એકેડેમિક બેંક ઓફ ક્રેડિટ્સ: એક પરિચય

એકેડેમિક બેંક ઓફ ક્રેડિટ્સ (ABC)એ શિક્ષણ મંત્રાલયનું એક ક્રાંતિકારી ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ છે અને તેનું નિયમન યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ્સ કમિશન (UGC) દ્વારા કરવામાં આવે છે. તે માન્ય શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાંથી વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા મેળવેલી શૈક્ષણિક ક્રેડિટ્સ સંગ્રહિત કરવા, સંચાલિત કરવા, સ્થાનાંતરિત કરવા અને વટાવવા (રિડીમ કરવા) માટે ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડીને દરેક શીખનારની સફરને ટેકો આપવા માટે બનાવવામાં આવ્યું છે.

અપાર (APAAR - ઓટોમેટેડ પરમેનન્ટ એકેડેમિક એકાઉન્ટ રજિસ્ટ્રી) આઈડી એ એબીસી (ABC) સિસ્ટમ સાથે જોડાયેલ એક અનન્ય 12-આંકડાનો વિદ્યાર્થી ઓળખ નંબર છે. "એક રાષ્ટ્ર, એક વિદ્યાર્થી આઈડી" પહેલના ભાગરૂપે રજૂ કરાયેલ, અપાર (APAAR) દરેક શીખનાર માટે એક સમાન શૈક્ષણિક ઓળખ બનાવે છે. DigiLocker દ્વારા સુલભ, તે વિદ્યાર્થીના શાળા, ઉચ્ચ શિક્ષણ, કૌશલ્ય વિકાસ અને અન્ય શિક્ષણ કાર્યક્રમોના શૈક્ષણિક રેકોર્ડને એક જ પ્લેટફોર્મ પર લાવે છે. અપાર આઈડી નજીકના કોમન સર્વિસ સેન્ટર (CSC) દ્વારા જનરેટ કરી શકાય છે, જે તેને અંતરિયાળ અને ઓછા સેવા ધરાવતા વિસ્તારોમાં પણ સુલભ બનાવે છે. જૂન 2026 સુધીમાં, સમગ્ર ભારતમાં 26.30 કરોડ ચકાસાયેલા અપાર આઈડી જનરેટ કરવામાં આવ્યા છે. સાથે મળીને, ABC અને વિદ્યાર્થીનું APAAR ID તેમને સંસ્થાઓમાં અને સમય જતાં તેમના શિક્ષણને તબક્કાવાર આગળ વધારવામાં મદદ કરે છે.

ABCના ઉદ્દેશ્યો

ABCનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એક અનુકૂળ, શીખનાર-અનુકૂળ શિક્ષણ પ્રણાલી બનાવવાનો છે જેમાં શિક્ષણની સિદ્ધિઓને ઓળખી શકાય, સંગ્રહિત કરી શકાય અને વ્યક્તિના સમગ્ર જીવન દરમિયાન તેનો ઉપયોગ કરી શકાય. તે ક્રેડિટ ટ્રાન્સફર, મલ્ટીપલ એન્ટ્રી અને એક્ઝિટ ઓપ્શન્સ અને વિવિધ સંસ્થાઓ તેમજ વિદ્યાશાખાઓમાં શિક્ષણની માન્યતા સક્ષમ કરીને રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP) 2020 અને નેશનલ ક્રેડિટ ફ્રેમવર્ક (NCrF) ના વિઝનને ટેકો આપે છે. આનો અર્થ એ થાય છે કે જો કોઈ વિદ્યાર્થી અભ્યાસ આંશિક રીતે પૂર્ણ કર્યા પછી છોડી દેવાનું પસંદ કરે છે, તો તેણે મેળવેલી ક્રેડિટ આ ડેટા બેંકમાં સંગ્રહિત થાય છે. ભવિષ્યમાં જ્યારે તે ફરીથી જોડાવાનું પસંદ કરે ત્યારે આ ક્રેડિટનો ઉપયોગ તેના દ્વારા અભ્યાસ પૂર્ણ કરવા માટે કરી શકાય છે.

એબીસી અને અપાર શીખનારાઓને તેમની સિદ્ધિઓનો ડિજિટલ રેકોર્ડ જાળવવામાં, સંસ્થાઓ વચ્ચે ક્રેડિટ ટ્રાન્સફર સરળ બનાવવામાં અને શૈક્ષણિક રેકોર્ડ જાળવવામાં પારદર્શિતા સુધારવામાં મદદ કરે છે. આ પ્લેટફોર્મ શાળાઓ, યુનિવર્સિટીઓ, કૌશલ્ય સંસ્થાઓ અને અન્ય શિક્ષણ હિતધારકો સાથે સંકલનને પણ સમર્થન આપે છે, જે એક જોડાયેલ શિક્ષણ ઇકોસિસ્ટમ બનાવે છે.

ABC કેવી રીતે કામ કરે છે

• વિદ્યાર્થીઓ ABC પોર્ટલ પર નોંધણી કરાવે છે અને એક અનન્ય ABC ID અથવા APAAR ID મેળવે છે, જે તેમના આધાર અને DigiLocker એકાઉન્ટ સાથે જોડાયેલ છે.
• પાત્ર ઉચ્ચ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ (HEIs) ના વિદ્યાર્થીઓ એબીસી સુવિધાનો ઉપયોગ કરી શકે છે.
• શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ દરેક વિદ્યાર્થીના ખાતા સામે સીધા એબીસી પોર્ટલ પર ક્રેડિટ ડેટા અપલોડ કરે છે.
• વિદ્યાર્થીઓ શૈક્ષણિક પ્રગતિ ગુમાવ્યા વિના ઉચ્ચ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં ક્રેડિટ એકત્રિત, સ્થાનાંતરિત અને વટાવી શકે છે.
• ક્રેડિટ મહત્તમ 7 વર્ષ અથવા સંબંધિત શૈક્ષણિક વિદ્યાશાખા દ્વારા નિર્ધારિત સમયગાળા માટે માન્ય છે. એકવાર વટાવ્યા પછી, ક્રેડિટનો ફરીથી ઉપયોગ કરી શકાતો નથી.
• ક્રેડિટ રિડેમ્પશન અને પ્રમાણપત્ર આપવાની કામગીરી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ દ્વારા નેશનલ એકેડેમિક ડિપોઝિટરી (NAD) પ્લેટફોર્મ દ્વારા હેન્ડલ કરવામાં આવે છે.
• NAD એ ABC ના કરોડરજ્જુ તરીકે સેવા આપે છે અને બધા શૈક્ષણિક પુરસ્કારો અને રેકોર્ડ્સ સાચવે છે.

એકેડેમિક બેંક ઓફ ક્રેડિટ્સ: પ્રોગ્રેસ રિપોર્ટ

આ પહેલે દેશભરમાં પહેલેથી જ નોંધપાત્ર સ્કેલ હાંસલ કર્યો છે. વર્ષ 2026 માટે, યુજીસીએ તમામ ઉચ્ચ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓને એબીસી પોર્ટલ પર મોડામાં મોડા 30 જૂન, 2026 સુધીમાં ક્રેડિટ ડેટા અપલોડ કરવાનો આદેશ આપ્યો છે.

સંસ્થાનો પ્રકાર	સંસ્થાનો પ્રકાર	ABC માટે નોંધાયેલ	APAAR ID બનાવેલા (કરોડમાં)	શૈક્ષણિક રેકોર્ડ્સ
સ્વાયત્ત કોલેજ	સ્વાયત્ત કોલેજ	1262	0.33	1.27
ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ નેશનલ ઇમ્પોર્ટન્સ
	AIIMS	10	0.00	0.00
	IIIT	25	0.00	0.02
	IIM	21	0.00	0.02
	IISER	7	0.00	0.01
	IIT	23	0.01	0.06
	NID	5	0.00	0.00
	NIFTEM	1	0.00	0.00
	NIPER	6	0.00	0.00
	NIT	31	0.02	0.10
	Others INI	14	0.00	0.01
	SPA	3	0.00	0.00
સ્વતંત્ર સંસ્થાઓ	સ્વતંત્ર સંસ્થાઓ	254	0.06	0.07
યુનિવર્સિટી	સેન્ટ્રલ યુનિવર્સિટી	57	0.49	1.65
	ડીમ્ડ ટુ બી એ યુનિવર્સિટી	140	0.15	0.98
	પ્રાઇવેટ યુનિવર્સિટી	520	0.34	1.72
	સ્ટેટ યુનિવર્સિટી	488	3.36	26.74
કૌશલ્ય	કૌશલ્ય	96	1.51	6.55
શાળા શિક્ષણ	શાળા		16.62	71.46
અનમેપ્ડ			3.39	0.00
કુલ સરવાળો		2963	26.29	110.65

ABC અને APAAR ખાતે ડેટા સુરક્ષાનું સંચાલન

આ પ્લેટફોર્મ ડેટા ગુપ્તતા અને અખંડિતતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે મજબૂત સુરક્ષા પ્રોટોકોલ અને એન્ક્રિપ્શન પગલાંનો ઉપયોગ કરે છે. APAAR ID અને આધાર-લિંક્ડ ડિજીલોકર ઓળખપત્રો દ્વારા ઍક્સેસ પ્રમાણિત કરવામાં આવે છે, જે બધી સંકલિત સિસ્ટમો અને સંસ્થાકીય માળખામાં સીમલેસ ઍક્સેસ સુનિશ્ચિત કરે છે અને વપરાશકર્તા માહિતી સુરક્ષિત છે તેની ખાતરી કરે છે.

મુખ્ય વિશેષતાઓ અને પરિણામો

• શૈક્ષણિક ગતિશીલતા: વિદ્યાર્થીઓ બહુવિધ ઉચ્ચ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં અભ્યાસ કરી શકે છે અને કાર્યક્રમો અને સંસ્થાઓ વચ્ચે તેમની ક્રેડિટ એકીકૃત રીતે સ્થાનાંતરિત કરી શકે છે.
• એબીસી વિદ્યાર્થીઓને સીમલેસ, સંમતિ-આધારિત દસ્તાવેજ વિનિમય પ્રણાલી પ્રદાન કરે છે જે ચકાસણીને સુવ્યવસ્થિત કરે છે અને પ્રક્રિયાના સમયને નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડે છે.
• મલ્ટીપલ એન્ટ્રી એન્ડ એક્ઝિટ (MEE): એબીસી NEP 2020 હેઠળ MEE માળખાને સક્ષમ કરે છે. આ એક વર્ષ પૂર્ણ કર્યા પછી પ્રમાણપત્ર (સર્ટિફિકેટ); બે વર્ષ પછી ડિપ્લોમા; ત્રણ કે ચાર વર્ષ પછી ડિગ્રી મેળવવાની જોગવાઈઓ પૂરી પાડે છે. 153 યુનિવર્સિટીઓ હવે મલ્ટીપલ એન્ટ્રી વિકલ્પો ઓફર કરે છે, જેનો લાભ 31,156 યુજી (UG) અને 5,583 પીજી (PG) વિદ્યાર્થીઓને મળ્યો છે.
• વિદ્યાર્થીઓ ગમે ત્યાંથી, ગમે ત્યારે તેમના ડિજિટલ પ્રમાણપત્રો મેળવી શકે છે.
• ડ્રોપઆઉટ દરોમાં ઘટાડો અને સતત શીખવા માટે પ્રેરણામાં સુધારો.
• એબીસી ઔપચારિક, અનૌપચારિક અને અનુભવી શિક્ષણ વચ્ચેના અંતરને પૂરો કરી રહ્યું છે.
• આ પહેલ હેઠળ, વિદ્યાર્થીઓ સાથે જોડાયેલા કેટલાક લાભો છે. અપાર આઈડી પ્રમાણિત કરીને, 13 થી 30 વર્ષની વય વચ્ચેના વિદ્યાર્થીઓ વિશિષ્ટ પ્રવાસ લાભો અનલૉક કરી શકે છે, જેમાં બેઝ એરફેર પર 10% સુધીની છૂટ અને વધારાની 10 કિલો સામાન ભથ્થું સામેલ છે.
• સ્વયમ (SWAYAM) સંકલન: વિદ્યાર્થીઓ સ્વયમ ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ પરથી 40% સુધીની ક્રેડિટ મેળવી શકે છે. આશરે 388 યુનિવર્સિટીઓએ આ નિયમ અપનાવ્યો છે, જે ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ સુધીની પહોંચને વ્યાપક બનાવે છે.
• નેશનલ ક્રેડિટ ફ્રેમવર્ક (NCrF): એબીસી શૈક્ષણિક, વ્યાવસાયિક અને અનુભવી શિક્ષણને આવરી લેતા NCrF સાથે સંકળાયેલું છે. વર્ષ 2026 સુધીમાં ભારતભરની 170 યુનિવર્સિટીઓ દ્વારા NCrF અપનાવવામાં આવ્યું છે.

એબીસીનું ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર

• એબીસી એ ડિજિટલ ઇન્ડિયા પ્રોગ્રામ હેઠળ શિક્ષણ માટે ભારતના ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (DPI) નો એક મુખ્ય ઘટક છે.
• NAD-DigiLocker સાથે સંકલન વિદ્યાર્થીઓને તેમના પોતાના ચકાસાયેલા શૈક્ષણિક રેકોર્ડ્સ ગમે ત્યારે સુરક્ષિત ઍક્સેસ કરવાની મંજૂરી આપે છે.
• NeGD (ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને આઇટી મંત્રાલય) એ નવેમ્બર 2024માં તેની ડિજિટલ ઇન્ડિયા 'આસ્ક અવર એક્સપર્ટ્સ' શ્રેણીમાં ABC-NAD ને પ્રદર્શિત કર્યું હતું.
• એબીસી સંકલન માટે સમર્થ ERP (SAMARTH ERP - અગ્રણી, ક્લાઉડ-આધારિત ઇ-ગવર્નન્સ પ્લેટફોર્મ) તૈનાત કરવું એ વિદ્યાર્થીઓ અને યુનિવર્સિટી વહીવટ માટે એક પ્રમાણિત, એકીકૃત ગેટવે પ્રદાન કરે છે.
• અંતરિયાળ ગામડાઓમાં આવેલા CSCs હવે એબીસી અને અપાર નોંધણી માટે ગ્રાઉન્ડ લેવલના પોઈન્ટ તરીકે સેવા આપે છે, જે ડિજિટલ વિભાજનને દૂર કરે છે.

એક વિશ્વસનીય ડિજિટલ શિક્ષણ ઇકોસિસ્ટમ તરફ

ABC અને APAAR સાથે મળીને શૈક્ષણિક રેકોર્ડ માટે એક વિશ્વસનીય ડિજિટલ સિસ્ટમ બનાવી રહ્યા છે, જે શિક્ષણને સરળ, વધુ પારદર્શક અને દરેક શીખનાર માટે સુલભ બનાવે છે. સરળ ક્રેડિટ ટ્રાન્સફર, સુરક્ષિત રેકોર્ડ મેનેજમેન્ટ અને આજીવન શિક્ષણની સુવિધા આપીને, આ પહેલ ભવિષ્ય માટે તૈયાર શિક્ષણ પ્રણાલીનો પાયો નાખી રહી છે.

જેમ જેમ આ પ્લેટફોર્મ્સ વિકસિત અને સ્કેલ થવાનું ચાલુ રાખે છે, ઉભરતી તકનીકો ડિજિટલ શૈક્ષણિક ઓળખપત્રોની સુરક્ષા અને અધિકૃતતાને વધુ મજબૂત કરવાની નવી તકો પ્રદાન કરે છે. આ સંદર્ભમાં, ભારત પ્રમાણ ચેઈન એક આશાસ્પદ આગામી પગલું પૂરું પાડે છે. ડિજિટલ ઇન્ડિયા કોર્પોરેશન (DIC) દ્વારા વિકસિત, તે ભારતનું સાર્વભૌમ બ્લોકચેન પ્લેટફોર્મ છે જે મોટા પાયે સુરક્ષિત, ચકાસી શકાય તેવા અને ચેડાં-પ્રતિરોધક ડિજિટલ ઓળખપત્રોને સક્ષમ કરવા માટે રચાયેલ છે.

ઝડપી અમલીકરણ માટે DIC-સંચાલિત બ્લોકચેન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર દ્વારા ભારત પ્રમાણ ચેઇન અપનાવી શકાય છે, જ્યારે સંસ્થાઓ પાસે વધુ સ્વતંત્રતા અને સરળતા માટે પોતાના બ્લોકચેન નોડ્સ ચલાવવાનો વિકલ્પ પણ છે. આ પ્લેટફોર્મ ખાતરી કરે છે કે શૈક્ષણિક ડેટા ભારતના પોતાના ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં રહે અને ડિજિટલ પર્સનલ ડેટા પ્રોટેક્શન એક્ટનું સંપૂર્ણપણે પાલન કરે.

સંદર્ભો

Ministry of Education

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/userfiles/NEP_Final_English_0.pdf

https://www.abc.gov.in/about-us

https://www.abc.gov.in

https://www.abc.gov.in/faq

https://apaar.education.gov.in/

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2003802&lang=2&reg=48&utm

https://www.facebook.com/photo/?fbid=1452271933596230&set=a.358256662997768

Ministry of Electronics and IT

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2072877&reg=48&lang=2 

Ministry of Finance

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2219936&reg=3&lang=1

University Grants Commission

https://www.ugc.gov.in/pdfnews/5572622_Academic-Bank-of-Credits-Regulation.pdf

https://www.ugc.gov.in/pdfnews/9363820_Academic-Bank-of-Credits-(ABC).pdf

https://www.ugc.gov.in/pdfnews/9028476_Report-of-National-Credit-Framework.pdf

PIB Backgrounder

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2025/jul/doc2025729593701.pdf
https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=154950&ModuleId=3&reg=3&lang=1

Please See PDF

SM/BS/JD

(रिलीज़ आईडी: 2279396) आगंतुक पटल : 9