કેન્દ્રીય કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ તથા ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણની અધ્યક્ષતામાં આજે નવી દિલ્હી ખાતે ખરીફ પાકની વાવણીની પ્રગતિ, અલ નીનોની અસર અને ચોમાસાની વર્તમાન સ્થિતિ, અપૂરતા વરસાદવાળા સંવેદનશીલ જિલ્લાઓની સ્થિતિ, ખાતર અને બિયારણની ઉપલબ્ધતા, જળાશયોમાં પાણીના સંગ્રહ વગેરેનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે વિગતવાર સમીક્ષા કરવામાં આવી હતી.

કેન્દ્રીય કૃષિ મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે અધિકારીઓને ઓછો વરસાદ ધરાવતા વિસ્તારો પર ખાસ નજર રાખવા અને રાજ્યો સાથે સતત સંકલન જાળવી રાખવા નિર્દેશ આપ્યો હતો. બેઠક દરમિયાન માહિતી આપવામાં આવી હતી કે 17 જુલાઈ, 2026 સુધીમાં દેશમાં ખરીફ પાકનો કુલ વાવણી વિસ્તાર 658.19 લાખ હેક્ટર નોંધાયો છે. જોકે ગયા વર્ષની સરખામણીમાં કુલ વાવણી વિસ્તારમાં ઘટાડો થયો છે, પરંતુ ઘણા રાજ્યોમાં ડાંગર, કઠોળ અને અન્ય પાકો હેઠળની વાવણીમાં સકારાત્મક પ્રગતિ જોવા મળી છે. શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે નિર્દેશ આપ્યો હતો કે કઠોળ, તેલીબિયાં અને કપાસ મિશનો દ્વારા રાજ્ય સરકારો સાથે સાપ્તાહિક સમીક્ષા બેઠકોનું આયોજન કરવું જોઈએ અને ક્ષેત્ર સ્તરેથી મળેલા પ્રતિસાદના આધારે ઝડપી કાર્યવાહી સુનિશ્ચિત કરવી જોઈએ.

બેઠકમાં, ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) ની અગાઉથી આગાહીઓ, સંભવિત અલ નીનો સ્થિતિ અને વરસાદના દ્રષ્ટિકોણથી દેશભરના 270 સંવેદનશીલ જિલ્લાઓની સ્થિતિની સમીક્ષા કરવામાં આવી હતી. આ દરમિયાન ચોમાસા અને વરસાદની સ્થિતિ અંગે વિગતવાર પ્રેઝન્ટેશન આપવામાં આવ્યું હતું. વિવિધ રાજ્યોમાં વરસાદની સ્થિતિ, ઓછા અને વધુ વરસાદવાળા વિસ્તારો, પાકની વાવણીની પ્રગતિ અને NDVI (નોર્મલાઇઝ્ડ ડિફરન્સ વેજિટેશન ઇન્ડેક્સ) જેવા સૂચકાંકોના આધારે પાકની સ્થિતિની પણ સમીક્ષા કરવામાં આવી હતી. બેઠકમાં ચોમાસાની પ્રગતિની સમીક્ષા કરતી વખતે ખરીફ ઋતુ દરમિયાન કૃષિ પ્રવૃત્તિઓ માટે સાનુકૂળ પરિસ્થિતિઓ અંગે પણ ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.

બેઠકમાં જણાવવામાં આવ્યું હતું કે દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસુ 9 જુલાઈ, 2026 સુધીમાં રાજસ્થાન, હરિયાણા અને પંજાબના બાકીના ભાગોને આવરી લઈને સમગ્ર દેશમાં સંપૂર્ણ રીતે વ્યાપી ગયું હતું. સામાન્ય રીતે, ચોમાસુ 8 જુલાઈ સુધીમાં સમગ્ર દેશને આવરી લે છે, જ્યારે આ વર્ષે તેનો વિસ્તાર સામાન્ય તારીખના માત્ર એક દિવસ પછી પૂર્ણ થયો હતો. ચોમાસાના દેશવ્યાપી વિસ્તાર સાથે, મોટાભાગના રાજ્યોમાં ખરીફ પાકની વાવણી માટે સાનુકૂળ પરિસ્થિતિઓ સર્જાઈ છે.

1 જૂનથી 15 જુલાઈ, 2026 દરમિયાન દેશમાં સરેરાશ વરસાદ સામાન્ય કરતાં 23 ટકા ઓછો નોંધાયો હતો. આ સમયગાળા દરમિયાન સમગ્ર દેશમાં 227 મીમી વરસાદ થયો હતો, જ્યારે સામાન્ય વરસાદ 294.2 મીમી છે. વરસાદમાં સૌથી વધુ અછત પૂર્વ અને ઉત્તર-પૂર્વ ભારતમાં હતી, જ્યાં 540.2 મીમીના સામાન્ય વરસાદ સામે 348 મીમી વરસાદ થયો હતો, એટલે કે 36 ટકાની અછત નોંધાઈ હતી. દક્ષિણ દ્વીપકલ્પ ભારતમાં 26 ટકા, ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારતમાં 19 ટકા અને મધ્ય ભારતમાં 13 ટકાની અછત હતી. આ આંકડાઓના આધારે વરસાદની સ્થિતિ પર સતત નજર રાખવામાં આવી રહી છે અને જરૂરિયાત મુજબ રાજ્યોના સહયોગથી યોગ્ય કૃષિ વ્યવસ્થાપન અને આકસ્મિક પગલાં સુનિશ્ચિત કરવામાં આવી રહ્યા છે. શ્રી ચૌહાણે વરસાદની સ્થિતિ પર સતત મોનિટરિંગ જાળવી રાખવા અને જરૂરિયાત મુજબ રાજ્યોના સંકલનથી યોગ્ય કૃષિ વ્યવસ્થાપન અને આકસ્મિક પગલાં સુનિશ્ચિત કરવા નિર્દેશ આપ્યો હતો.

બેઠક દરમિયાન ખાતર, ખાસ કરીને યુરિયાની ઉપલબ્ધતા અને વિતરણ તેમજ બિયારણની ઉપલબ્ધતાની પણ સમીક્ષા કરવામાં આવી હતી. માહિતી આપવામાં આવી હતી કે ખરીફ 2026 માટે ખાતર અને બિયારણની પર્યાપ્ત ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવામાં આવી છે અને રાજ્યો સાથે નિયમિત સંકલન દ્વારા પુરવઠાનું સતત મોનિટરિંગ કરવામાં આવી રહ્યું છે. કેન્દ્રીય મંત્રીએ નિર્દેશ આપ્યો કે કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્રો (KVKs) અને રાજ્ય સરકારો દ્વારા વાસ્તવિક સ્થિતિ અંગેની માહિતી મેળવવી જોઈએ. તેમણે કહ્યું કે ખેડૂતોને તેમની જરૂરિયાત મુજબ ખાતર મળે તે સુનિશ્ચિત કરવું જોઈએ અને જો વિતરણ વ્યવસ્થામાં કોઈ અછત હોય તો તેનું ઝડપી નિવારણ કરવું જોઈએ.

સમીક્ષા બેઠકના અંતે, શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે કૃષિ મંત્રાલયના બંને વિભાગોને નિર્દેશ આપ્યો હતો કે ખરીફ ઋતુ દરમિયાન કૃષિ પ્રવૃત્તિઓનું સતત મોનિટરિંગ રાજ્યો સાથેના સંકલન, વૈજ્ઞાનિક સલાહ, હવામાન આધારિત કૃષિ વ્યવસ્થાપન અને ખેડૂતો સુધી યોજનાઓના અસરકારક અમલીકરણ દ્વારા થવું જોઈએ. તેમણે કહ્યું કે કેન્દ્ર સરકાર ખેડૂતોના હિતોનું રક્ષણ કરવા અને કૃષિ ઉત્પાદન વધારવા માટે સંપૂર્ણપણે કટિબદ્ધ છે.

SM/IJ/JD