ચીફ કમિશનર શ્રીમતી નિધિ ખરે અને કમિશનર શ્રી અનુપમ મિશ્રાના નેતૃત્વમાં સેન્ટ્રલ કન્ઝ્યુમર પ્રોટેક્શન ઓથોરિટી (CCPA) એ મેસર્સ સ્ટોરિયા ફૂડ્સ એન્ડ બેવરેજીસ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ (M/s Storia Foods and Beverages Private Limited) અને મિસિસ બેક્ટર્સ ફૂડ સ્પેશિયાલિટીઝ લિમિટેડ (ઇંગ્લિશ ઓવન) [Mrs. Bectors Food Specialities Limited (English Oven)] પર તેમના ખાદ્ય ઉત્પાદનોના સંબંધમાં “100%” અભિવ્યક્તિના ઉપયોગથી ઉદ્ભવતી ભ્રામક જાહેરાતો અને અયોગ્ય વ્યાપારી પ્રથાઓ માટે પ્રત્યેકને રૂ. 1,00,000 નો દંડ ફટકાર્યો છે. ઓથોરિટીએ બંને કંપનીઓને તેમના ઉત્પાદન પેકેજિંગ, વેબસાઇટ્સ અને તમામ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પરથી વાંધાજનક દાવાઓ તાત્કાલિક બંધ કરવા પણ નિર્દેશ આપ્યો છે. આ કાર્યવાહી ગ્રાહક સુરક્ષા અધિનિયમ, 2019 અને ભ્રામક જાહેરાતો નિવારણ અને ભ્રામક જાહેરાતો માટે સમર્થન માર્ગદર્શિકા, 2022 ના અર્થ અંતર્ગત કરવામાં આવી છે.

સીસીપીએ (CCPA) એ પુનરોચ્ચાર કર્યો છે કે:

“100%” એ એક ચોક્કસ અને સંપૂર્ણ આંકડાકીય અભિવ્યક્તિ છે અને તેનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે, અંદાજિત રીતે અથવા માર્કેટિંગ સ્લોગન (સૂત્ર) તરીકે કરી શકાય નહીં. આવો કોઈપણ દાવો ઉત્પાદનની વાસ્તવિક રચના સાથે બરાબર મેળ ખાતો હોવો જોઈએ.

ઓથોરિટીએ અવલોકન કર્યું હતું કે યોગ્ય અર્થઘટનની મંજૂરી આપતી કોઈ વૈધાનિક વ્યાખ્યાની ગેરહાજરીમાં, આ શબ્દને સામાન્ય ગ્રાહક દ્વારા તેના સરળ અને શાબ્દિક અર્થમાં સમજવો જોઈએ.

સ્ટોરિયા ફૂડ્સ એન્ડ બેવરેજીસ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ સામે કાર્યવાહી

સીસીપીએ (CCPA) એ નીચેના સંબંધિત જાહેરાતોની સુઓ મોટો (સ્વતઃ સંજ્ઞાન) નોંધ લીધી હતી:

• સ્ટોરિયા 100% ટેન્ડર કોકોનટ વોટર (Storia 100% Tender Coconut Water)
• સ્ટોરિયા 100% જ્યુસ – પોમેગ્રેનેટ (Storia 100% Juice – Pomegranate)
• સ્ટોરિયા 100% જ્યુસ – મિક્સ્ડ ફ્રુટ (Storia 100% Juice – Mixed Fruit)
• સ્ટોરિયા 100% જ્યુસ – મેંગો (Storia 100% Juice – Mango)
• સ્ટોરિયા 100% જ્યુસ – ગ્વાવા ચિલી (Storia 100% Juice – Guava Chilli)

ઉત્પાદનોની જાહેરાત આના દ્વારા કરવામાં આવી હતી: આ ઉત્પાદનોની સ્ટોરિયાની સત્તાવાર વેબસાઇટ (shop.storiafoods.com), ઉત્પાદન પેકેજિંગ અને એમેઝોન, ફ્લિપકાર્ટ, બિગબાસ્કેટ, બ્લિંકિટ, જીઓમાર્ટ અને ઝેપ્ટો સહિત થર્ડ-પાર્ટી ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ પર અગ્રણી રીતે જાહેરાત કરવામાં આવી હતી.

"100% ટેન્ડર કોકોનટ વોટર" પરના તારણો

સ્ટોરિયાએ તેના ઉત્પાદનની જાહેરાત આ રીતે કરી હતી:

• "100% ટેન્ડર કોકોનટ વોટર" (100% કોમળ નાળિયેર પાણી)
• "100% નેચરલ ટેન્ડર કોકોનટ વોટર" (100% કુદરતી કોમળ નાળિયેર પાણી)

જો કે, ઘટકોની જાહેરાતમાં દર્શાવવામાં આવ્યું હતું કે:

• પાણી અને કોકોનટ વોટર કોન્સન્ટ્રેટ (9.6%) [100% નાળિયેર પાણીની સમકક્ષ] (પુનઃરચિત - Reconstituted).

સીસીપીએ (CCPA) ના અવલોકનો

• એક સામાન્ય ગ્રાહક "100% ટેન્ડર કોકોનટ વોટર" નો અર્થ એવો સમજશે કે આ ઉત્પાદન સંપૂર્ણપણે કુદરતી કોમળ નાળિયેર પાણીનું બનેલું છે.
• આ ઉત્પાદન વાસ્તવમાં નાળિયેર પાણીના કોન્સન્ટ્રેટને પાણી સાથે પુનઃરચિત (રીકન્સ્ટિટ્યુટિંગ) કરીને બનાવવામાં આવ્યું હતું.
• શબ્દ "(Reconstituted)" ઘટક પેનલની અંદર માત્ર નાના અક્ષરોમાં દેખાતો હતો અને મુખ્ય દાવાની સાથે સ્પષ્ટપણે જાહેર કરવામાં આવ્યો ન હતો.
• આ ઉત્પાદનમાં ક્લાસ II પ્રિઝર્વેટિવ INS 202 પણ સામેલ હતું, જે તેની સાથેના "100% નેચરલ" ના દાવાને અમાન્ય બનાવે છે.

ક્રમ	ઉત્પાદન	લેબલ થયેલ દાવો	વાસ્તવિક રચના (મુખ્ય ઘટકો)
1	સ્ટોરિયા 100% જ્યુસ – પોમેગ્રેનેટ	100% જ્યુસ	પાણી + પોમેગ્રેનેટ જ્યુસ કોન્સન્ટ્રેટ 4% + એપલ જ્યુસ કોન્સન્ટ્રેટ 10%
2	સ્ટોરિયા 100% જ્યુસ – મિક્સ્ડ ફ્રુટ	100% જ્યુસ	પાણી + મિક્સ્ડ ફ્રુટ જ્યુસ કોન્સન્ટ્રેટ 10% + એપલ કોન્સન્ટ્રેટ 10% + મેંગો પલ્પ 4%
3	સ્ટોરિયા 100% જ્યુસ – મેંગો	100% જ્યુસ	પાણી + મેંગો પલ્પ 16% + એપલ જ્યુસ કોન્સન્ટ્રેટ 12.5%
4	સ્ટોરિયા 100% જ્યુસ – ગ્વાવા ચિલી	100% જ્યુસ	પાણી + ગ્વાવા પલ્પ 15% + એપલ જ્યુસ કોન્સન્ટ્રેટ 12.5% + મરચું અને મરી

ઉલ્લંઘન કરાયેલી જોગવાઈઓ - સ્ટોરિયા

ક્રમ	જોગવાઈ	ઉલ્લંઘનનું સ્વરૂપ
1	કલમ 2(9), ગ્રાહક સુરક્ષા અધિનિયમ, 2019	ગ્રાહકોના સાચી ગુણવત્તા, જથ્થા અને રચના વિશે માહિતગાર થવાના અધિકારનું ઉલ્લંઘન
2	કલમ 2(28), ગ્રાહક સુરક્ષા અધિનિયમ, 2019	ભ્રામક જાહેરાત – રચનાનું ખોટું વર્ણન; પ્રકૃતિ, પદાર્થ અને ગુણવત્તા અંગે ખોટી ગેરંટી; પુનઃરચિત (રીકન્સ્ટિટ્યુટેડ) સ્વરૂપને જાણીજોઈને છુપાવવું
3	કલમ 2(47), ગ્રાહક સુરક્ષા અધિનિયમ, 2019	અયોગ્ય વ્યાપારી પ્રથા – ઉત્પાદનોના ધોરણ, ગુણવત્તા અને રચના અંગે ખોટી રજૂઆત

મિસિસ બેક્ટર્સ ફૂડ સ્પેશિયાલિટીઝ લિમિટેડ (ઇંગ્લિશ ઓવન) સામે કાર્યવાહી

તપાસ હેઠળની જાહેરાતો

સીસીપીએ (CCPA) એ આના દ્વારા પ્રકાશિત દાવાઓની તપાસ કરી:

• હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સ (દિલ્હી આવૃત્તિ) તારીખ 13.09.2024
• સત્તાવાર વેબસાઇટ
• યુટ્યુબ (YouTube)
• ઇન્સ્ટાગ્રામ (Instagram)
• લિંક્ડઇન (LinkedIn)
• પ્રોડક્ટ પેકેજિંગ

જાહેરાતોમાં આ પ્રકારના દાવાઓ શામેલ હતા:

• "100% આટા બ્રેડ" (100% Atta Bread)
• "100% હોલ વ્હીટ બ્રેડ" (100% Whole Wheat Bread)
• "અમારી સ્વાદિષ્ટ 100% આટા બ્રેડ એ પરિવારની ખૂબ જ પ્રિય છે"
• "100% આખા ઘઉંના લોટ સાથે કુદરતી રીતે આખા અનાજથી ભરપૂર"
• "100% પોષણનો સ્વાદ"
• "તમારા દિવસોને 100% થી ભરી દો"
• "100% સંપૂર્ણ સુખનો સ્વાદ"
• "100% ગુણવત્તાનો સ્વાદ"

આ દાવાઓ ધરાવતા વીડિયોને 23.04.2026 સુધીમાં કુલ 50 લાખથી વધુ વ્યુઝ (viewership) મળ્યા હતા.

"100% આટા" અને "100% હોલ વ્હીટ" દાવાઓ પરના તારણો

કાર્યવાહી દરમિયાન, કંપનીએ સ્વીકાર્યું કે બ્રેડ ઉત્પાદનોમાં 87% આખા ઘઉંનો લોટ (whole wheat flour) હતો.

સીસીપીએ (CCPA) ના અવલોકનો

• 87% આખા ઘઉંનો લોટ ધરાવતા ઉત્પાદનને "100% આટા બ્રેડ" કે "100% હોલ વ્હીટ બ્રેડ" તરીકે જાહેર કરી શકાય નહીં.
• “100%” અભિવ્યક્તિ એ એક ચોક્કસ આંકડાકીય લાયકાત છે અને તેમાં અંદાજ માટે કોઈ જગ્યા નથી.

"100% આટા" અને "ઝીરો મેંદા" ની એકસાથે ભ્રામક અસર

ઓથોરિટીએ વધુમાં અવલોકન કર્યું કે આ બંનેનો એકસાથે ઉપયોગ:

• "100% હોલ વ્હીટ બ્રેડ", અને
• "ઝીરો મેંદા" (Zero Maida)

તે એક સામૂહિક પ્રભાવ ઉભો કરે છે કે બ્રેડ સંપૂર્ણપણે આખા ઘઉંના લોટની બનેલી છે અને તેમાં અન્ય કોઈ ઘટકો નથી. કંપનીએ પોતે સુનાવણી દરમિયાન સ્વીકાર્યું હતું કે આ બેવડી રજૂઆત "સ્વરૂપમાં બિનજરૂરી (redundant)" જણાય છે. સીસીપીએ એ ઠરાવ્યું હતું કે સંયુક્ત દાવાઓએ ઉત્પાદનની રચના અંગે ખોટી અને ભ્રામક છાપ ઊભી કરી છે.

સદ્ભાવના (Good Faith) એ બચાવ નથી

મિસિસ બેક્ટર્સે દલીલ કરી હતી કે "100% આટા" શબ્દનો ઉદ્દેશ્ય માત્ર એ દર્શાવવાનો હતો કે ઉત્પાદનમાં વપરાયેલ એકમાત્ર અનાજ સ્રોત ઘઉંનો લોટ હતો.

સીસીપીએ એ આ દલીલને નકારી કાઢી હતી અને જણાવ્યું હતું કે:

• જાહેરાતોનું મૂલ્યાંકન એક સામાન્ય ગ્રાહકના દ્રષ્ટિકોણથી થવું જોઈએ.
• જાહેરાતકર્તાઓ દ્વારા આપવામાં આવેલા તકનીકી કે પશ્ચાતવર્તી (post-facto) અર્થઘટનો ગ્રાહકો પર પડેલી છાપને નકારી શકતા નથી.
• જો કોઈ રજૂઆત ગ્રાહકોને ભ્રમિત કરવા સક્ષમ હોય, તો જાહેરાતકર્તાનો ઈરાદો અપ્રસ્તુત બની જાય છે.

ઉલ્લંઘન કરાયેલી જોગવાઈઓ - બેક્ટર્સ

ક્રમ	જોગવાઈ	ઉલ્લંઘનનું સ્વરૂપ
1	કલમ 2(28), ગ્રાહક સુરક્ષા અધિનિયમ, 2019	ભ્રામક જાહેરાત – ઉત્પાદનની રચનાનું ખોટું વર્ણન; ઉત્પાદનની પ્રકૃતિ, પદાર્થ અને જથ્થા અંગે ખોટી ગેરંટી
2	કલમ 2(47), ગ્રાહક સુરક્ષા અધિનિયમ, 2019	અયોગ્ય વ્યાપારી પ્રથા – માલ ચોક્કસ ધોરણ, ગુણવત્તા, જથ્થા અથવા રચનાનો છે તેવી ખોટી રજૂઆત

ખાદ્ય જાહેરાતોમાં ભ્રામક "100%" દાવાઓ સામે સીસીપીએની સતત અમલીકરણ કામગીરી

સીસીપીએ એ વધુમાં પુનરોચ્ચાર કર્યો છે કે રચના, ગુણવત્તા, પોષણ અથવા સ્વાસ્થ્ય લાભો સંબંધિત તમામ દાવાઓ હોવા જોઈએ:

• સાચા,
• ચકાસી શકાય તેવા (વેરિફાયેબલ), અને
• બિન-છેતરામણા.

ઓથોરિટીએ જણાવ્યું હતું કે વ્યાપારી લાભ માટે ઉપયોગમાં લેવાતા અતિશયોક્તિભર્યા અથવા સંપૂર્ણ દાવાઓની પરવાનગી આપી શકાય નહીં જ્યાં તેઓ સચોટ માહિતી અને માહિતગાર પસંદગી માટેના ગ્રાહકોના અધિકાર સાથે સમાધાન કરે છે. સીસીપીએ ઉત્પાદનોની પ્રકૃતિ, ગુણવત્તા અથવા રચના અંગે ગ્રાહકોને જ્યાં પણ ગેરમાર્ગે દોરવામાં આવશે ત્યાં અમલીકરણની કાર્યવાહી ચાલુ રાખશે.

અંતિમ આદેશો અહીં ઉપલબ્ધ છે: ccpa.doca.gov.in/ccpa-orders.

SM/

(रिलीज़ आईडी: 2276244) आगंतुक पटल : 15