષણમાં વધુ ભાગીદારીને સક્ષમ બનાવે છે, ખાસ કરીને આર્થિક રીતે વંચિત વિદ્યાર્થીઓ માટે. આમ કરીને, તે NEP 2020ના ઉદ્દેશ્યોને આગળ ધપાવે છે, સમાવિષ્ટ અને સમાન ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ પર સસટેનેબલ ડેવલપમેન્ટ ગોલ 4 ની સિદ્ધિમાં ફાળો આપે છે અને દેશ માટે કુશળ અને ભવિષ્ય માટે તૈયાર માનવ મૂડી આધારના વિકાસને સમર્થન આપે છે.

 

સંદર્ભ

1. ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી ટેકનોલોજી મંત્રાલય ( MeitY )

https://www.myscheme.gov.in/schemes/pmvs

2. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર આર્થિક અને સામાજિક બાબતોનો વિભાગ

https://sdgs.un.org/goals/goal4#targets_and_indicators

3. પ્રેસ ઇન્ફોર્મેશન બ્યુરો

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=154950&ModuleId=3&reg=48&lang=2

4. નીતિ આયોગ

https://www.niti.gov.in/sites/default/files/2025-08/india-voluntary-national-review.pdf

5. શિક્ષણ મંત્રાલય

https://cdnbbsr.s3waas.gov.in/s392049debbe566ca5782a3045cf300a3c/uploads/2025/06/202506041473712372.pdf

https://cdnbbsr.s3waas.gov.in/s392049debbe566ca5782a3045cf300a3c/uploads/2026/07/202607131602421770.pdf

https://aicte.gov.in/sites/default/files/nep2020.pdf

https://www.govtschemes.in/sites/default/files/2024-11/PM%20Vidyalaxmi%20Scheme%20Details.pdf?v=1

https://pmvidyalaxmi.co.in/Index.aspx

https://pmvidyalaxmi.co.in/img/UserManual-Student.pdf

https://www.education.gov.in/en/pradhan-mantri-vidyalaxmi-pm-vidyalaxmi-scheme-guidelines

 

PDF જોવા માટે ક્લિક કરો

SM/BS/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com

(रिलीज़ आईडी: 2291018) आगंतुक पटल : 21