નીતિનો વિકાસ, મુખ્ય સીમાચિહ્નો અને વારંવાર ઉઠાવવામાં આવતી ચિંતાઓ

ઇથેનોલ બ્લેન્ડેડ પેટ્રોલ (EBP) પ્રોગ્રામનું વિહંગાવલોકન

ઇથેનોલ બ્લેન્ડેડ પેટ્રોલ (EBP) પ્રોગ્રામ ભારતની ઊર્જા સંક્રમણ અને બાયોફ્યુઅલ વ્યૂહરચનાના એક મુખ્ય સ્તંભ તરીકે ઉભરી આવ્યો છે. તેનો ઉદ્દેશ્ય ઊર્જા સુરક્ષામાં સુધારો કરવાનો, ખેડૂતોને મદદ કરવાનો અને પર્યાવરણીય અસરોને ઘટાડવાનો છે. આ કાર્યક્રમ સ્થાનિક રીતે ઉત્પાદિત રિન્યુએબલ (નવીનીકરણીય) ઈંધણના વધુ ઉપયોગને પણ પ્રોત્સાહન આપે છે.

EBP પ્રોગ્રામ અંતર્ગત, ઇથેનોલનું મિશ્રણ 2013-14 માં 1.5 ટકા કરતાં ઓછું હતું જે વધીને 2025-26 માં 20 ટકા થયું છે. ભારતે સમયપત્રક કરતાં પાંચ વર્ષ વહેલા 20 ટકા મિશ્રણનું લક્ષ્ય હાંસલ કર્યું છે. ઇથેનોલની પ્રાપ્તિ (પ્રોક્યોરમેન્ટ) ઇથેનોલ સપ્લાય યર (ESY) 2013-14 માં આશરે 38 કરોડ લીટરથી વધીને 2025-26 માં 1,200 કરોડ લીટરથી વધુ (અંદાજિત) થઈ ગઈ છે. ઉત્પાદન ક્ષમતા 2014 માં 421 કરોડ લીટરથી લગભગ પાંચ ગણી વધીને 2026 માં આશરે 2,000 કરોડ લીટર થઈ ગઈ છે. આ વિસ્તરણથી ક્રૂડ ઓઇલની આયાતમાં ઘટાડો થયો છે અને મૂલ્યવાન વિદેશી હૂંડિયામણની બચત થઈ છે. તેણે ગ્રીનહાઉસ ગેસના ઉત્સર્જનમાં પણ ઘટાડો કર્યો છે અને બજારની નવી તકો દ્વારા ખેડૂતોની આવક મજબૂત કરી છે.

ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ દ્વારા ઊર્જા સુરક્ષા મજબૂત કરવી

ભારત ઉપયોગમાં લેવાતા ક્રૂડ ઓઇલના લગભગ 88.5 ટકા આયાત કરે છે. આ એક જ આંકડો એ વાતને સ્પષ્ટ કરે છે કે શા માટે ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ નીતિના એજન્ડામાં આટલું ઉચ્ચ સ્થાન ધરાવે છે. વિદેશમાંથી ખરીદવામાં આવતી તેલની દરેક બેરલ દેશને ભાવની વધઘટ અને સપ્લાયના આંચકાઓ સામે લાવે છે જે સંપૂર્ણપણે તેના નિયંત્રણની બહાર હોય છે. ભારતીય શેરડી, મકાઈ અને ડાંગર (ચોખા)માંથી ઉત્પાદિત ઇથેનોલ દેશમાં જ ઉગાડવામાં આવતા સંસાધનોનો ઉપયોગ કરીને તે જોખમને ઓછું કરવાનો માર્ગ પ્રદાન કરે છે.

ESY 2014-15 થી (મે 2026 સુધી), આ કાર્યક્રમે એવા પરિણામો આપ્યા છે જે કાગળ પરના નીતિગત લક્ષ્યાંક કરતાં ઘણા આગળ છે:

• ₹1.90+ લાખ કરોડ: 2014-15 થી વિદેશી હૂંડિયામણમાં બચત
• 310+ લાખ MT*: બદલાયેલું (રિપ્લેસ થયેલું) ક્રૂડ ઓઇલ
• ~930 લાખ MT*: CO2 ઉત્સર્જનમાં ઘટાડો
• ₹1.60+ લાખ કરોડ: ખેડૂતોની વધારાની આવક

*MT – મેટ્રિક ટન

વાસ્તવિક સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરવી (Setting the Record Straight)

ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગની આસપાસની મુખ્ય ચિંતાઓ અને સોશિયલ મીડિયા પર ફેલાતી વધુ પડતી કાલ્પનિક અફવાઓ (માન્યતાઓ) પર પુરાવા વાસ્તવમાં શું દર્શાવે છે તે અહીં છે:

દાવો	વાસ્તવિકતા (રેકોર્ડ)
E20 માઇલેજમાં 30 ટકાનો ઘટાડો કરે છે.	30 ટકાનો આંકડો માત્ર પેટ્રોલની સરખામણીમાં ઇથેનોલના નીચા કેલરીફિક મૂલ્યનો ઉલ્લેખ કરે છે, વાસ્તવિક દુનિયાના માઇલેજમાં ઘટાડાનો નહીં. માઇલેજ ઇંધણના પ્રકાર કરતાં ડ્રાઇવિંગની આદતો, ટાયરનું દબાણ, સર્વિસિંગ અને એસી (AC) લોડ પર ઘણું વધારે આધાર રાખે છે.
E20 એન્જિનને નુકસાન પહોંચાડે છે, ખાસ કરીને જૂના વાહનોને.	રોલઆઉટ થયા પછી E20 સાથે સંબંધિત એન્જિન ફેલ્યોરની કોઈ વ્યાપક પેટર્ન નોંધાઈ નથી. વાહન ઉત્પાદકો સાથે મળીને SIAM, ARAI અને IOCL દ્વારા વ્યાપક પરીક્ષણ પછી જ E20 ને મંજૂરી આપવામાં આવી હતી.
ઇથેનોલ ઉચ્ચ કાર્યક્ષમતા ધરાવતું ઈંધણ નથી અને તે વાહનની કામગીરી ઘટાડે છે.	ઇથેનોલ એ ઉચ્ચ ઓક્ટેન ધરાવતું ઈંધણ છે, જેનો રિસર્ચ ઓક્ટેન નંબર (RON) આશરે 108.5 છે, જેની સરખામણીમાં પેટ્રોલનો 84.4 છે. E20 ભારતીય પેટ્રોલના અસરકારક ઓક્ટેન રેટિંગને વધારીને આશરે 95 સુધી લઈ જાય છે, જે આધુનિક એન્જિનોમાં કમ્બશન (દહન) સુધારે છે. E20 માટે કેલિબ્રેટ કરાયેલા વાહનો બહેતર એક્સિલરેશન, સ્મૂધ પરફોર્મન્સ અને ઓછું પ્રદૂષણ આપી શકે છે.
ઇન્સ્યોરન્સ કંપનીઓ E20 સંબંધિત નુકસાન માટેના દાવાના નકારે છે.	વીમા કંપનીઓ અને ઓરિજિનલ ઇક્વિપમેન્ટ મેન્યુફેક્ચરર્સ (OEMs) એ સ્પષ્ટ કર્યું છે: ભારતમાં ઇન્સ્યોરન્સ અથવા વોરંટીની માન્યતા પર E20 ની કોઈ અસર થતી નથી. SIAM એ સ્પષ્ટપણે પુષ્ટિ કરી છે કે નિયમોનું પાલન કરતા E20 પર ચાલતા વાહનો માટે વોરંટી માન્ય રાખવામાં આવશે.
ઇથેનોલ મિશ્રિત ઇંધણ સસ્તું હોવું જોઈએ, અને સરકાર આ તફાવત પોતાના ખિસ્સામાં મૂકી રહી છે.	આ દાવા માટે ટાંકવામાં આવેલો નીતિ આયોગનો અહેવાલ 2020-21 નો છે, જ્યારે ઇથેનોલ ખરેખર પ્રવેશ સમયે પેટ્રોલ કરતાં સસ્તું હતું. ત્યારથી ઇથેનોલ પ્રાપ્તિ ખર્ચ રિફાઇન્ડ પેટ્રોલ ખર્ચ કરતાં વધી ગયો છે, તેમ છતાં આ અનિવાર્ય નિયમ ચાલુ રાખવામાં આવ્યો છે કારણ કે તે ઊર્જા સુરક્ષા, પર્યાવરણીય અને ખેડૂતોની આવકમાં લાભ પહોંચાડે છે.
સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટને જણાવ્યું હતું કે E20 માત્ર એક 'પ્રયોગ' છે.	આ કેસ ઇથેનોલ પ્રાપ્તિ કરાર અંગેનો હતો - E20 ના ગુણો વિશે નહીં. એટર્ની જનરલની કચેરીએ 30.06.2026 ના રોજ સ્પષ્ટતા કરી હતી કે 'પ્રયોગ' હોવાનો આ દાવો ખોટો છે.
શેરડીનો રસ સીધેસીધો પેટ્રોલમાં રેડવામાં આવે છે.	પેટ્રોલમાં કાચો રસ મિશ્રિત થતો દર્શાવતા વાયરલ વીડિયો ભ્રામક છે. ઇથેનોલનું ઉત્પાદન આથો લાવવાની પ્રક્રિયા (ફર્મેન્ટેશન) અને ઔદ્યોગિક પ્રક્રિયા દ્વારા થાય છે જે તેના ગુણધર્મોને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખે છે, અને મિશ્રણ કરતા પહેલા તેણે કડક ઇંધણ ગુણવત્તા વિશિષ્ટતાઓ (સ્પેસિફિકેશન્સ) પૂર્ણ કરવી આવશ્યક છે.
1 લીટર ઇથેનોલ 10,000 લીટર પાણીનો વપરાશ કરે છે.	એક ઇથેનોલ પ્લાન્ટ 1 લીટર ઇથેનોલ દીઠ માત્ર 3-5 લીટર પ્રોસેસ્ડ પાણીનો ઉપયોગ કરે છે. આધુનિક ડિસ્ટિલરીઓ ઝીરો લિક્વિડ ડિસ્ચાર્જ સિસ્ટમ ચલાવે છે. ડાંગરની ખેતીના સમગ્ર કૃષિ જળ વપરાશને ઇથેનોલ ઉત્પાદનને આભારી ગણવો ખોટો છે. રાષ્ટ્રીય ખાદ્ય સુરક્ષા જરૂરિયાતો પૂર્ણ કર્યા પછી DFPD દ્વારા નક્કી કરાયેલા અને મંજૂર કરાયેલા વધારાના (સરપ્લસ) ચોખાને જ ઇથેનોલ ઉત્પાદન માટે ડાયવર્ટ કરવામાં આવે છે.
કીડીઓ અને મધમાખીઓ ફ્યુઅલ કેપ પર ચિપકે છે કારણ કે E20માં ખાંડ હોય છે.	ફ્યુઅલ ઇથેનોલ ડિસ્ટિલ્ડ (નિસ્યંદિત) હોય છે - બાકી રહેલી ખાંડ નાબૂદ થઈ જાય છે. તેમાં જંતુ-પ્રતિકારક ડીનેચ્યુરન્ટ્સ હોય છે, પેટ્રોલની ગંધ પ્રબળ હોય છે, અને E20 નિયમિત પેટ્રોલ કરતાં ઓછી વરાળ (વેપર) બનાવે છે.
ઇથેનોલનો પાણી શોષવાનો સ્વભાવ ઇંધણને બગાડે છે અને ટાંકીઓને નુકસાન પહોંચાડે છે.	કોઈપણ ઇંધણની ટાંકીમાંથી પાણીને બહાર રાખવું, પછી ભલે તે ઇથેનોલ મિશ્રિત હોય કે ન હોય, તે વાહનની મૂળભૂત ડિઝાઇન છે. આધુનિક વાહનો ઇંધણની ટાંકીઓમાં પાણીના પ્રવેશને રોકવા માટે ડિઝાઇન સુવિધાઓ અને સલામતીના પગલાંથી સજ્જ છે.

વિશ્વાસના ઉદ્યોગ જગતના અવાજો

ઇથેનોલ E20 પરનો વિશ્વાસ અગ્રણી ઓટોમોબાઇલ ઉત્પાદકો અને ઊર્જા ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો દ્વારા વ્યાપક પરીક્ષણો અને વાસ્તવિક દુનિયાના સર્વિસ ડેટાના આધારે વધુ મજબૂત બન્યો છે.

ઉદ્યોગ જગતના અગ્રણીઓના કેટલાક મુખ્ય અવલોકનો નીચે મુજબ છે:

• વિક્રમ ગુલાટી, કન્ટ્રી હેડ અને એક્ઝિક્યુટિવ વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ, ટોયોટા કિર્લોસ્કર મોટર: વાહનો વિશ્વભરમાં કડક, સ્વતંત્ર પ્રમાણપત્રમાંથી પસાર થાય છે. ઇથેનોલ એક સાબિત થયેલું, ઉચ્ચ કાર્યક્ષમતા ધરાવતું ઈંધણ છે, જેનો ઉપયોગ 1900ના દાયકાની શરૂઆતથી થઈ રહ્યો છે. E20 પર શિફ્ટ થવાનો નિર્ણય જૂના વાહનો પર સખત પરીક્ષણ કર્યા પછી જ લેવામાં આવ્યો હતો.
• રાહુલ ભારતી, સિનિયર એક્ઝિક્યુટિવ ઓફિસર, કોર્પોરેટ અફેર્સ, મારુતિ સુઝુકી: E10 માટે ડિઝાઇન કરાયેલા વાહનોનું E20 ઇંધણ સાથે વ્યાપક પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું છે. નાણાકીય વર્ષ 2025-26 માં મારુતિ સુઝુકી દ્વારા સર્વિસ કરાયેલા 2.84 કરોડ વાહનોમાંથી, 1.5 કરોડથી વધુ વાહનો ત્રણ વર્ષથી વધુ જૂના હતા અને તેથી તે E20-પ્રમાણિત ન હતા. છતાં E20 સંબંધિત કોઈ નુકસાન જોવા મળ્યું નથી. માઇલેજ પર, વાસ્તવિક અસર ઓછી છે. પ્રતિ લીટર 20 કિમી આપતી કાર માટે, આ ઘટાડો અંદાજે 0.6 કિમી જેટલો છે. ડ્રાઇવિંગની આદતો અને મેઇન્ટેનન્સ ઇંધણના પ્રકાર કરતાં માઇલેજ પર વધુ અસર કરે છે. બહેતર એક્સિલરેશન અને ઓછું પ્રદૂષણ આ નાના તફાવતને સરભર કરે છે.
• આશુતોષ વર્મા, ચીફ બિઝનેસ ઓફિસર, હીરો મોટોકોર્પ: વ્યાપક સર્વિસ ડેટાના વિશ્લેષણમાં અગાઉના ઇંધણની સરખામણીમાં E20 પર ચાલતા વાહનોમાં નુકસાનની કોઈ વધુ ઘટનાઓ જોવા મળી નથી.
• વર્તિકા શુક્લા, એન્જિનિયર્સ ઇન્ડિયા લિમિટેડના પૂર્વ ચેરમેન અને મેનેજિંગ ડિરેક્ટર: ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ પ્રોગ્રામ તમામ હિતધારકો સાથે વ્યાપક વિચાર-વિમર્શ કરીને તૈયાર કરવામાં આવ્યો હતો. તેને વૈજ્ઞાનિક પુરાવા, કડક ઓટોમોટિવ પરીક્ષણો અને વૈશ્વિક શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓ દ્વારા સમર્થન આપવામાં આવ્યું છે. E20 ઇંધણ BIS ધોરણો અને BS-VI ઉત્સર્જન ધોરણોને પૂર્ણ કરે છે. તે દેશભરમાં રિટેલ આઉટલેટ્સ પર સમાનરૂપે ઉપલબ્ધ છે.

ઉત્પાદન અને ઊર્જા ક્ષેત્રોમાં, ઉદ્યોગના અગ્રણીઓનો સંદેશ એક સમાન છે. E20 સુરક્ષિત છે, સારી રીતે પરીક્ષણ કરાયેલું છે અને વાસ્તવિક દુનિયાના ડેટા દ્વારા સમર્થિત છે.

ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ એ વૈશ્વિક સ્તરે સાબિત થયેલી ઇંધણ વ્યૂહરચના છે

ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ અપનાવવામાં ભારત એકલું નથી. આ હવે વૈશ્વિક સ્તરે સ્વીકૃત પ્રથા છે. કેટલીક મોટી અર્થવ્યવસ્થાઓએ ઇથેનોલને તેમની ઇંધણ વ્યૂહરચનામાં દ્રઢતાથી સામેલ કર્યું છે.

• યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ: E10 એ દેશભરમાં સ્ટાન્ડર્ડ ઇથેનોલ મિશ્રિત ઇંધણ છે. અમેરિકી સરકારના સમર્થન સાથે E15 ઝડપથી વિસ્તરી રહ્યું છે. લાખો વાહનો ઓલરેડી ફ્લેક્સ ફ્યુઅલ સક્ષમ (કેપેબલ) છે. આ વાહનો E85 જેટલા ઊંચા મિશ્રણ પર પણ ચાલી શકે છે.
• બ્રાઝિલ: બ્રાઝિલ ઇથેનોલના ઉપયોગમાં વૈશ્વિક અગ્રણી રહ્યું છે. તે હાલમાં તેના પ્રમાણભૂત પેટ્રોલ મિશ્રણ તરીકે E27 ને ફરજિયાત બનાવે છે. આને વધુ વધારીને આશરે 35 ટકા કરવામાં આવી રહ્યું છે. વેચાયેલી નવી કારોમાંથી 80 ટકાથી વધુ ફ્લેક્સ ફ્યુઅલ વાહનો છે. આ વાહનો E27, E30 અથવા શુદ્ધ હાઇડ્રસ ઇથેનોલ પર ચાલે છે.
• જાપાન: જાપાને પણ તેના ઇંધણ મિશ્રણમાં ઇથેનોલનો સમાવેશ કર્યો છે. આ તબક્કાવાર E10 રોલઆઉટ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.
• કેનેડા, થાઇલેન્ડ અને કેટલાક યુરોપિયન દેશો સહિતના દેશોએ પણ તેમની સ્વચ્છ ઇંધણ વ્યૂહરચનાઓના ભાગરૂપે ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ અપનાવ્યું છે.

ભારતના ઊર્જા ભવિષ્યને સક્ષમ બનાવવું

ઇથેનોલ બ્લેન્ડેડ પેટ્રોલ (EBP) પ્રોગ્રામ ભારતની ઊર્જા વ્યૂહરચનાના એક મુખ્ય સ્તંભ તરીકે વિકસિત થયો છે. તેની પ્રગતિ વૈજ્ઞાનિક મૂલ્યાંકન, તબક્કાવાર અમલીકરણ અને સરકાર, ઉદ્યોગ અને સંશોધન સંસ્થાઓ વચ્ચેના સહયોગને પ્રતિબિંબિત કરે છે. આ કાર્યક્રમે ઊર્જા સુરક્ષાને મજબૂત કરી છે, ઉત્સર્જન ઘટાડ્યું છે અને ખેડૂતો માટે આવકની નવી તકો ઊભી કરી છે. તેણે ક્રૂડ ઓઇલની આયાતમાં પણ ઘટાડો કર્યો છે અને સ્થાનિક રીતે ઉત્પાદિત રિન્યુએબલ ઇંધણના ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપ્યું છે. EBP પ્રોગ્રામ સ્વચ્છ, વધુ સ્થિતિસ્થાપક અને આત્મનિર્ભર પરિવહન ઇંધણ ઇકોસિસ્ટમમાં યોગદાન આપવાનું ચાલુ રાખશે.

સંદર્ભ

પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રาลય

• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2155558&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2277210&reg=3&lang=1
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2268671&reg=3&lang=1
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2268889&reg=20&lang=1
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2281142&reg=3&lang=1
• https://x.com/BPCLimited/status/2072565311484600790?s=20
• https://x.com/HardeepSPuri/status/2063080493034488232?s=20

કાયદા અને ન્યાય મંત્રાલય

• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2279625&reg=48&lang=2

[પીડીએફ ફાઇલ માટે અહીં ક્લિક કરો]

SM/BS/JD

(रिलीज़ आईडी: 2281349) आगंतुक पटल : 20