નવી દિલ્હીમાં આજે 'ટોય એસોસિએશન ઓફ ઇન્ડિયા' (TAI) દ્વારા આયોજિત '17મી ટોય બિઝ ઇન્ટરનેશનલ B2B પ્રદર્શની 2026' ને સંબોધિત કરતા કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી શ્રી પીયૂષ ગોયલે સતત નીતિગત સમર્થન અને ઉદ્યોગ-આધારિત નવીનતા દ્વારા તાજેતરના વર્ષોમાં ભારતીય રમકડાં ઉદ્યોગે સાધેલી અસાધારણ પ્રગતિ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

મંત્રીશ્રીએ ઉદ્યોગ જગતને ખાતરી આપી હતી કે સરકાર બ્યુરો ઓફ ઇન્ડિયન સ્ટાન્ડર્ડ્સ (BIS), નેશનલ ટેસ્ટ હાઉસ અને અન્ય સરકારી તથા અર્ધ-સરકારી પ્રયોગશાળાઓ દ્વારા દેશમાં રમકડાં ઉત્પાદન ક્લસ્ટરોમાં આધુનિક પરીક્ષણ સુવિધાઓ સ્થાપિત કરશે. તેમણે ઉદ્યોગના હિતધારકોને વિનંતી કરી હતી કે તેઓ સ્થાનિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય ગ્રાહકો માટે ભારતીય રમકડાં સર્વોચ્ચ ગુણવત્તાના ધોરણોને પૂર્ણ કરે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે જરૂરી પરીક્ષણ સાધનોની ઓળખ કરે અને તેની જાણ કરે.

મંત્રીશ્રીએ MSMEs ને તેમની કામગીરીનું કદ સતત વધારવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા અને જણાવ્યું હતું કે દરેક માઇક્રો (સૂક્ષ્મ) સાહસે સ્મોલ (નાના), દરેક નાના સાહસે મીડિયમ અને દરેક મધ્યમ સાહસે લાર્જ બનવાની આકાંક્ષા રાખવી જોઈએ. તેમણે ધ્યાન દોર્યું હતું કે MSME નો દરજ્જો નક્કી કરતી વખતે નિકાસ ટર્નઓવરને તેમાં સામેલ કરવામાં આવતું નથી, જે સાહસોને MSME માળખાના લાભો મેળવવાનું ચાલુ રાખવાની સાથે વ્યાપક સ્તરે વિસ્તરણ કરવાની મંજૂરી આપે છે.

મંત્રીશ્રીએ ઉદ્યોગના અગ્રણીઓને કૌશલ્ય વિકાસ કેન્દ્રો સ્થાપવા અને કામદારોને અદ્યતન ઉત્પાદન પદ્ધતિઓ તથા સારી ઉત્પાદન પદ્ધતિઓ અંગે તાલીમ આપવા માટે ઔદ્યોગિક તાલીમ સંસ્થાઓ (ITIs) સાથે ભાગીદારી કરવા હાકલ કરી હતી. તેમણે પબ્લિક-પ્રાઇવેટ પાર્ટનરશિપ (PPP) મોડલનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો જેના હેઠળ ઉદ્યોગ અને સરકાર સંયુક્ત રીતે પરીક્ષણ, ઉત્પાદન વિકાસ, નવીનતા અને ડિઝાઇનિંગ માટેની સુવિધાઓથી સજ્જ ઉત્કૃષ્ટતા કેન્દ્રોની સ્થાપના કરી શકે છે.

તેમણે સૂચવ્યું હતું કે આવા સેન્ટર્સ ઓફ એક્સેલન્સમાં સમર્પિત ડિઝાઇન કેન્દ્રો, નવા ઉત્પાદનોના પરીક્ષણ માટેની સુવિધાઓ અને નવા લોન્ચ કરાયેલા ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા ઉત્પાદનોના પ્રદર્શન માટેની જગ્યાઓનો સમાવેશ થઈ શકે છે. તેમણે ઉત્પાદકોને બ્રાન્ડ નિર્માણની પહેલો હાથ ધરવા પણ પ્રોત્સાહિત કર્યા અને એક્સપોર્ટ પ્રમોશન મિશન દ્વારા સમર્થનની ખાતરી આપી.

ગુણવત્તાના મહત્વ પર ભાર મૂકતા શ્રી ગોયલે જણાવ્યું હતું કે ઉચ્ચ ધોરણો જાળવી રાખવાથી ભારત વૈશ્વિક રમકડાં બજારમાં પોતાની હાજરીનો નોંધપાત્ર વિસ્તાર કરી શકશે, જે આશરે 120 બિલિયન યુએસ ડોલર હોવાનો અંદાજ છે.

તકનીકી ઉન્નતિની જરૂરિયાત પર પ્રકાશ પાડતા, શ્રી ગોયલે ઉત્પાદકોને ઉત્પાદનની ગુણવત્તા, ચોકસાઈ અને કાર્યક્ષમતામાં સુધારો કરવા માટે કમ્પ્યુટર-એઇડેડ ડિઝાઇન અને કમ્પ્યુટર-એઇડેડ ઉત્પાદન (CAD-CAM) તકનીકો અને CNC મશીનિંગ અપનાવવા વિનંતી કરી. મંત્રીશ્રીએ નોંધ્યું હતું કે CNC-આધારિત ઉત્પાદન સાથે CAD-CAM નું સંકલન કરવાથી ઉદ્યોગ વધુ ચોકસાઈ અને કાર્યક્ષમતા સાથે ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા ઉત્પાદનો વિકસાવવા સક્ષમ બનશે. તેમણે આધુનિક મશીનરીનો ઉપયોગ કરવા અને ઉત્પાદન પ્રક્રિયાઓમાં સતત સુધારો કરવાના મહત્વ પર પણ ભાર મૂક્યો હતો અને જણાવ્યું હતું કે તકનીકી અપગ્રેડેશન ભારતીય રમકડાં ઉત્પાદકોને તેમની સ્પર્ધાત્મકતા મજબૂત કરવામાં અને વૈશ્વિક બજારોમાં એક વિશિષ્ટ સ્થાન સ્થાપિત કરવામાં મદદ કરશે.

મંત્રીશ્રીએ ગુણવત્તાયુક્ત સિલાઇ, શ્રેષ્ઠ દોરાની ગુણવત્તા, મશીનથી સિલાઇ કરાયેલા ઉત્પાદનો અને ઉત્પાદનની ઝીણવટભરી વિગતો પર ધ્યાન આપવાના મહત્વ પર પણ ભાર મૂક્યો હતો અને નોંધ્યું હતું કે આવા પરિબળો ઘણીવાર વૈશ્વિક બજારોમાં સફળતા નક્કી કરે છે. મધ્ય પૂર્વમાં ઉત્પાદનો સપ્લાય કરતા નિકાસકારોની પ્રશંસા કરતા, તેમણે ઉદ્યોગને ભારતના તાજેતરના મુક્ત વેપાર કરારો દ્વારા ખુલેલા વિકસિત બજારોમાં રહેલી તકોનો લાભ લેવા પ્રોત્સાહિત કર્યા.

પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં થયેલા નવ મુક્ત વેપાર કરારોનો ઉલ્લેખ કરતા શ્રી ગોયલે નોંધ્યું હતું કે આ કરારો વિકસિત અને ઉચ્ચ આવક ધરાવતા બજારો સુધી પહોંચ પ્રદાન કરે છે જ્યાં ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા ઉત્પાદનો વધુ મૂલ્ય મેળવી શકે છે.

શ્રી ગોયલે ઉત્પાદકોને સમગ્ર વિશ્વમાં, ખાસ કરીને ભારતના નવ FTAs હેઠળ આવરી લેવાયેલા 38 દેશોમાં વ્યાપારી પ્રતિનિધિમંડળો મોકલવા આગ્રહ કર્યો હતો. તેમણે ઉદ્યોગને વૈશ્વિક સ્તરે ભારતની શક્તિ પ્રદર્શિત કરવા અને વિદેશી બજારોમાં સ્થાનિક ઉદ્યોગો, બ્રાન્ડ્સ, સુપરમાર્કેટ્સ અને ઇ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ્સ સાથે સીધા જોડાવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા.

 ટકાઉપણા પર ભાર મૂકતાં, મંત્રીશ્રીએ ઉત્પાદકોને ટકાઉ ઉત્પાદનો અને ટકાઉ ઉત્પાદન પદ્ધતિઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા વિનંતી કરી. તેમણે રમકડાં ઉત્પાદનમાં વપરાતી મોટર્સ, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, ડાઇઝ અને મોલ્ડના ઉત્પાદનમાં સ્થાનિક ક્ષમતાઓ વિકસાવવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો અને જણાવ્યું હતું કે આત્મનિર્ભર ઇકોસિસ્ટમ અને મોટા પાયે ઉત્પાદનથી સ્પર્ધાત્મકતામાં સુધારો થશે અને ખર્ચ ઘટશે.

બજારની તકો પર પ્રકાશ પાડતા શ્રી ગોયલે નોંધ્યું હતું કે સમગ્ર યુરોપમાં હવે શૂન્ય-આવકવેરાની પહોંચ ઉપલબ્ધ છે અને ઉદ્યોગના પ્રતિનિધિઓને માહિતગાર કર્યા હતા કે ભારત-યુકે મુક્ત વેપાર કરાર 15 જુલાઈથી કાર્યરત થઈ જશે. તેમણે ઉત્પાદકોને યુકેના બજારમાં તકો શોધવા માટે તાત્કાલિક પ્રતિનિધિમંડળો મોકલવા જણાવ્યું હતું.

યુરોપિયન યુનિયન માર્કેટનો ઉલ્લેખ કરતા મંત્રીશ્રીએ નોંધ્યું હતું કે ડ્યુટી-ફ્રી પહોંચ ઇટાલી, ફ્રાન્સ, જર્મની, સ્પેન અને પોર્ટુગલ સહિત 27 દેશોમાં વિસ્તરશે. તેમણે આ બજારોને મોટા અને પ્રીમિયમ બજારો તરીકે ગણાવ્યા જ્યાં ભારતીય ઉત્પાદનો ઊંચી કિંમતો મેળવી શકે છે અને અગ્રણી આંતરરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ સાથે સ્પર્ધા કરવા સક્ષમ વૈશ્વિક સ્તરે માન્યતા પ્રાપ્ત ભારતીય રમકડાંની બ્રાન્ડ્સ બનાવવા ઉત્પાદકોને પ્રોત્સાહિત કર્યા.

શ્રી ગોયલે પ્રધાનમંત્રીની આગામી ઓસ્ટ્રેલિયા, ઇન્ડોનેશિયા અને ન્યૂઝીલેન્ડની મુલાકાતનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો અને નોંધ્યું હતું કે આ બજારો ભારતીય ઉત્પાદનો માટે નોંધપાત્ર તકો પ્રદાન કરે છે. તેમણે હાઇલાઇટ કર્યું કે ઓસ્ટ્રેલિયા અને ન્યૂઝીલેન્ડ વિકસિત બજારો છે અને જણાવ્યું કે ઓસ્ટ્રેલિયામાં નિકાસ માટે ડ્યુટી-ફ્રી પહોંચ ઉપલબ્ધ છે, જ્યારે વર્ષના અંત સુધીમાં ન્યૂઝીલેન્ડમાં પણ આવી જ પહોંચ અપેક્ષિત છે.

મંત્રીશ્રીએ ઉદ્યોગના પ્રતિનિધિઓને વધુમાં માહિતગાર કર્યા હતા કે GCC દેશો, મેક્સિકો, બ્રાઝિલ અને કેનેડાને સામેલ કરતા મુક્ત વેપાર કરારો વર્ષના અંત સુધીમાં આગળ વધવાની અપેક્ષા છે, જે ભારતીય નિકાસકારો માટે વધારાની તકો ખોલશે. આ ક્ષેત્રના ભવિષ્યમાં વિશ્વાસ વ્યક્ત કરતા તેમણે જણાવ્યું હતું કે રમકડાં ઉદ્યોગની સફળતા ભારતના વિકાસમાં સીધું યોગદાન આપશે અને ઉત્પાદકોને બહેતર ગુણવત્તા, બ્રાન્ડિંગ અને માર્કેટિંગ દ્વારા દસ ગણી વૃદ્ધિની આકાંક્ષા રાખવા આહ્વાન કર્યું હતું.

વધુ આંતરરાષ્ટ્રીય પહોંચ વધારવા પ્રોત્સાહિત કરતા શ્રી ગોયલે ઉત્પાદકોને વિદેશી પ્રદર્શનોમાં ભાગ લેવા વિનંતી કરી અને એક્સપોર્ટ પ્રમોશન મિશન દ્વારા સમર્થનની ખાતરી આપી. તેમણે વિદેશમાં વેરહાઉસિંગ (ગોદામ) સુવિધાઓ સ્થાપવાનો પણ સુઝાવ આપ્યો અને જણાવ્યું કે સરકાર જસ્ટ-ઇન-ટાઇમ ડિલિવરીની સુવિધા આપવા અને વિદેશી બજારોમાં પહોંચ સુધારવા માટે પ્રારંભિક વર્ષો દરમિયાન આવી પહેલોને ટેકો આપી શકે છે.

ટોય એસોસિએશન ઓફ ઇન્ડિયાને નેતૃત્વની ભૂમિકા નિભાવવા આહ્વાન કરતા મંત્રીશ્રીએ નોંધ્યું હતું કે એસોસિએશનમાં હાલમાં આશરે 1,200 સભ્યો છે, જ્યારે દેશભરમાં લગભગ 21,000 રમકડાં ઉત્પાદકો કાર્યરત છે. તેમણે એસોસિએશનને તમામ ઉત્પાદકોને એક સમાન મંચ પર લાવવા વિનંતી કરી અને જણાવ્યું કે મોટો સભ્ય આધાર ઉદ્યોગના સામૂહિક અવાજને વધુ મજબૂત બનાવશે.

ક્વોલિટી કંટ્રોલ ઓર્ડર્સ (QCOs) ના મુદ્દા પર શ્રી ગોયલે ગુણવત્તાના ધોરણો જાળવી રાખવા માટે સરકારની પ્રતિબદ્ધતા દોહરાવી અને ઉદ્યોગને અયોગ્ય આયાત અને ડમ્પિંગ સામે રક્ષણની ખાતરી આપી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આવા પડકારોનો સામનો કરી રહેલા ઉત્પાદકો સમયસર હસ્તક્ષેપ અને સમર્થન માટે ડિરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ ટ્રેડ રેમેડીઝ (DGTR), DPIIT અથવા અન્ય સંબંધિત સત્તાધિકારીઓનો સંપર્ક કરી શકે છે.

મંત્રીશ્રીએ ઉદ્યોગના હિતધારકોને ગુણવત્તા અને ગ્રાહક સંતોષ પ્રત્યે પ્રતિબદ્ધ રહેવા વિનંતી કરતા અવલોકન કર્યું કે ભારતીય ગ્રાહકો વિદેશના ગ્રાહકો કરતાં સહેજ પણ ઓછા મહત્વના નથી. તેમણે ભારતના 140 કરોડની વસ્તી ધરાવતા બજારને એક મોટી તાકાત ગણાવી જે મોટા પાયા પર ઉત્પાદનના લાભ પ્રદાન કરે છે અને સમાજના તમામ વર્ગોના બાળકો માટે સસ્તા અને ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા રમકડાં સુનિશ્ચિત કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.

ક્વોલિટી કંટ્રોલ ઓર્ડર્સ હેઠળ સંક્રમણકાલીન વ્યવસ્થાઓ પાછળનું તર્ક સમજાવતા શ્રી ગોયલે જણાવ્યું હતું કે આવી જોગવાઈઓનો હેતુ રોકાણ, બ્રાન્ડ બિલ્ડિંગ અને બજાર વિકાસને સરળ બનાવવાનો છે અને સાથે જ વૈશ્વિક ઉત્પાદન હબ તરીકે ભારતની સ્થિતિને મજબૂત કરવાનો છે. ભારતના ઓટોમોબાઇલ ક્ષેત્રના ઉત્ક્રાંતિ સાથે સરખામણી કરતા તેમણે નોંધ્યું હતું કે વધુ સ્પર્ધા અને આંતરરાષ્ટ્રીય બ્રાન્ડ્સના પ્રવેશથી ગુણવત્તાના ધોરણો સુધર્યા હતા, ગ્રાહકોની પસંદગીનો વ્યાપ વધ્યો હતો અને સ્થાનિક ઉત્પાદકો મજબૂત થયા હતા.

મંત્રીશ્રીએ જણાવ્યું હતું કે રમકડાં ક્ષેત્રમાં રોકાણ, રોજગાર નિર્માણ, કોન્ટ્રાક્ટ મેન્યુફેક્ચરિંગ અને તકનીક હસ્તાંતરણ દ્વારા આવી જ તકો અસ્તિત્વ ધરાવે છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે સંતુલિત નીતિગત અભિગમ જાળવી રાખવાની સાથે સ્થાનિક ઉત્પાદકોના હિતો હંમેશા અગ્રતા પર રહેશે.

ભારતીય ઉત્પાદકોની ક્ષમતાઓ પર વિશ્વાસ વ્યક્ત કરતા શ્રી ગોયલે જણાવ્યું હતું કે તેઓ વૈશ્વિક સ્તરના ખેલાડીઓ સાથે સફળતાપૂર્વક સ્પર્ધા કરવાની પ્રતિભા અને ક્ષમતા ધરાવે છે. તેમણે ઉદ્યોગના સહભાગીઓને વિદેશી ઉદ્યોગો, બ્રાન્ડ્સ, સુપરમાર્કેટ્સ અને ઇ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ્સ સાથે જોડાવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા જેથી ભારતીય ઉત્પાદનોને વ્યાપક વૈશ્વિક માન્યતા મળે.

છેલ્લા ચાર વર્ષમાં રમકડાંની નિકાસમાં 239 ટકાનો વધારો થયો હોવાનું નોંધીને મંત્રીશ્રીએ ઉદ્યોગને આ ગતિ જાળવી રાખવા અને આગામી વર્ષોમાં દસ ગણી વૃદ્ધિનું લક્ષ્ય રાખવા હાકલ કરી હતી. આ ક્ષેત્રના મજબૂત પ્રદર્શન પર પ્રકાશ પાડતા તેમણે જણાવ્યું કે રમકડાંની આયાતમાં 32 ટકાનો ઘટાડો થયો છે.

વર્ષ 2020 માં 'મન કી બાત' માં પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના સંબોધનને યાદ કરતા શ્રી ગોયલે જણાવ્યું હતું કે પ્રધાનમંત્રીએ વૈશ્વિક રમકડાં હબ તરીકે ઉભરી આવવાની ભારતની ક્ષમતા પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો અને નાગરિકોને આત્મનિર્ભરતા અને 'વોકલ ફોર લોકલ' ના વિઝન હેઠળ દેશમાં ઉત્પાદિત ઉત્પાદનોને સમર્થન આપવા પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા.

મંત્રીશ્રીએ જણાવ્યું હતું કે 'મેક ઇન ઇન્ડિયા' પહેલના અગિયાર વર્ષો દરમિયાન રમકડા ઉદ્યોગને વ્યાપક સમર્થન આપવામાં આવ્યું છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે 2020 માં શરૂ કરાયેલા નેશનલ ટોય એક્શન પ્લાને આ ક્ષેત્રના વિકાસ માટે એક સ્પષ્ટ રોડમેપ પૂરો પાડ્યો હતો. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે દેશભરમાં 50 થી વધુ રમકડા ક્લસ્ટરો સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા છે અને અંદાજે 21,000 MSME એકમો રમકડાં ઉત્પાદન સાથે જોડાયેલા છે, જેમાંના ઘણા એકમો ભારતીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય બ્રાન્ડ્સ માટે કોન્ટ્રાક્ટ મેન્યુફેક્ચરિંગ પણ કરી રહ્યા છે.

આ ક્ષેત્રના પરિવર્તન પર પ્રકાશ પાડતા શ્રી ગોયલે જણાવ્યું હતું કે અગાઉ ભારતીય રમકડાં બજારના માત્ર 12 ટકા ભાગમાં જ સ્થાનિક સ્તરે ઉત્પાદિત રમકડાં ઉપલબ્ધ હતા, જ્યારે હવે અંદાજે ₹18,000 કરોડના બજારમાં આયાતનો હિસ્સો માત્ર ₹2,500-3,000 કરોડ જેટલો જ છે, જ્યારે બાકીની માંગ ભારતીય ઉત્પાદકો દ્વારા પૂરી કરવામાં આવે છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે ગુણવત્તાના ધોરણોમાં નોંધપાત્ર સુધારો થયો છે પરંતુ ઉદ્યોગને સંતોષ માનીને બેસી ન રહેવા વિનંતી કરી.

મંત્રીશ્રીએ ઉત્પાદકોને ઉત્પાદનની ગુણવત્તા, સામગ્રી, ફિનિશિંગ અને ઉત્પાદનના ધોરણોમાં સતત સુધારો કરવા માટે પ્રયત્નશીલ રહેવા આહ્વાન કર્યું હતું. તેમણે ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા પેઇન્ટ્સ, શ્રેષ્ઠ ફિનિશિંગ, સુરક્ષિત કિનારીઓ (સેફ એજીસ) અને ટકાઉ ઉત્પાદનોના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો અને ઉદ્યોગને પરીક્ષણ સાધનોની એક ઇચ્છિત યાદી તૈયાર કરવા વિનંતી કરી હતી જે ગુણવત્તા પ્રમાણપત્રને સરળ બનાવશે. તેમણે ટકાઉપણું, પેઇન્ટની ગુણવત્તા, ફિનિશિંગ અને બેટરીથી ચાલતા તથા ઇલેક્ટ્રોનિક રમકડાંના પ્રદર્શન માટે બેચ-વાઇઝ પરીક્ષણનું સૂચન કર્યું હતું અને નોંધ્યું હતું કે પ્રમાણિત ઉચ્ચ-ગુણવત્તાવાળા ઉત્પાદનો ઉત્પાદકોને મજબૂત બ્રાન્ડ્સ બનાવવા અને બજારમાં મોટો હિસ્સો મેળવવામાં મદદ કરશે.

આ પ્રદર્શનમાં 400 થી વધુ મેડ-ઇન-ઇન્ડિયા રમકડાંની બ્રાન્ડ્સ, 15,000 થી વધુ વ્યાપારી મુલાકાતીઓ, 50 થી વધુ દેશોના સહભાગીઓ અને રમકડા ઉત્પાદન ઇકોસિસ્ટમના હિતધારકો એકસાથે આવ્યા હતા.

SM/DK/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com