PIB Backgrounder
એકેડેમિક બેંક ઓફ ક્રેડિટ્સ અને APAAR
ભારતની આજીવન શિક્ષણ ઇકોસિસ્ટમનું નિર્માણ
प्रविष्टि तिथि:
04 JUL 2026 8:47PM by PIB Ahmedabad
એકેડેમિક બેંક ઓફ ક્રેડિટ્સ: એક ઝાંખી
એકેડેમિક બેંક ઓફ ક્રેડિટ્સ (ABC) એ શિક્ષણ મંત્રાલય દ્વારા એક ક્રાંતિકારી પહેલ છે અને યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ્સ કમિશન (UGC) દ્વારા નિયંત્રિત છે. તે એક ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ છે જે દરેક શિક્ષાર્થિની યાત્રાને સહયોગ આપવા માટે બનાવવામાં આવ્યું છે, જે માન્યતા પ્રાપ્ત એવોર્ડ આપતી સંસ્થાઓમાંથી વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા મેળવેલા શૈક્ષણિક ક્રેડિટ્સને સંગ્રહિત કરવા, મેનેજ કરવા, ટ્રાન્સફર કરવા અને રિડીમ કરવા માટે એક સુરક્ષિત ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડે છે.
APAAR ID (ઓટોમેટેડ પરમેનન્ટ એકેડેમિક એકાઉન્ટ રજિસ્ટ્રી) એ ABC સિસ્ટમ સાથે જોડાયેલ એક અનોખો 12-અંકનો વિદ્યાર્થી ઓળખ નંબર છે. " એક રાષ્ટ્ર, એક વિદ્યાર્થી ID " પહેલના ભાગ રૂપે રજૂ કરાયેલ, APAAR દરેક શીખનાર માટે એક જ શૈક્ષણિક ઓળખ બનાવે છે. DigiLocker અને ABC પ્લેટફોર્મ દ્વારા સુલભ, તે ઉચ્ચ શિક્ષણ, કૌશલ્ય અને વ્યાવસાયિક શિક્ષણ અને અન્ય શિક્ષણ વ્યાવસાયિક કાર્યક્રમોમાંથી વિદ્યાર્થીના શૈક્ષણિક રેકોર્ડને એક પ્લેટફોર્મ પર લાવે છે. વધુ શાળા શિક્ષણ રેકોર્ડને NAD-ABC હેઠળ APAAR ID સાથે પણ ઓળખ અને મેપ કરવામાં આવશે. દૂરસ્થ અને વંચિત વિસ્તારો માટે, APAAR ID નજીકના કોમન સર્વિસ સેન્ટર (CSC) દ્વારા પણ જનરેટ કરી શકાય છે. 2 જુલાઈ 2026 સુધીમાં, સમગ્ર ભારતમાં 26.35 કરોડ ચકાસાયેલ APAAR ID જનરેટ કરવામાં આવ્યા છે.
ABC અને વિદ્યાર્થીનું APAAR ID એકસાથે મળીને, સંસ્થાઓમાં અને સમય જતાં તેમના શિક્ષણને એક પછી એક મજબૂત બનાવવામાં મદદ કરે છે.
ABC ના ઉદ્દેશ્યો
ABCનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એક ફ્લેક્સીબલ, શીખનાર-મૈત્રીપૂર્ણ શિક્ષણ પ્રણાલી બનાવવાનો છે જેમાં શીખવાની સિદ્ધિઓને વ્યક્તિના જીવન દરમ્યાન ઓળખી, સંગ્રહિત અને ઉપયોગમાં લઈ શકાય. તે રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP) 2020 અને રાષ્ટ્રીય ક્રેડિટ ફ્રેમવર્ક ( NCrF ) ના વિઝનને સમર્થન આપે છે, જેમાં ક્રેડિટ ટ્રાન્સફર, બહુવિધ પ્રવેશ અને બહાર નીકળવાના વિકલ્પો અને વિવિધ સંસ્થાઓ અને શાખાઓમાં શિક્ષણની માન્યતાને સક્ષમ કરવામાં આવે છે. આનો અર્થ એ છે કે જો કોઈ વિદ્યાર્થી આંશિક રીતે અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યા પછી અભ્યાસ છોડી દેવાનું પસંદ કરે છે, તો તેણે મેળવેલી ક્રેડિટ્સ આ ABC ડેટા બેંકમાં સંગ્રહિત થાય છે. આ ક્રેડિટ્સનો ઉપયોગ તે તેના અભ્યાસ પૂર્ણ કરવા માટે કરી શકે છે જ્યારે તે ભવિષ્યમાં ફરીથી જોડાવાનું પસંદ કરે છે, ક્રેડિટ્સના રિડેમ્પશન અને ટ્રાન્સફર માટે સાત વર્ષના સ્વ-જીવન હેઠળ.
ABC અને APAAR શીખનારાઓને તેમની સિદ્ધિઓનો ડિજિટલ રેકોર્ડ જાળવવામાં, સંસ્થાઓ વચ્ચે ક્રેડિટ ટ્રાન્સફરને સરળ બનાવવામાં અને શૈક્ષણિક રેકોર્ડ જાળવવામાં પારદર્શિતા સુધારવામાં મદદ કરે છે. આ પ્લેટફોર્મ શાળાઓ, યુનિવર્સિટીઓ, કૌશલ્ય સંસ્થાઓ અને અન્ય શિક્ષણ હિસ્સેદારો સાથે એકીકરણને પણ સમર્થન આપે છે, જે એક જોડાયેલ શિક્ષણ ઇકોસિસ્ટમ બનાવે છે.
ABC કેવી રીતે કામ કરે છે
- વિદ્યાર્થીઓ ABC પોર્ટલ પર નોંધણી કરાવે છે અને તેમના આધાર અને ડિજીલોકર એકાઉન્ટ સાથે જોડાયેલ એક અનન્ય ABC ID (APAAR ID તરીકે નામ આપવામાં આવ્યું છે) મેળવે છે.
- લાયક ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓ (HEI) અને કૌશલ્ય પુરસ્કાર સંસ્થાઓના વિદ્યાર્થીઓ ABC સુવિધાનો ઉપયોગ કરી શકે છે.
- માર્કશીટ જારી કરવાની ક્ષમતા ધરાવતી પુરસ્કાર આપતી સંસ્થાઓ દરેક વિદ્યાર્થીના APAAR ID સામે સીધા NAD-ABC પોર્ટલ પર ક્રેડિટ ડેટા અપલોડ કરી શકે છે.
- વિદ્યાર્થીઓ શૈક્ષણિક પ્રગતિ ગુમાવ્યા વિના HEIમાં ક્રેડિટ એકઠાં કરી શકે છે, ટ્રાન્સફર કરી શકે છે અને રિડીમ કરી શકે છે.
- ક્રેડિટ્સ મહત્તમ 7 વર્ષ અથવા સંબંધિત શૈક્ષણિક શાખા દ્વારા નિર્ધારિત સમયગાળા માટે માન્ય છે. એકવાર રિડીમ કર્યા પછી, ક્રેડિટ્સનો ટ્રાન્સફર અથવા રિડેમ્પશન માટે ફરીથી ઉપયોગ કરી શકાતો નથી.
- પ્રમાણપત્રો અને માર્કશીટ જારી કરવાનું કામ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ (AGI) દ્વારા નેશનલ એકેડેમિક ડિપોઝિટરી (NAD) પ્લેટફોર્મ દ્વારા કરવામાં આવે છે.
- NAD એ ABCના કરોડરજ્જુ તરીકે સેવા આપે છે, જે તમામ શૈક્ષણિક પુરસ્કારો અને રેકોર્ડ્સને સુરક્ષિત રીતે સંગ્રહિત કરે છે.
એકેડેમિક બેંક ઓફ ક્રેડિટ્સ: પ્રોગ્રેસ રિપોર્ટ
આ પહેલ પહેલાંથી જ દેશભરમાં નોંધપાત્ર સ્તરે પહોંચી ગઈ છે. 2025 માં યોજાયેલી બધી પરીક્ષાઓ માટે, UGC એ તમામ ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓને 30 જૂન, 2026 સુધીમાં NAD-ABC પોર્ટલ પર ક્રેડિટ ડેટા અપલોડ કરવા ફરજિયાત બનાવ્યું હતું. રિપોર્ટ તારીખ 2 જુલાઈ, 2026 મુજબ -
|
સંસ્થાનો પ્રકાર
|
સંસ્થાનો પ્રકાર
|
ABC (ગણતરી) માટે નોંધાયેલ સંસ્થાઓ
|
APAAR IDs બનાવવામાં આવ્યા અને એવોર્ડ આપતી સંસ્થાને મેપ કરવામાં આવ્યા
|
લર્નર્સ APAAR ID સાથે મેપ કરેલ ક્રેડિટ રેકોર્ડ્સ (ગ્રેડ શીટ)
|
|
ઓટોનોમસ કોલેજ
|
ઓટોનોમસ કોલેજ
|
1287
|
33,25,904
|
1,04,27,612
|
|
સ્વતંત્ર સંસ્થાઓ
|
સ્વતંત્ર સંસ્થાઓ
|
258
|
5,54,652
|
2,95,351
|
|
રાષ્ટ્રીય મહત્વ સંસ્થા
|
એઇમ્સ
|
10
|
8,697
|
-
|
|
આઈઆઈઆઈટી
|
25
|
36,175
|
89,767
|
|
આઈઆઈએમ
|
21
|
30,971
|
98,216
|
|
આઈઆઈએસઈઆર
|
7
|
13,493
|
46,161
|
|
આઈઆઈટી
|
23
|
1,09,262
|
3,41,666
|
|
એનઆઈડી
|
5
|
1,922
|
3,690
|
|
નિફ્ટેમ
|
1
|
1,188
|
5,270
|
|
નાઇપર
|
6
|
2,240
|
6,334
|
|
એનઆઈટી
|
31
|
1,59,807
|
4,05,168
|
|
અન્ય INI
|
14
|
22,769
|
66,923
|
|
સ્પા
|
3
|
2,706
|
7,774
|
|
યુનિવર્સિટી
|
સેન્ટ્રલ યુનિવર્સિટી
|
57
|
49,09,200
|
57,73,788
|
|
યુનિવર્સિટી તરીકે ગણવામાં આવે છે
|
141
|
15,45,183
|
42,03,142
|
|
ખાનગી યુનિવર્સિટી
|
521
|
34,56,172
|
87,17,160
|
|
સ્ટેટ યુનિવર્સિટી
|
489
|
3,37,32,125
|
6,73,09,371
|
|
કુલ સંખ્યા (HEI)
|
2899
|
289998
|
4,79,12,466
|
|
કૌશલ્ય પુરસ્કાર આપતી સંસ્થાઓ
|
કૌશલ્ય એબીએસ
|
21
|
36,98,558
|
3,37,838
|
|
શાળા શિક્ષણ
|
(શાળામાં APAAR ID)
|
-
|
16.62 (કરોડઃ
|
-
|
|
મેપ ન કરેલું
|
(APAAR ID)
|
-
|
3.39 (કરોડ)
|
-
|
ABC અને APAAR માં ડેટા સુરક્ષાનું સંચાલન
ડેટા ગોપનીયતા અને અખંડિતતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે પ્લેટફોર્મ મજબૂત સુરક્ષા પ્રોટોકોલ અને એન્ક્રિપ્શન ધોરણો અપનાવે છે. APAAR ID અને આધાર -લિંક્ડ ડિજીલોકર ઓળખપત્રો દ્વારા ઍક્સેસ પ્રમાણિત કરવામાં આવે છે, જે બધી સંકલિત સિસ્ટમો અને સંસ્થાકીય માળખામાં સીમલેસ સુલભતા જાળવી રાખીને વપરાશકર્તા માહિતીનું રક્ષણ કરે છે.
મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ અને પરિણામો
- શૈક્ષણિક ગતિશીલતા: વિદ્યાર્થીઓ બહુવિધ HEIમાં અભ્યાસ કરી શકે છે અને કાર્યક્રમો અને સંસ્થાઓ વચ્ચે તેમના ક્રેડિટ્સ સરળતાથી ટ્રાન્સફર કરી શકે છે.
- ABC વિદ્યાર્થીઓને એક સીમલેસ, સંમતિ-આધારિત દસ્તાવેજ વિનિમય પ્રણાલી પૂરી પાડે છે જે ચકાસણીને સુવ્યવસ્થિત કરે છે અને પ્રક્રિયા સમયને નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડે છે.
- મલ્ટીપલ એન્ટ્રી મલ્ટીપલ એક્ઝિટ (MEME) : ABC NEP 2020 હેઠળ MEME ફ્રેમવર્કને સક્ષમ બનાવે છે. આ એક વર્ષ પૂર્ણ કર્યા પછી પ્રમાણપત્ર મેળવવાની જોગવાઈઓ; બે વર્ષ પછી ડિપ્લોમા; ત્રણ કે ચાર વર્ષ પછી ડિગ્રી મેળવવાની મંજૂરી આપે છે. 700 થી વધુ યુનિવર્સિટીઓ અને 6,600 કોલેજો મલ્ટીપલ એન્ટ્રી એક્ઝિટ વિકલ્પો ઓફર કરી રહી છે.
- ગમે ત્યાંથી, ગમે ત્યારે તેમના શૈક્ષણિક રેકોર્ડ અને ડિજિટલ પ્રમાણપત્રો મેળવી શકે છે.
- ડ્રોપઆઉટ દરમાં ઘટાડો અને સતત શીખવાની પ્રેરણામાં સુધારો.
- ABC ઔપચારિક, અનૌપચારિક અને અનુભવલક્ષી શિક્ષણ વચ્ચેના અંતરને દૂર કરી રહ્યું છે.
- આ પહેલ હેઠળ, વિદ્યાર્થી-સંકળાયેલા ઘણા લાભો છે. APAAR ID ને પ્રમાણિત કરીને, 13 થી 30 વર્ષની વયના વિદ્યાર્થીઓ વિશિષ્ટ મુસાફરી લાભો અનલૉક કરી શકે છે, જેમાં બેઝ એરફેર પર 10% સુધીનું ડિસ્કાઉન્ટ અને વધારાનું 10 કિલો સામાન ભથ્થું સામેલ છે.
- સ્વયં સંકલન: વિદ્યાર્થીઓ સ્વયં ઓનલાઇન પ્લેટફોર્મ પરથી 40% સુધી ક્રેડિટ મેળવી શકે છે. લગભગ 450 યુનિવર્સિટીઓએ આ નિયમન અપનાવ્યું છે, જેનાથી ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણની પહોંચમાં વધારો થયો છે.
- નેશનલ ક્રેડિટ ફ્રેમવર્ક(NCrF ) : NCrF રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP) 2020 સાથે સુસંગત છે અને તેમાં શૈક્ષણિક, વ્યાવસાયિક અને અનુભવલક્ષી શિક્ષણનો સમાવેશ થાય છે. 2026 સુધીમાં ભારતભરની 196 યુનિવર્સિટીઓ દ્વારા NCrF અપનાવવામાં આવ્યું છે.
ABCs ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર
ડિજિટલ ઇન્ડિયા પ્રોગ્રામ હેઠળ, શિક્ષણ માટે ભારતના ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (DPI) નો ABC એક મુખ્ય ઘટક છે .
- NAD- DigiLocker સાથે એકીકરણ વિદ્યાર્થીઓને તેમના પોતાના ચકાસાયેલ શૈક્ષણિક રેકોર્ડ્સ કોઈપણ સમયે સુરક્ષિત રીતે ઍક્સેસ કરવાની મંજૂરી આપે છે.
- ડિજિટલ ઇન્ડિયા કોર્પોરેશન/ એનઇજીડી (ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને આઇટી મંત્રાલય) એ નવેમ્બર 2024માં તેની ડિજિટલ ઇન્ડિયા 'આસ્ક અવર એક્સપર્ટ્સ' શ્રેણીમાં ABC-NAD ને દર્શાવ્યું હતું.
- ABC એકીકરણ માટે SAMARTH ERP (પ્રખ્યાત, ક્લાઉડ-આધારિત ઈ-ગવર્નન્સ પ્લેટફોર્મ)નો ઉપયોગ વિદ્યાર્થીઓ અને યુનિવર્સિટી વહીવટ માટે એક પ્રમાણિત , એકીકૃત પ્રવેશદ્વાર પૂરો પાડે છે.
- ABC વિદ્યાર્થીઓના APAAR ID ને ચકાસવા અને NAD-ABC પર રેકોર્ડ જારી કરવા માટે સંસ્થાકીય પ્લેટફોર્મ સાથે એકીકરણ માટે API પ્રદાન કરે છે.
- વિદ્યાર્થીઓ માટે પ્રમાણીકરણ સંસ્થાઓ અને તેમના શૈક્ષણિક પ્લેટફોર્મ સિંગલ-સાઇન-ઓનનો ઉપયોગ કરીને APAAR ID મોડ્યુલ સાથે લોગિનનો ઉપયોગ પણ કરી શકે છે.
- દૂરના ગામડાંઓમાં CSC હવે ABC અને APAAR નોંધણી માટે ઓન-ગ્રાઉન્ડ પોઈન્ટ તરીકે સેવા આપે છે, જે ડિજિટલ વિભાજનને દૂર કરે છે.
વિશ્વસનીય ડિજિટલ શિક્ષણ ઇકોસિસ્ટમ તરફ
ABC અને APAAR સાથે મળીને શૈક્ષણિક રેકોર્ડ માટે એક વિશ્વસનીય ડિજિટલ ઇકોસિસ્ટમ બનાવી રહ્યા છે, જે શિક્ષણને વધુ લવચીક, પારદર્શક અને દરેક શીખનાર માટે સુલભ બનાવે છે. સીમલેસ ક્રેડિટ મોબિલિટી, સુરક્ષિત રેકોર્ડ મેનેજમેન્ટ અને આજીવન શિક્ષણને સક્ષમ કરીને, આ પહેલ ભવિષ્ય માટે તૈયાર શિક્ષણ પ્રણાલીનો પાયો નાખી રહી છે.
જેમ-જેમ આ પ્લેટફોર્મ્સ વિકસિત અને સ્કેલ કરતા રહે છે, તેમ-તેમ ઉભરતી ટેકનોલોજીઓ ડિજિટલ શૈક્ષણિક ઓળખપત્રોની સુરક્ષા અને પ્રામાણિકતાને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે નવી તકો પ્રદાન કરે છે. આ સંદર્ભમાં, બ્લોકચેન ફોર ડિજિટલ ઓળખપત્રો આગળનું પગલું પ્રદાન કરે છે. ડિજિટલ ઇન્ડિયા કોર્પોરેશન દ્વારા વિકસિત, તે ભારતનું સાર્વભૌમ બ્લોકચેન પ્લેટફોર્મ છે જે સુરક્ષિત, ચકાસણીયોગ્ય અને છેડછાડ-રોધી ડિજિટલ ઓળખપત્રો માટે સ્કેલ પર છે. ડિજિટલ ઓળખપત્રો માટે બ્લોકચેન બે રીતે અપનાવી શકાય છે: ઝડપી જમાવટ માટે DICના સંચાલિત બ્લોકચેન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર દ્વારા અથવા વધુ સ્વાયત્તતા અને સુગમતા માટે સમર્પિત બ્લોકચેન નોડ્સનું સંચાલન કરીને. તમામ શૈક્ષણિક ડેટા ભારતના સાર્વભૌમ ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં રહે છે, અને પ્લેટફોર્મ ડિજિટલ પર્સનલ ડેટા પ્રોટેક્શન એક્ટનું સંપૂર્ણપણે પાલન કરે છે.
સંદર્ભ
શિક્ષણ મંત્રાલય
https://static.pib.gov.in/WriteReadData/userfiles/NEP_Final_English_0.pdf
https://www.abc.gov.in/about-us
https://www.abc.gov.in
https://www.abc.gov.in/faq
https://apaar.education.gov.in/
https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2003802&lang=2®=48&utm
https://www.facebook.com/photo/?fbid=1452271933596230&set=a.358256662997768
ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને આઇટી મંત્રાલય
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2072877®=48&lang=2
નાણા મંત્રાલય
https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2219936®=3&lang=1
યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ્સ કમિશન
https://www.ugc.gov.in/pdfnews/5572622_Academic-Bank-of-Credits-Regulation.pdf
https://www.ugc.gov.in/pdfnews/9363820_Academic-Bank-of-Credits-(ABC).pdf
https://www.ugc.gov.in/pdfnews/9028476_Report-of-National-Credit-Framework.pdf
PIB બેકગ્રાઉન્ડર
https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2025/jul/doc2025729593701.pdf
https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=154950&ModuleId=3®=3&lang=1
PDF જોવા માટે ક્લિક કરો
SM/DK/GP/JT
સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો : 
@PIBAhmedabad 
/pibahmedabad1964 
/pibahmedabad 
pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com
(रिलीज़ आईडी: 2281487)
आगंतुक पटल : 20