એમ્પાવર્ડ ટેકનોલોજી ગ્રુપ (ETG) દ્વારા ગઠિત ટેકનોલોજી એડવાઇઝરી ગ્રુપ (TAG) ની ચોથી બેઠક 10 જુલાઈ 2026 ના રોજ ભારત સરકારના પ્રિન્સિપલ સાયન્ટિફિક એડવાઇઝર (PSA) પ્રો. અજય કુમાર સૂદના અધ્યક્ષપણા હેઠળ યોજાઈ હતી. આ બેઠક ટેલિકોમ ક્ષેત્ર માટે અગ્રતા ધરાવતા ટેકનોલોજી ક્ષેત્રોની ઓળખ કરવા અને સમર્પિત રાષ્ટ્રીય આર એન્ડ ડી (R&D) હસ્તક્ષેપની જરૂરિયાતનું મૂલ્યાંકન કરવા પર કેન્દ્રિત હતી. આ ઉપરાંત, સ્ટાન્ડર્ડ્સ ડેવલપમેન્ટ (ધોરણોના વિકાસ), બૌદ્ધિક સંપદાના સર્જન (ઇન્ટેલેક્ચ્યુઅલ પ્રોપર્ટી ક્રિએશન), અદ્યતન ઉત્પાદન (એડવાન્સ્ડ મેન્યુફેક્ચરિંગ) અને સ્થિતિસ્થાપક વ્યૂહાત્મક સપ્લાય ચેઈનમાં ક્ષમતાઓ વધારીને ભારતની ઇનોવેશન-ટુ-કોમર્શિયલાઇઝેશન (નવીનતાથી વ્યાપારીકરણ) ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરવાની વ્યૂહરચનાઓ પર પણ ચર્ચા-વિચારણા કરવામાં આવી હતી.

આ બેઠકમાં TAG અને ETG ના સભ્યો, વરિષ્ઠ સરકારી અધિકારીઓ, અગ્રણી શિક્ષણવિદો, ઉદ્યોગ જગતના પ્રતિનિધિઓ અને ટેલિકોમ સ્ટાર્ટઅપ્સ એકસાથે આવ્યા હતા, જેમણે ભારતના વર્તમાન ટેલિકોમ પરિદ્રશ્ય અને ભવિષ્ય માટે સજ્જ ટેલિકોમ ઇકોસિસ્ટમના નિર્માણ માટેની વ્યૂહરચનાત્મક અગ્રતાઓ પર ચર્ચા કરી હતી.

પ્રો. સૂદે પોતાના પ્રારંભિક સંબોધનમાં રેખાંકિત કર્યું હતું કે ટેલિકોમ ટેકનોલોજી એ ભારતના ડિજિટલ અર્થતંત્રનો પાયો છે, જે ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, ક્લાઉડ કમ્પ્યુટિંગ, ઔદ્યોગિક ઓટોમેશન અને જટિલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને સક્ષમ બનાવે છે. ભારત વિશ્વના સૌથી મોટા ટેલિકોમ બજારોમાંના એક તરીકે ઉભરી આવ્યું હોવાની નોંધ લેતા, તેમણે સંશોધન, ધોરણો, બૌદ્ધિક સંપદા, ઉત્પાદન અને વ્યાપારીકરણને મજબૂત કરીને સમગ્ર ટેલિકોમ વેલ્યુ ચેઈનમાં સ્વદેશી ક્ષમતાઓનું નિર્માણ કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે વધુમાં સહભાગીઓને અગ્રતા ધરાવતા ટેકનોલોજી ક્ષેત્રો અને નવીનતાને વેગ આપવા તેમજ જટિલ ટેકનોલોજીકલ નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે જરૂરી સંસ્થાકીય મિકેનિઝમ્સ પર ચર્ચા કરવા માટે આમંત્રિત કર્યા હતા.

ટેલિકોમ્યુનિકેશન વિભાગ (DoT) ના સચિવ શ્રી અમિત અગ્રવાલે એક સંકલિત, ભવિષ્ય માટે સજ્જ અને ઝડપથી ગતિશીલ ટેલિકોમ ક્ષેત્ર માટેના ભારતના વિઝન પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો, જે પરંપરાગત ટેલિકોમ સેવાઓથી આગળ વધીને ડેટા સેન્ટર્સ, નોન-ટેરેસ્ટ્રિયલ નેટવર્ક્સ, સ્પેસ-બેઝ્ડ કમ્યુનિકેશન્સ (અંતરિક્ષ આધારિત સંચાર) અને એઆઈ-નેટિવ (AI-native) નેટવર્ક્સને આવરી લે છે. ઇકોસિસ્ટમ-આધારિત અભિગમ પર ભાર મૂકતા, તેમણે લાંબા ગાળાના ટેકનોલોજી વિકાસને ટેકો આપી શકે તેવા સંસ્થાકીય મિકેનિઝમ્સ બનાવવાની સાથે વર્તમાન રાષ્ટ્રીય પહેલો સાથે vanished સાધવાની અને તેના પર આગળ વધવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે DoT ની ડિજિટલ ભારત નિધિ યોજના વિશે પણ માહિતી આપી હતી જે સ્વદેશી ટેકનોલોજીના સંશોધન, નવીનતા અને પ્રારંભિક તૈનાતીને ટેકો આપવાની અનન્ય તક પૂરી પાડે છે.

ટેલિકોમ ટેકનોલોજી ડેવલપમેન્ટ ફંડ (TTDF) ના ડેપ્યુટી ડાયરેક્ટર જનરલ ડૉ. પરાગ અગ્રવાલે વ્યૂહાત્મક ક્ષેત્રો જેમ કે 5G-Advanced/6G, AI-native નેટવર્ક્સ, ઓપન રેન (Open RAN), સેટેલાઇટ કમ્યુનિકેશન્સ, ક્લાઉડ-નેટિવ નેટવર્ક્સ અને ટેલિકોમ સેમિકન્ડક્ટર્સમાં સ્વદેશી ક્ષમતાઓ વિકસાવવા માટે ભારતની મજબૂત બજાર ક્ષમતાનો લાભ લેવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે વૈશ્વિક માનકીકરણના (સ્ટાન્ડર્ડાઇઝેશન) પ્રયાસોમાં ભારતની ભાગીદારી વધારવા અને આગામી પેઢીની ટેકનોલોજીના સંશોધન, નવીનતા, માન્યતા અને તૈનાતીને ટેકો આપવા માટે અદ્યતન ટેલિકોમ ટેસ્ટબેડ્સ સ્થાપિત કરવાના મહત્વ પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

મુખ્ય વક્તાઓમાં પ્રો. આર. કે. ગંતી, પ્રોફેસર, IIT મદ્રાસ; ડૉ. કિરણ કુચી, પ્રોફેસર, IIT હૈદરાબાદ અને સ્થાપક, વિસિગ નેટવર્ક્સ (Wisig Networks); શ્રી સતીશ જમદગ્નિ, ચેરમેન, ટેલિકોમ્યુનિકેશન્સ સ્ટાન્ડર્ડ્સ ડેવલપમેન્ટ સોસાયટી, ઇન્ડિયા (TSDSI); શ્રી તુષાર શર્મા, ઇવીપી, એક્સિરો સેમિકન્ડક્ટર પ્રાઇવેટ LImited; ડૉ. પી. કે. જૈન, ડાયરેક્ટર, પ્રોગ્રામ મેનેજમેન્ટ, ઇન-સ્પેસ (IN-SPACe); શ્રી સંજય નાયક, સહ-સ્થાપક, તેજસ નેટવર્ક્સ; ડૉ. પવન ગોએન્કા, ચેરમેન, ઇન-સ્પેસ (IN-SPACe); ડૉ. રેણુ સ્વરૂપ, ભૂતપૂર્વ સચિવ, બાયોટેકનોલોજી વિભાગ; ડૉ. વી. રામગોપาล રાવ, વાઇસ ચાન્સેલર, બિટ્સ પિલાની (BITS Pilani); સુશ્રી દેવજાની ઘોષ, ડિસ્ટિંગ્વિશ્ડ ફેલો, નીતિ (NITI) આયોગ; સુશ્રી વિભા મહેરા, કન્ટ્રી મેનેજર, નોકિયા ઇન્ડિયા; સુશ્રી અંબિકા ખુરાના, ચીફ રેગ્યુલેટરી એન્ડ કોર્પોરેટ અફેર્સ ઓફિસર, વોડાફોન આઇડિયા લિમિટેડ; પ્રો. રજત મૂના, ડાયરેક્ટર, IIT ગાંધીનગર; ડૉ. વિભવ સંઝગીરી, એક્ઝિક્યુટિવ ડાયરેક્ટર ઓફ રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ (R&D) અને ચીફ આર એન્ડ ડી ઓફિસર, હિન્દુસ્તાન યુનિલિવર લિમિટેડ (HUL); ડૉ. રશ્મિ ઉર્ધ્વરેશે, ઇન્ડિપેન્ડન્ટ ડાયરેક્ટર, સ્ટર્લિંગ ટુલ્સ લિમિટેડ; અને શ્રી એ. રોબર્ટ જે. રવિ, ચેરમેન અને મેનેજિંગ ડાયરેક્ટર, બીએસએનએલ (BSNL) નો સમાવેશ થતો હતો. તેઓએ ભારતના ટેલિકોમ ઇકોસિસ્ટમમાં પ્રગતિની સુવિધા પૂરી પાડવામાં શૈક્ષણિક સંસ્થાઓની ભૂમિકા પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો; 6G ટેકનોલોજીમાં લક્ષિત રોકાણ અને સમસ્યાઓના ઉકેલ માટે સંકલિત, મિશન-મોડ અભિગમ અપનાવવાની હાકલ કરી હતી; અને દેશના વૈશ્વિક ટેકનોલોજી નેતૃત્વને મજબૂત કરવા માટે સ્વદેશી ધોરણો અને ભારતીય એસઇપી (SEPs) ના વિકાસ પર ભાર મૂક્યો હતો. તેઓએ માર્કેટ એક્સેસ (બજાર પ્રવેશીયતા), પ્રોડક્ટ લિંક્ડ-ઇન્સેન્ટિવ્સ (PLI), સ્થાનિક ચિપ ડિઝાઇન, પ્રોડક્ટ ડેવલપમેન્ટ અને લાંબા ગાળાની ટેકનોલોજીકલ સાર્વભૌમત્વને મજબૂત કરવા માટે એક સમર્પિત ઇકોસિસ્ટમની વકીલાત કરી હતી; નોન-ટેરેસ્ટ્રિયલ નેટવર્ક્સ (NTN) દ્વારા ઓફર કરવામાં આવતી વ્યૂહાત્મક તકો પર ચર્ચા કરી હતી; મજબૂત માર્કેટ એક્સેસ દ્વારા ભારતના ટેલિકોમ ઉદ્યોગને સ્કેલ કરવાની જરૂરિયાત રજૂ કરી હતી; તેમજ એનાલિટિક્સ, એઆઈ (AI) અને ઝીરો ટ્રસ્ટ આર્કિટેક્ચરમાં વિશ્વસનીય ડેટા ઇન્ટેલિજન્સની જરૂરિયાત દર્શાવી હતી.

વધુમાં, ETG અને TAG ના સભ્યોની ચર્ચા-વિચારણાની સાથે મુખ્ય સ્ટેકહોલ્ડર્સના હસ્તક્ષેપોએ વૈશ્વિક ધોરણોમાં ભારતની પ્રારંભિક અને સતત ભાગીદારી, આગામી પેઢીની કમ્યુનિકેશન ટેકનોલોજીના મિશન-ઓરિએન્ટેડ વિકાસ અને ટેકનોલોજીની માન્યતા તેમજ વ્યાપારીકરણને વેગ આપવા માટે મજબૂત ટેસ્ટબેડ્સના નિર્માણની જરૂરિયાત પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. નીતિ અને ભંડોળના ફ્રેમવર્કે માર્કેટ એક્સેસની સુવિધા આપીને, સરકારી ખરીદીને સ્થાનિક ઇનોવેશન સાથે જોડીને અને પ્રોડક્ટ-લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ મિકેનિઝમ્સ દ્વારા સ્વદેશી ડિઝાઇન, વિકાસ અને ઉત્પાદનને ટેકો આપવો જોઈએ જેથી ટેકનોલોજી લેબોરેટરીમાંથી બજાર સુધી સંક્રમિત થઈ શકે. આ ચર્ચામાં જટિલ સપ્લાય ચેઈનને મજબૂત કરવા અને દેશને આયાત-નિર્ભર ટેલિકોમ ઇકોસિસ્ટમમાંથી નિકાસ-લક્ષી ઇનોવેશન હબમાં પરિવર્તિત કરવા માટે ભારતના કુશળ કાર્યબળ, ઉત્પાદન ક્ષમતાઓ અને મોટા સ્થાનિક બજારનો લાભ લેવાના મહત્વ પર વધુ ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.

OPSA ના સાયન્ટિફિક સેક્રેટરી ડૉ. (શ્રીમતી) પરવિંદર મૈનીએ પોતાના સમાપન સંબોધનમાં ચર્ચા-વિચારણાના મુખ્ય પરિણામોનો સારાંશ આપ્યો હતો. તેમણે અવલોકન કર્યું કે ટેલિકોમ ટેકનોલોજી વેલ્યુ ચેઈનમાં ભારતની વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતાને મજબૂત કરવા અને ટેલિકોમ ટેકનોલોજી સ્ટેકના વ્યૂહાત્મક સ્તરોમાં ક્ષમતાઓનું નિર્માણ કરવાની જરૂરિયાત પર વ્યાપક સર્વસંમતિ સધાઈ છે. તેમણે સંશોધનથી લઈને તૈનાત સુધી ટેકનોલોજીના ટ્રાન્સલેશનને વેગ આપવા, વૈશ્વિક ધોરણો, SEPs અને વિશ્વસનીય સ્વદેશી ટેલિકોમ પ્રોડક્ટ્સમાં નેતૃત્વ મજબૂત કરવા પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે ખાનગી ક્ષેત્રની વધુ ભાગીદારીની સાથે પ્રોટોટાઇપિંગ, ફીલ્ડ વેલિડેશન, ઇન્ટરઓપરેબિલિટી ટેસ્ટિંગ, સર્ટિફિકેશન અને કોમર્શિયલાઇઝેશન માટે સંરચિત સપોર્ટ દ્વારા લેબોરેટરી ઇનોવેશન અને માર્કેટ એડોપ્શન (બજાર સ્વીકૃતિ) વચ્ચેના જટિલ અંતરને પૂરવાની જરૂરિયાત પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે આગામી પેઢીની કમ્યુનિકેશન ટેકનોલોજીમાં ભારતની સ્પર્ધાત્મકતા વધારવા માટે કેલિબ્રેટેડ ગ્લોબલ પાર્ટનરશિપ (સંતુલિત વૈશ્વિક ભાગીદારી) દ્વારા સમર્થિત હોલ-ઓફ-ગવર્નમેન્ટ અને હોલ-ઓફ-ઇકોસિસ્ટમ અભિગમના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે રાષ્ટ્રીય પ્રાથમિકતાઓને માર્ગદર્શન આપવા અને ઇકોસિસ્ટમ-વ્યાપી સંકલનને મજબૂત કરવા માટે એક ગતિશીલ પદ્ધતિ તરીકે પ્રસ્તાવિત “કમ્યુનિકેશન ટેકનોલોજી ટાસ્ક ફોર્સ” નો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો.

શ્રી અગ્રવાલે તેમની અંતિમ ટિપ્પણીમાં આ મંતવ્યોને પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો અને ઇનોવેશન અને પ્રભાવ (ઇમ્પેક્ટ) વચ્ચેના અંતરને પૂરવા, સહયોગી કન્સોર્ટિયમ્સ તરફ સંક્રમણ કરવા અને પ્રોડક્ટ્સને પુનરાવર્તિત તેમજ શુદ્ધ કરવા માટે પારદર્શી અને વિશ્વસનીય પદ્ધતિઓ રાખવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે અડગ નીતિગત સ્પષ્ટતા અને નિર્ણાયક સરકારી ખરીદીના સમર્થનને બે મહત્વપૂર્ણ સ્તંભો તરીકે ગણાવ્યા હતા. તેમણે ETG ને અદ્યતન કમ્યુનિકેશન ટેકનોલોજીમાં ટેકનોલોજી મૂલ્યાંકન અને વ્યૂહાત્મક માર્ગદર્શન માટે વિશ્વસનીય, તટસ્થ મિકેનિઝમ તરીકે પણ સ્થાન આપ્યું હતું.

પ્રો. સૂદે પોતાના સમાપન પ્રવચનમાં તમામ સહભાગીઓનો તેમની મૂલ્યવાન સૂઝ અને રચનાત્મક ભલામણો બદલ આભાર માન્યો હતો. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આ ચર્ચા-વિચારણાએ ભારતની લાંબા ગાળાની ટેલિકોમ વ્યૂહરચના વ્યાખ્યાયિત કરવા માટે એક મજબૂત પાયો પૂરો પાડ્યો છે અને આગામી પેઢીની કમ્યુનિકેશન ટેકનોલોજી માટે સંકલિત રાષ્ટ્રીય રોડમેપને આગળ વધારવામાં શિક્ષણવિદો, ઉદ્યોગો, સ્ટાર્ટઅપ્સ અને સરકાર તરફથી સતત જોડાણની વિનંતી કરી હતી.

SM/JY/JD

(रिलीज़ आईडी: 2283491) आगंतुक पटल : 8